Nhiệm vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp vào năm 2020 trong điều kiện chúng ta bắt đầu thực hiện các cam kết của AFTA, APEC và WTO đòi hỏi phải đẩy mạnh sản xuất nông - lâm -thủy sản theo hướng hàng hóa với cơ cấu và chất lượng sản phẩm đa dạng nhằm nâng cao hơn nữa khả năng cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trường trong nước và quốc tế. Do vậy, nâng cao hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp, đẩy nhanh việc hình thành các vùng sản xuất tập trung và chuyên môn hóa nông sản hàng hóa cả về số lượng và quy mô diện tích với chất lượng sản phẩm đáp ứng được các yêu cầu của thị trường trong và ngoài nước là vấn đề cấp bách. Xuất phát từ đó, chính sách đất nông nghiệp cần phải được đổi mới theo hướng sau đây:
- Hoàn thiện Quy hoạch tổng thể đất đai theo hướng khai thác lợi thế từng vùng, từng địa phương, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.
- Trên cơ sở quy hoạch và quản lý đất đai theo quy hoạch, đẩy nhanh tiến độ giao đất, giao rừng, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất lâu dài hoặc có thời hạn thích hợp cho các hộ nông dân và các trang trại (kể cả quỹ đất chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, song có nguồn gốc rõ ràng, hợp lý mà các trang trại đang sử dụng) để họ yên tâm đầu tư sản xuất, thu lợi nhuận và đóng góp cho Nhà nước.
- Nâng cao mức hạn điền tùy điều kiện cụ thể ở từng vùng, từng địa phương để thúc đẩy việc tích tụ ruộng đất đáp ứng yêu cầu của nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa. Riêng đối với các vùng đất trống, đồi trọc, vùng đất hoang hóa, đất bạc màu, Nhà nước nên khuyến khích tập trung đất hoặc giao đất không hạn chế quy mô để hình thành các trang trại đối với những người có khả năng, có nguyện vọng kinh doanh nông nghiệp ở các vùng này nhằm tận dụng đất, tránh lãng phí đất. Tuy nhiên, việc tập trung ruộng đất cần đặt dưới sự giám sát, quản lý của chính quyền địa phương để tránh tình trạng một bộ phận nông dân vì quá nghèo mà mất đất, đồng thời việc giao đất phái tuân thủ Luật Đất đai và có phương pháp tiến hành thích hợp nhằm tránh tình trạng manh mún, phá vỡ cảnh quan môi trường.
- Đẩy mạnh đồn điền, đồn thửa nhằm khắc phục tình trạng manh mún về đất đai, tạo điều kiện đẩy mạnh cơ giới hóa sản xuất nông nghiệp, chuyên canh cây trồng, vật nuôi, giảm chi phí canh tác...
- Giải quyết tình trạng các hộ gia đình, các tổ chức đã chuyển sang kinh doanh các ngành nghề phi nông nghiệp nhưng vẫn giữ đất đang xảy ra ở nhiều địa phương hiện nay, trong khi đó nhiều hộ nông dân, trang trại, hợp tác xã nông nghiệp có điều kiện để đầu tư mở rộng sản xuất lại bị thiếu đất.
- Thúc đẩy hình thành thị trường đất nông nghiệp.
- Giải quyết tình trạng hộ nông nghiệp thiếu và không có đất sản xuất thông qua các biện pháp khuyến khích khai hoang, phục hóa xây dựng vùng kinh tế mới. Để có thể thực hiện được việc khai hoang, phục hóa, Nhà nước cần đầu tư kết cấu hạ tầng đi trước một bước, sau đó mới đưa dân lên. Đối với bộ phận nông dân thiếu đất và mất đất do đã cầm cố, chuyển nhượng vì những nguyên nhân tiêu cực có tính chất tạm thời như ốm đau, tai nạn, không có vốn, làm ăn thua lỗ do thiếu kinh nghiệm nhưng thực sự thiết tha với đất, Nhà nước, mà cụ thể là chính quyền địa phương, cần xây dựng và thực hiện chính sách hỗ trợ có điều kiện, có thời hạn phù hợp về vốn, chuyển giao khoa học công nghệ... để họ thoát khỏi những khó khăn nhất thời đó.
- Nâng cao năng lực quản lý cho các cơ quan quản lý nhà nước về đất đai.
Do tình trạng ruộng đất manh mún, phân tán, nên việc thúc đẩy quá trình tập trung ruộng đất, nâng cao hiệu quả sử dụng đất là vấn đề liên ngành. Việc giải quyết chúng đòi hỏi phải phối hợp các biện pháp của chính sách đất đai với việc thực hiện đồng bộ các giải pháp về tổ chức sản xuất nông nghiệp (cả về mô hình sản xuất liên ngành, kết hợp các thành phần kinh tế và quy hoạch phát triển các vùng nông nghiệp) lẫn xây dựng các mô hình sản xuất, đa dạng hóa cây trồng, vật nuôi, ngành nghề sản xuất nông nghiệp, phát triển ngành nghề phi nông nghiệp ở địa phương, chính sách đầu tư, tài chính tín dụng, giáo dục, đào tạo... nhằm hỗ trợ người nông dân phát triển sản xuất theo chiều sâu, xây dựng các hiệp hội nhằm bảo vệ quyền lợi của những lao động làm thuê trong nông nghiệp.
Nguồn: Nghiên cứu Kinh tế, Số 320, Tháng 1/2005, tr. 42 - 43