Nhỏ bé, ốm yếu, nhưng vì lũ con đang đói "vàng mắt", chị Sáu đánh liều theo đám thanh niên lên rừng "ngậm ngải tìm trầm". Tuy nhiên, cây trầm trên rừng đã không đem lại cho chị cơm no áo ấm, ngược lại nhà cao cửa rộng lại đến với chị nhờ những đồi trầm chị tự tay vun trồng ... Cũng như bao phụ nữ người Dao ở xã Tân Lập, huyện Hoành Bồ (Quảng Ninh), chị Đặng Thị Sáu chỉ học qua được các lớp xoá mù chữ. Con cái nheo nhóc, chồng ốm đau, một mình chị gồng gánh cả gia đình. Đói cơm, rách áo, chị phải theo cánh đàn ông trong bản lên rừng tìm măng, tìm cây thuốc, thậm chí lang thang cả tuần lễ trên rừng để tìm trầm hương, trầm gió. Bàn chân, bàn tay chị nứt toác ra vì gai, vì đá. Gian khổ là thế nhưng chẳng ngày nào con chị có được bữa cơm trắng. Chị nhớ lại: "Nhìn lũ con tranh nhau nắm cơm nguội, tôi đứt từng khúc ruột. Khát khao duy nhất của tôi khi ấy là mỗi ngày cho các con ăn một bữa cơm trắng".
Chính khát khao này mà chị Sáu đã dám bỏ lối canh tác "chọc lỗ, bỏ hạt" của người Dao để học người Kinh trồng lúa. Chị kể: "Năm đầu tiên chưa có kinh nghiệm tôi làm hai sào lúa nước. Vì hấp tấp, học không theo bài bản nên tôi "ăn" toàn lúa lép". Tuy nhiên thất bại không làm người mẹ của 5 đứa con chùn bước, chị càng quyết tâm học cho bằng người Kinh. "Mình làm mẹ, mới thất bại một lần đã nản lòng thì làm sao dạy dỗ được các con. Tôi làm đơn đăng ký đi học lớp canh tác nông nghiệp" - chị cho biết. Vụ thứ hai có sách hướng dẫn, chị trồng 5 sào lúa chất lượng cao. "Không những đủ thóc ăn cả năm, tôi còn dư ra gần 3 tạ để chăn nuôi lợn, gà" - chị khoe. Học người Kinh cách làm lúa, chị còn học "mót" thêm được kinh nghiệm làm vườn rừng. Chị là người đầu tiên trong xã Tân Lập đứng ra nhận trồng 5 ha rừng. "Người ta bảo phải trồng các giống cây đặc sản mới mong có tiền. Đặc sản vùng rừng núi chỉ có quế với tre. Tôi làm đơn vay vốn ngân hàng để trồng 3 ha quế, 2 ha luồng. Trồng luồng 5 năm sau mới có thành phẩm, còn cây quế phải chờ đợi 10 năm. Tuy nhiên, trong khi chờ "quả ngọt", tôi cũng thu mỗi năm vài triệu đồng từ măng luồng. Tiền chăn nuôi lợn, gà cũng cho tôi hơn 10 triệu/năm".
Thay vì tích tiền mua vàng cất giấu như bà con người Dao, chị dồn vào cải tạo vườn đồi. Nghe ngóng nơi nào có cách làm ăn hay chị hỏi thăm rồi lặn lội đến tận nơi để học. Tường nhà chị dán la liệt các bài báo giới thiệu những mô hình làm ăn giỏi, kinh nghiệm nuôi trâu bò, lợn gà, kinh nghiệm trồng rừng. Chị kể:"Tôi nghe nói nhiều nơi người ta trồng trầm dó xuất khẩu nhưng không có điều kiện đến tham quan, học tập. Tôi sưu tầm tất cả những bài báo viết về cây trầm để đọc, cộng với chút hiểu biết về cây trầm có được từ những ngày lên rừng "ngậm ngải tìm trầm", tôi quyết định đánh bạc với trầm hương". Đầu tư gần 50 triệu để cải tạo vườn đồi và mua trầm giống đối với chị Sáu là cả một cuộc đấu tranh "một mất, một còn". Nhưng rồi cái "máu" làm ăn của người phụ nữ có tiếng là liều lĩnh đã thắng. Hơn 1 ha đồi hoang đã được chị phủ xanh bằng trầm hương. Chị cũng trồng xen hơn 500 cây trám để đề phòng "cây trầm không hợp đất có cây trám bù lỗ". Những điều chị lo xa đã không xảy ra, cả trầm và trám đều sống khoẻ trên đồi đất Tân Lập. 15 năm lập nghiệp, chị đã có trong tay cả một gia tài từ rừng. "Người ta bảo rừng vàng, biển bạc, có lẽ đúng. Nếu biết khai thác đúng hướng, rừng sẽ còn cho ta cả kim cương" - chị tâm sự. Hiện, chị Sáu là một trong những "đại gia" trồng trầm ở huyện miền núi Hoành Bồ với thu nhập hơn 100 triệu đồng/năm. Chị còn là ân nhân của hàng chục gia đình trong xã Tân Lập. Mỗi năm chị đăng ký giúp 4 gia đình thoát đói nghèo. Chị bảo: "Mình biết cách bắt rừng trả của thì cũng nên hướng dẫn cho bà con trong bản cùng làm theo. Nhiều người làm thì chẳng bao lâu nữa nơi đây sẽ là vùng cây nguyên liệu lớn, khi ấy các nhà máy sẽ phải tìm đến mình thay vì mình phải đi tìm họ như bây giờ".
Nguồn: Báo Nông nghiệp Việt Nam, ngày 27/9/2005

********************************