Lực lượng lao động nông thôn hiện nay chiếm tới 76% lực lượng lao động xã hội, song bất cập nhiều mặt, nhất là về cơ cấu và trình độ tay nghề. Do đó, việc đào tạo, bồi dưỡng cho các đối tượng này trở nên cấp bách nhằm nâng cao trình độ tay nghề, bổ sung thêm kiến thức mới về khoa học kỹ thuật, giúp họ có được việc làm, nâng cao năng suất lao động, cải thiện cuộc sống. Để đẩy mạnh công tác dạy nghề cho lao động nông thôn, cần phải xác định mục tiêu, chương trình đào tạo, và phải có những chính sách khuyến khích phù hợp:
1. Định hướng phát triển dạy nghề cho lao động nông thôn
Phát triển đào tạo nghề cho lao động nông thôn phải gắn với chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn của từng vùng, tuỳ thuộc vào đặc điểm sinh thái và ngành nghề của mỗi địa phương, gắn với nhu cầu thị trường, đồng thời bám sát định hướng nội dung khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư từng vùng để xây dựng nội dung đào tạo phù hợp, thiết thực. Dạy nghề phải gắn với quá trình CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn và xoá đói giảm nghèo; phát triển cơ sở hạ tầng đi đôi với nâng cao dân trí ở nông thôn.
Đào tạo nghề cho lao động nông thôn phải phát triển cả về quy mô và chất lượng theo 2 hướng sau:
- Đào tạo công nhân kỹ thuật lành nghề và trình độ cao đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH nông nghiệp, nông thôn tại các trường đạo tạo ở trung ương và địa phương.
- Đào tạo nghề đại trà cho lao động nông thôn. Mở rộng và đa dạng hoá các loại hình đào tạo nghề ngắn hạn nhằm tạo cơ hội cho lao động nông thôn có cơ hội học tập. Ưu tiên đào tạo các hộ nghèo, các hộ phải chuyển đổi mục đích sử dụng đất, vùng sâu, vùng xa.
Sử dụng lực lượng tổng hợp trung ương, địa phương bao gồm các Trường, Viện nghiên cứu, Trung tâm dạy nghề, mạng lưới khuyến nông - lâm - ngư gắn với địa bàn nông thôn để phát triển dạy nghề lao động nông thôn.
Tăng cường xã hội hoá dạy nghề cho lao động nông thôn: Tăng đầu tư từ ngân sách địa phương với sự hỗ trợ của ngân sách trung ương; đồng thời có cơ chế, chính sách khuyến khích và huy động mọi nguồn lực trong xã hội đầu tư phát triển dạy nghề cho lao động nông thôn, đặc biệt là sự hỗ trợ của các doanh nghiệp, tổ chức xã hội và đóng góp của chính người học.
2. Mục tiêu đào tạo
- Dạy nghề dài hạn: trang bị cho học viên kiến thức và kỹ năng nghề diện rộng hoặc chuyên sâu, có khả năng đảm nhận những công việc phức tạp. Học viên có thể thích nghi với cơ chế thị trường, có thể chuyển đổi nghề trong nhóm có liên quan, có năng lực để vươn lên đạt trình độ cao hơn.
- Dạy nghề ngắn hạn: trang bị cho cho viên một số kiến thức cơ bản và kỹ năng nghề nhất định về trồng trọt, lâm sinh, chăn nuôi - thú y, bảo vệ thực vật, sử dụng công cụ máy nông lâm nghiệp, tưới tiêu đồng ruộng, chế biến bảo quản nông lâm sản, những kiến thức về quản lý và kinh doanh nông nghiệp, biết xây dựng kế hoạch sản xuất có hiệu quả.
3. Các nghề đào tạo
Đối với dạy nghề dài hạn cũng như ngắn hạn cần tập trung đào tạo nghề nông và ngành nghề nông thôn như sau:
- Nghề nông: trồng trọt, chăn nuôi, thú y, bảo vệ thực vật, quản lý kinh doanh, lâm sinh, tưới tiêu, thuỷ lợi.
- Ngành nghề nông thôn: Theo Quyết định 132/2000/QĐ-TTg ngày 24/11/2002 của Thủ tướng chính phủ, ngành nghề nông thôn bao gồm:
+ Sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ.
+ Sản xuất tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn (chế biến bảo quản nông, lâm, thuỷ sản; sản xuất vật liệu xây dựng, đồ gỗ, mây tre đan, gốm sứ, thủy tinh, dệt may, cơ khí nhỏ nông thôn; xử lý, chế biến nguyên vật liệu phục vụ sản xuất ngành nghề nông thôn).
