Sơn La là tỉnh miền núi cao, nằm ở phía Tây Bắc Tổ quốc, có diện tích tự nhiên 14.650km2, có đường biên giới giáp nước CHDCND Lào dài 250km. Toàn tỉnh có 201 xã, phường, thị trấn với tổng số dân trên 92 vạn người, gồm 12 dân tộc anh em cùng sinh sống. Những năm qua, thực hiện đường lối đổi mới của Đảng và Nhà nước, đời sống về vật chất và tinh thần của nhân dân các dân tộc tỉnh Sơn La từng bước được cải thiện.
Tuy nhiên, Sơn La vẫn là một tỉnh nghèo thuộc diện đặc biệt khó khăn, từ giao thông đi lại, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật còn chậm và kém hiệu quả, đặc biệt là các xã trước đây có trồng cây thuốc phiện
Là tỉnh có đường biên giới dài 250km, các hoạt động buôn bán vận chuyển ma túy từ khu vực tam giác này qua Lào theo các đường mòn dọc biên giới xâm nhập vào tỉnh Sơn La diễn ra thường xuyên. Do người dân trước đây có phong tục hút thuốc phiện nên thực trạng mức độ ngày càng nghiêm trọng, tệ nạn ma túy đã len lỏi vào học đường, đã phát hiện có học sinh sử dụng ma túy. Đến thời điểm này, toàn tỉnh Sơn La số người nghiện ma túy khoảng 9.200 người (trong đó thanh niên khoảng 70-75%). Như vậy, với số người nghiện ma túy như hiện nay. Sơn La là một tỉnh đứng thứ 3 sau TP. HCM, Hà Nội. Song so sánh tỷ lệ người nghiện trên tổng số dân thì Sơn La là tỉnh có tỷ lệ cao, đó là nguyên nhân chính của đại dịch HIV/AIDS... Hiện nay toàn tỉnh có trên 1.500 người có HIV, chủ yếu lứa tuổi 19-30, chiếm 65% đối tượng nhiễm HIV/AIDS, xảy ra chủ yếu ở nhóm người nghiện ma túy.
Đứng trước thực trạng đó, Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Sơn La đã chủ động phối hợp với các cấp, các ngành, các tổ chức chính trị xã hội tham mưu cho Tỉnh ủy ra nghị quyết chuyên đề về công tác đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy, mại dâm trên địa bàn toàn tỉnh.
Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của đồng chí Bí thư TƯ Đoàn tại Hội trại tuổi trẻ phòng chống ma túy, mại dâm, HIV/AIDS tại tỉnh Sơn La năm 2000, BTV Tỉnh Đoàn đã tập trung chỉ đạo các huyện, thị Đoàn và Đoàn trực thuộc tổ chức các hoạt động truyền thông, ra quân diễu hành biểu dương lực lượng gây ấn tượng mạnh tại các khu dân cư, các trung tâm văn hóa, kinh tế - chính trị của tỉnh, các thị trấn, thị tứ. Tổ chức các cuộc thi viết tuyên tuyền về biện pháp phòng chống ma túy, mại dâm, HIV/AIDS thu hút được 6.000 bài dự thi, tổ chức nhiều hoạt động VHVN-TDTT nhằm đẩy lùi tệ nạn xã hội như: Giải bóng đá thanh niên, Giải cầu lông thanh niên, chạy việt dã... Thành lập các đội thanh niên tình nguyện, các CLB sở thích, CLB phòng chống ma tùy, CLB bạn giúp bạn, các đợt giáo dục đồng đẳng đưa các nội dung về phòng chống ma túy, mại dâm, HIV/AIDS vào các buổi sinh hoạt chi đoàn với nhiều hình thức như hái hóa dân chủ, sân khấu hóa bằng các tiểu phẩm hài. Qua đó đã hình thành ý thức tự bảo vệ trong thanh niên. Hiện nay, toàn tỉnh Sơn La có 197 CLB lồng ghép, thu hút hơn một vạn ĐVTN tham gia sinh hoạt, hoạt động của các CLB đã góp phần tích cực vào việc nâng cao nhận thức cho ĐVTN và nhân dân các dân tộc trong tỉnh về tác hại của ma túy, mại dâm, HIV/AIDS, nhất là ở khu vực nông thôn vùng sâu, vùng xa. Các cấp bộ Đoàn trong tỉnh đặc biệt coi trọng, giúp đỡ người cai nghiện tại gia đình, cai tại trung tâm để họ hòa hợp với cộng đồng. Tổ chức cai nghiện tại gia đình cho hơn 20.000 đối tượng, tại trung tâm 06 của tỉnh là 3.400 người nghiện. Nhưng tỉ lệ tái nghiện cao đến 97%, nguyên nhân là do sau cai nghiện, đối tượng không có việc làm hoặc việc làm không ổn định, bị các đối tượng nghiện lôi kéo.
