Giải quyết việc làm luôn là vấn đề bức xúc, cấp bách, được Đảng ta xác định là công tác quan trọng, góp phần phát huy nguồn lực con người trong quá trình đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn nước ta hiện nay.
Thái Bình là một tỉnh thuộc đồng bằng Bắc bộ có mật độ dân số đông. Trong những năm qua, tỉnh Thái Bình đã tập trung sự nỗ lực vào thực hiện hàng loạt các giải pháp giải quyết việc làm và đã thu được nhiều kết quả quan trọng. Trong nhiều năm qua, tỉnh Thái bình đã tập trung sự nỗ lực vào thực hiện hàng loạt các giải pháp giải quyết việc làm và đã thu được nhiều kết quả quan trọng. Qua thực tế của Thái Bình, có thể rút ra được những kinh nghiệm thiết thực cho việc thực hiện công tác này trên địa bàn nông thôn cả nước.
Thái Bình xác định nhóm giải pháp chủ yếu để giải quyết việc làm tại chỗ cho người lao động là phát triển kinh tế - xã hội. Tập trung phát triển toàn diện sản xuất nông nghiệp, nâng cao năng suất và sản lượng, đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp và phát triển kinh tế biển. Thực hiện đồng thời các biện pháp đẩy mạnh thâm canh, luân canh tăng vụ, hình thành các vùng chuyên canh, sản xuất hàng hóa tập trung như: lúa gạo, rau quả xuất khẩu; đánh bắt, nuôi trồng các loại cây – con có giá trị kinh tế cao. Khôi phục, phát triển nghề thủ công và làng nghề, hình thành các khu công nghiệp tập trung để chuyển dịch lao động nông nghiệp sang khu vực kinh tế công nghiệp và dịch vụ. Thực hiện chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông nghiệp, đẩy mạnh áp dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào sản xuất.
Về nhóm giải pháp hỗ trợ trực tiếp, tạo điều kiện để nhân dân tự tạo việc làm hoặc tìm việc làm. Tỉnh đã tập trung quy hoạch lại mạng lưới trường, trung tâm dạy nghề, lập quỹ để hỗ trợ đào tạo nghề. Củng cố, nâng cao năng lực và chất lượng đào tạo nghề. Khuyến khích, tạo điều kiện đưa dạy nghề về xã, phường. Tỉnh đã thành lập tại Trường dạy nghề giao thông vận tải, thành lập 7 trung tâm dạy nghề, cấp giấy phép mở trường dạy nghề cho 30 cơ sở. Năm 2004, tỉnh đã triển khai dự án dạy nghề cho 2500 lao động ở 12 xã thuộc 4 huyện.
Công tác cho vay vốn từ quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm, vay từ Ngân hàng phục vụ người nghèo, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đã góp phần quan trọng vào việc giải quyết việc làm tại chỗ. Đã có trên 3000 lượt dự án, vay trên 95 tỷ đồng từ quỹ quốc gia hỗ trợ việc làm, giải quyết việc làm cho 3,2 vạn lao động, trong đó tạo 1,4 vạn việc làm mới.
Năm 2003 – 2004, tỉnh đã tổ chức hội chợ việc làm ở tỉnh. Hội chợ đã thu hút nhiều doanh nghiệp và đông đảo lao động tham gia, tạo điều kiện để người lao động được tiếp xúc trực tiếp với người sử dụng lao động, làm chuyển biến nhận thức của xã hội về vấn đề lao động, việc làm.