+ Xây dựng, vận tải trong nội bộ xã, liên xã và các dịch vụ khác phục vụ sản xuất và đời sống của dân cư nông thôn
4. Nội dung, chương trình đào tạo
Chương trình dạy nghề dài hạn do Bộ Nông nghiệp-PTNT chủ trì (có sự phối hợp với các Bộ, ngành có liên quan) tổ chức xây dựng, thẩm định các chương trình khung cho nhóm nghề và từng nghề thuộc lĩnh vực nông nghiệp và phát triển nông thôn ; quyết định ban hành chương trình khung cho nhóm nghề, chương trình dạy nghề cho từng nghề. Các trường thuộc Bộ phối hợp xoá đói giảm nghèo chương trình dạy nghề trên cơ sở đào tạo khung được Bộ ban hành, biên soạn giáo trình, tài liệu giảng dạy.
Chương trình dạy nghề ngắn hạn cho chương trình đào tạo nông thôn phải đáp ứng mục tiêu trang bị kiến thức cơ bản, kỹ năng nhất định và đáp ứng yêu cầu thiết thực của người lao động nông thôn, phù hợp cả về thời gian và địa điểm tổ chức lớp học để học viên không phải đi xa học.
Chương trình đào tạo nên kết cấu thành 2 phần: phần kiến thức chung (được coi là phần cứng) được ban hành thống nhất, còn phần mềm có thể thay đổi linh hoạt cho phù hợp với từng vùng sinh thái hoặc cho từng nhóm đối tượng nông dân cụ thể. Tiến tới xây dựng chương trình theo môđun để thuận lợi cho lao động nông thôn theo học.
Thời gian đào tạo từ 1 đến 3 tháng gồm cả lý thuyết và thực hành, trong đó thời gian học lý thuyết chiếm khoảng 1/3.
Cần bám sát định hướng nnội dung chuyển giao tiến bộ khoa học - công nghệ (khuyến nông - khuyến lâm- khuyến ngư) để xây dựng nội dung đào tạo phù hợp và thiết thực. Các nghề và nội dung dạy nghề ở từng địa phương phải được xác định trên cơ sở căn cứ vào chương trình phát triển nông, lâm, ngư nghiệp và điều kiện cụ thể về đất, nước khí hậu địa phương.
5. Chính sách nhằm phát triển dạy nghề cho lao động nông thôn
Do đa số lao động nông thôn có hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhiều người nghèo phải kiếm sống hàng ngày, tham gia học không liên tục, trình độ nhận thức còn hạn chế, nhất là đối với hộ nghèo, hộ dân tộc ở vùng sâu, vùng xa, nên cần có chính sách khuyến khích dạy nghề, học nghề như sau:
- Đối với người học: có thể miễn thu phần đóng góp của học viên, trong thời gian học khi làm ra sản phẩm tiêu thụ trên thị trường được bồi dưỡng từ 30-50% lãi của một sản phẩm, được ưu tiên bố trí việc làm, được làng và chủ sản xuất ưu tiên bao tiêu sản phẩm, sau khi trở thành chủ sản xuất kinh doanh được xét miễn giảm thuế thời gian đầu.
- Đối với người dạy nghề: Đây là nhân tố quan trọng giúp người học nghề thành đạt. Nghệ nhân làng nghề cần được phối hợp với các cơ sở đào tạo của Nhà nước để tổ chức các lớp đào tạo nghề hoặc tự tổ chức các lớp đào tạo phù hợp với ngành nghề sản xuất của cơ sở ngành nghề nông thôn và được miễn các loại thuế trong hoạt động truyền nghề. Nếu là các chủ cơ sở sản xuất dạy kèm cặp thì khuyến kích động viên họ để phát triển sản xuất kinh doanh, đáp ứng yêu cầu về điện nước, giúp đỡ tìm kiếm thị trường tiêu thụ sản phẩm và có chế độ khen thưởng kịp thời.
Chi phí tổ chức các lớp đào tạo ngành nghề nông thôn được hỗ trợ theo Thông tư số 84/2002/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn những vấn đề về tài chính khuyến khích phát triển ngành nghề nông thôn.
- Đối với các cơ sở đào tạo nghề, đề nghị Bộ Tài chính cùng Bộ Lao động - TBXH (Tổng cục dạy nghề) cấp kinh phí hỗ trợ các trường xây dựng chương trình và biên soạn tài liệu, tổ chức lớp học ngoài trường (ở xã, bản làng), bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lý; hỗ trợ nguyên vật liệu; đầu tư thiết bị, đồ dùng phương tiện dạy nghề...
- Đối với các tỉnh, trong quá trình triển khai thực hiện, đề nghị Sở Lao động-TBXH phối hợp chặt chẽ với các Sở Tài chính, Sở Nông nghiệp-PTNT... tham mưu cho UBND tỉnh đầu tư ngân sách địa phương để hỗ trợ đào tạo nghề cho nông dân địa phương.
Nguồn: Tạp chí Lao động và Xã hội, Số 259/2005; tr.5-6
***************************