Quảng Trị là tỉnh thuộc vùng duyên hải Bắc Trung bộ, có diện tích tự nhiên là 4.745,7 km2, dân số 616.930 người gồm 3 dân tộc chủ yếu là Kinh, Bru – Vân Kiều, Tà ôi. Quảng Trị có 47 xã, thị trấn miền núi, chủ yếu thuộc địa bàn tỉnh Hướng Hóa, Đa Krông. Dân số ở các xã miền núi có 127.327 người trong đó đồng bào dân tộc thiểu số là 9.589 hộ với 55.195 người.
Trong những năm qua, tỉnh đã thực hiện nhiều chương trình, dự án đầu tư cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Chương trình 135 đã triển khai thực hiện từ năm 1999 cho 18 xã, sau đố bổ sung thêm 6 xã vào cuối năm và đến đầu năm 2001 có thêm 12 xã. Đến nay tỉnh Quảng Trị đang được đầu tư cho 37 xã, gồm 35 xã miền núi và 01 xã bãi ngang và xã Hướng Việt (chia tách từ xã Hướng Lập huyện Hướng Hóa). Vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng trong những năm qua là 85.793 triệu đồng. Cụ thể: giao thông 88 công trình, chiếm 41, 95%; thủy lợi 33 công trình, chiếm 21,45%; trường học 72 công trình, chiếm 24,67%; nước sinh hoạt 14 công trình, chiếm 6,35%; điện sinh hoạt 10 công trình, chiếm 1,92%; trạm xá 02 công trình chiếm 0,34%; giếng nước, khai hoang ruộng nước, cửa hàng phục vụ đồng bào, chiếm 3,23%... tổng số vốn dự án. Dự án Trung tâm cụm xã được đầu tư 35.927 triệu đồng cho 12 trung tâm. Đến cuối năm 2002, 2 trung tâm cụm xã cơ bản hoàn thành là Tà Rụt huyện ĐaKrông và Cam Nghĩa huyện Cam Lộ. Từ đầu năm 2003 đến nay, triển khai thực hiện 10 trung tâm cụm xã, trong đó có 9 trung tâm cụm xã đầu tư bằng ngân sách trung ương... Dự án đào tạo cán bộ xã, thôn bản đã mở được 29 lớp, tập huấn cho 1.455 cán bộ xã, thôn, bản với ngân sách là 693 triệu đồng... Dự án ổn định và phát triển sản xuất nông, lâm nghiệp gắn với chế biến tiêu thụ sản phẩm trong 2 năm 2003 và 2004 là 1.800 triệu đồng.
Ngoài ra tỉnh Quảng Trị còn tập trung triển khai thực hiện Quyết định 134/2004/QĐ – TTg của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ đất sản xuất, đất ở, nhà ở, nước sinh hoạt cho đồng bào các dân tộc thiểu số nghèo, đời sống khó khăn với tổng kinh phí thực hiện là 100,621 tỷ đồng. Đồng bào các dân tộc thiểu số khó khăn còn được tỉnh hỗ trợ về đời sống, sản xuất, chăn màn, xoong nhôm, gạo, giống dê, bò và hàng vạn cây trồng các loại với tổng kinh phí là 4.865 triệu đồng... Từ năm 1999 đến năm 2004 dự án định canh, định cư được đầu tư 10.872 triệu đồng cho việc trồng, chăm sóc bảo vệ rừng, giãn dân lập vườn, xây dựng công trình thủy lợi nhỏ, làm đường giao thông dân sinh ở thôn, bản; khai hoang đồng ruộng và hỗ trợ một số công cụ sản xuất, chế biến nông sản. Tỉnh cũng đã thực hiện chính sách trợ giá, trợ cước hàng tỷ đồng..., tăng cường cán bộ xuống cơ sở hỗ trợ khu vực dân tộc thiểu số phát triển.
Qua 6 năm thực hiện chương trình 135 và các chương trình hỗ trợ khác, công tác dân tộc ở Quảng Trị đã đạt được những kết quả khả quan, tạo tiền đề để phát triển kinh tế - xã hội vùng đặc biệt khó khăn trong giai đoạn mới. Hệ thống cơ sở hạ tầng được đầu tư đã phục vụ thiết thực cho đời sống dân sinh và phát triển sản xuất; các trung tâm cụm xã đã định hình. Đồng bào các dân tộc thiểu số ngày càng tin tưởng hơn vào đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Kết quả chung cho thấy, tỷ lệ hộ đói nghèo hàng năm giảm 5 – 6%. Đến cuối năm 2004, ước tính hộ đói nghèo còn 34% (trong khi đó năm 1999 là 65%); tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đến trường ở cấp tiểu học cơ sở là 93,65%; cấp trung học cơ sở là 65,48%; tỷ lệ đồng bào được bồi dưỡng kiến thức về sản xuất, khoa học, văn hóa, xã hội chiếm 50%. Số xã có đường giao thông cho xe cơ giới và đường dân sinh kinh tế là 32/36 xã; số xã có điện đến trung tâm xã là 35/36 xã; tỷ lệ hộ sử dụng điện chiếm 75%; tỷ lệ hộ dùng nước sạch trong sinh hoạt chiếm 45%. Lương thực bình quân người 220 kg/người/năm.
Với các chính sách và đầu tư như trên cùng với sự nỗ lực của các cấp chính quyền và đồng bào các dân tộc, bộ mặt nông thôn miền núi, vùng dân tộc thiểu số Quảng Trị đã có những khởi sắc nhất định. Tuy nhiên, phía trước còn nhiều việc cần phải làm để giảm hộ nghèo, củng cố phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực sản xuất, đào tạo cán bộ... cho vùng dân tộc, miền núi phát triển cùng toàn tỉnh và cả nước.
Tác giả: Lê Thị Ngọc Hà
Nguồn: TC Dân tộc học, số 3/2005, tr.75, 77.
*********************************