Trong thời gian tới, để giải quyết hiệu quả hơn vấn đề làm việc ở nông thôn, Thái Bình tiếp tục tập trung thực hiện đồng bộ các giải pháp kết hợp phát triển kinh tế - xã hội, tăng việc làm tại chỗ với đưa lao động đi làm việc ở tỉnh ngoài, nước ngoài. Tuy nhiên, với Thái Bình nói riêng, khu vực nông thôn nói chung, để giải quyết vấn đề việc làm cần có sự hỗ trợ hơn nữa của Nhà nước, sự quan tâm, đóng góp của toàn xã hội. Trước hết là phải có hệ thống giải pháp đồng bộ, cụ thể nhằm thực hiện có hiệu quả chủ trương, giải pháp mà Nghị quyết HNTƯ 9 (khóa IX) đã chỉ ra là: “Đẩy mạnh giải quyết việc làm phải đi đôi với việc tăng cường năng lực quản lý nguồn lao động, thiết lập hệ thống thông tin, dự báo thị trường lao động, gắn kết chương trình giải quyết việc làm và dạy nghề, tập trung đào tạo có trọng điểm ở các lĩnh vực công nghệ mới để đáp ứng nhu cầu học nghề, tìm việc làm đa dạng trên địa bàn. Mở rộng thị trường xuất khẩu lao động gắn liền với tăng cường công tác quản lý và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho xuất khẩu. Từng bước đẩy mạnh xuất khẩu lao động có chất lượng cao”.
Song song với tỉnh, Nhà nước cần có chính sách ưu đãi đặc biệt đối với các dự án sản xuất có nhu cầu sử dụng lực lượng lao động lớn tại địa bàn nông thôn, công nghiệp chế biến nông sản, nhằm góp phần trực tiếp vào giải quyết việc làm tại chỗ. Nhất là các ngành nghề yêu cầu trình độ lao động thích hợp với trình độ học vấn, trình độ kỹ thuật tại địa bàn nông thôn. Để đẩy mạnh phát triển nghề và làng nghề, Nhà nước cần tăng cường các ưu đãi về vốn, cơ chế, các bộ, ngành cần có hướng dẫn cụ thể về thực hiện lập quỹ khuyến công theo Nghị định 134 của Chính phủ. Khuyến khích, hỗ trợ kinh tế hộ, lập các quỹ khuyến nông – công – thương – ngư để hỗ trợ đào tạo nghề cho lao động, chuyển giao công nghệ, tập huấn quản lý lao động, tìm kiếm thị trường...
Nhà nước cần tăng cường hỗ trợ, đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng nông thôn, đặc biệt là vấn đề xử lý ô nhiễm môi trường ở làng nghề.
Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, thị trường việc làm phát triển mạnh mẽ, nhưng đặt ra yêu cầu nhất định về trình độ học vấn và tay nghề. Do đó, đào tạo và bồi dưỡng nghề là giải pháp cơ bản để giải quyết việc làm ở nông thôn. Với điều kiện kinh tế của lao động nông thôn hiện nay, để mở rộng đào tạo, bồi dưỡng nghề có hiệu quả cần đa dạng hóa các hình thức đào tạo. Thái Bình đề ra giải pháp trong thời gian tới là: Quy hoạch lại mạng lưới các trường, trung tâm dạy nghề, củng cố, nâng cao năng lực và chất lượng đào tạo ở các trường, trung tâm dạy nghề đã có, thành lập mới các trung tâm dạy nghề, trong đó ở mỗi huyện, thị phải có ít nhất một trung tâm dạy nghề để đào tạo, dạy nghề cho người lao động, đáp ứng nhu cầu của doanh nghiệp và xuất khẩu. Mở rộng và nâng cao chất lượng chuyển giao kỹ thuật, công nghệ của các tổ chức khuyến nông – ngư – công – thương, khuyến khích các nghệ nhân trong các làng nghề truyền thống truyền nghề cho các thế hệ sau.
Cần nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vấn đề việc làm, nghề nghiệp, phù hợp với thời kỳ mới. Giải quyết việc làm ở nông thôn không chỉ đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế nông thôn mà còn có ý nghĩa to lớn trong việc đảm bảo an ninh lương thực, góp phần ổn định chính trị, xã hội nông thôn, tạo khí thế sôi nổi trong làng xã, nâng cao trình độ kỹ thuật và năng lực tổ chức công việc của người lao động. Giải quyết tốt vấn đề việc làm ở nông thôn sẽ phát huy được nguồn nội lực quan trọng của đất nước, góp phần trực tiếp vào đẩy nhanh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, tạo đà cho đất nước phát triển bền vững.
Tác giả: Ths. Nguyễn Thắng Lợi, Ths. Trịnh Hương Giang
Nguồn: TC Lịch sử Đảng, số 5/2005, tr. 53 – 55.