Trong vòng hai mươi năm đổi mới, nông nghiệp và kinh tế nông thôn nước Nhà đã có sự phát triển vượt bậc. Những điển hình, nhân tố mới xuất hiện ở nông thôn đã góp phần to lớn vào thúc đẩy sản xuất nông nghiệp và làm chuyển đổi cơ cấu kinh tế xã hội nông thôn, song bên cạnh đó cũng đã nảy sinh một số vấn đề cần giải quyết.
Phân tích thực trạng nông nghiệp và kinh tế nông thôn gần đây dễ dàng nhận thấy, mục tiêu của chính sách Nhà nước và mong muốn của nông dân đang còn có sự khác biệt. Với vai trò là một khu vực của nền kinh tế, Nhà nước muốn sản xuất nông nghiệp tăng trưởng nhanh để đảm bảo an ninh lương thực và có nhiều thặng dư cho công nghiệp hoá đất nước; còn nông dân với mong muốn thu nhập và đời sống ngày một cao hơn, họ lai làm theo lợi ích thu được cho mình. Kết quả của nhiều công trình nghiên cứu xã hội nông thôn gần đây cho thấy: trong thu nhập của nông dân, phần từ các hoạt động ngoài nông nghiệp có xu hướng ngày một gia tăng của nông nghiệp đều quay trở lại với nông dân mà được phân phối vào các khu vực phi nông nghiệp.
Kinh tế nông thôn ngày nay đã bao gồm những hoạt động nông nghiệp và nhiều hoạt động ngoài nông nghiệp. Giữa nông nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp thường quan hệ rất chặt chẽ; có tác động thúc đẩy, hỗ trợ lẫn nhau. Nền nông nghiệp hàng hoá chỉ có thể phát triển khi có thị trường nông thôn và sự tham gia của công nghiệp và dịch vụ nông thôn. Phát triển các hoạt động phi nông nghiệp sẽ tạo thuận lợi để ươm mầm và phát triển óc kinh doanh nông nghiệp và mở mang kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, hiện nay việc làm này đang thiếu đồng bộ. Với trách nhiệm của mình, Bộ Nông nghiệp chủ yếu mới lo quản lý nhà nước về nông nghiệp và nông dân; những hoạt động kinh tế ngoài nông nghiệp đang còn phụ thuộc vào nhiều bộ, ngành khác.
Gần đây, Nhà nước ta rất chú trọng khuyến khích đầu tư phát triển kinh tế trang trại; nhiều người hy vọng sẽ kêu gọi được các nhà đầu tư ngoài nông nghiệp bỏ vốn vào mở mang những trang trại lớn, dưới hình thức doanh nghiệp có thuê mướn nhân công; nhưng trên thực tế, chủ trương này không mấy thành công. Phân tích xu thế phát triển nông nghiệp thế giới từ đầu thế kỷ XX đến nay cho thấy, trong quá trình công nghiệp hoá, ở hầu hết các nước phát triển, nông dân giàu có và những người nghèo thường rời bỏ nông nghiệp để vào các đô thị hoặc chuyển sang những hoạt động phi nông nghiệp. Chỉ có tầng lớp trung nông, gắn bó với nông nghiệp, có kinh nghiệm và hiểu biết sản xuất ở lại nông thôn, họ tích tụ ruộng đất và trở thành các chủ nông trại, không mướn người làm thuê và việc hiện đại hoá nông nghiệp chủ yếu dựa trên cơ sở kinh tế của những hộ này. Việc chuyển đổi kinh tế nông thôn nước ta, đặc biệt là ở đồng bằng sông Hồng gần đây cũng đã chỉ ra, kinh tế hộ nông dân là một di sản quý giá, sự biến động lao động nông thôn cũng đã diễn ra gần với xu thế chung của các nước phát triển trong tiến trình công nghiệp hoá. Nhiều doanh nhân ở nông thôn đã đi lên từ kinh tế hộ gia đình, họ đã góp phần tạo sức sống mới, năng động trong hoạt động kinh tế ở vùng đồng bằng đất ít, người đông. Từ đây, nên chăng có sự cân nhắc giữa chủ trương mở rộng kinh tế trang trại từ đầu tư ngoài nông nghiệp và chính sách khuyến khích, hỗ trợ những nhà nông sản xuất kinh doanh giỏi để họ có thể vươn lên.
Nguồn: Báo Khoa học và Phát triển, Số 49 ra ngày 8-14/12/2005
**************************