Từ tình hình thực tiễn và kết quả công tác phòng chống ma túy của tỉnh Sơn La trong những năm qua, xuất phát từ những yêu cầu cấp bách cần phải tập trung mọi biện pháp phòng ngừa, chặn đứng sự phát sinh người nghiện, tăng cường hiệu quả công tác cai nghiện, phục hồi, giảm nhanh số người nghiện ma tuý như hiện nay, chúng tôi mạnh dạn đưa ra hai nhóm giải pháp chính sau đây:
Nhóm giải pháp thứ nhất: Phòng ngừa, ngăn chặn sự phát sinh người nghiện mới.
Cần tăng cường công tác tuyên truyền vận động, giáo dục phòng chống ma túy sâu rộng trong toàn tỉnh. Công tác này cần được triển khai tốt tới từng gia đình, từng cơ quan, từng trường học... đặc biệt là lực lượng học sinh, sinh viên, tạo ra phong trào toàn Đảng, toàn quân và toàn dân tích cực tham gia đấu tranh phòng chống các tệ nạn ma túy, mại dâm, HIV/AIDS. Hoạt động này cần phải tiến hành liên tục với tài liệu đơn giản, phổ thông dễ hiểu, phải lựa chọn nội dung, hình thức tuyên truyền, giáo dục sát hợp, coi trọng việc biểu dương những nhân tố tích cực, những mô hình điểm, tổ chức giáo dục cai nghiện. Đưa nội dung phòng chống ma túy vào học đường, vào lượng ước, quy ước thôn bản.
Việc tổ chức vận động xóa bỏ cây thuốc phiện phát triển kinh tế, văn hóa xã hội miền núi, thực hiện chính sách ưu tiên đồng bào vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn là những nội dung quan trọng góp phần xóa bỏ tận gốc việc sản xuất, tàng trữ buôn bán tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy.
Tập trung điều tra, khảo sát, triệt phá và xử lý nghiêm các đường dây vận chuyển, tàng trữ và tổ chức sử dụng ma túy trái phép dưới mọi hình thức, ngăn chặn triệt để sự lây lan phát sinh người nghiện mới.
Phát huy vai trò của các đoàn thể, tổ chức chính trị xã hội nhằm phát động mọi thành viên trong xã hội tham gia phong trào xây dựng xã, phường, thị trấn, cơ quan, đơn vị, trường học trong sạch không có ma túy.
Tăng cường công tác quản lý nhà nước về công tác phòng chống ma túy, kiện toàn ban chỉ đạo phòng chống ma túy, HIV/AIDS và các tệ nạn xã hội từ cấp tỉnh đến xã, phường và có chính sách hỗ trợ kinh phí hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của ban chỉ đạo.
Nhóm giải pháp thứ hai: Giảm nhanh số người nghiện hiện có
Thực hiện mục tiêu triển khai hoạt động phòng chống ma túy giai đoạn 2003-2005 của tỉnh: Phấn đấu cuối năm giảm từ 1.500 đến 2.000 đối tượng nghiện ma túy trong tổng số người nghiện ma túy của tỉnh hiện nay. Phấn đấu đến năm 2004, cai nghiện toàn bộ số cán bộ, công chức, học sinh, sinh viên. Đây là những giải pháp hết sức khó khăn, phức tạp vì công tác cai nghiện hiệu quả rất thấp, tỷ lệ tái nghiện cao, việc tuân thủ quá trình cai nghiện 5 bước phải từ 1 đến 2 năm theo quy định của Luật phòng chống ma túy và Thông tư liên bộ số 31 đòi hỏi sự quan tâm của nhiều cấp, nhiều ngành, đặc biệt là vai trò của cấp ủy, chính quyền các cơ sở xã, phường, thị trấn. Để giảm nhanh số người nghiện, vấn đề đặt ra là phải giảm được tỷ lệ tái nghiện cao như hiện nay.
Kết quả công tác phòng chống ma túy của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Sơn La trong thời gian qua đạt được chưa nhiều, nhưng đó là sự cố gắng, quyết tâm cao của tuổi trẻ trong tỉnh. Rất mong tiếp tục nhận được sự giúp đỡ của các tỉnh bạn, các cấp, các ngành để Sơn La có thêm kinh nghiệm trong việc đấu tranh phòng chống tệ nạn ma túy, mại dâm, HIV/AIDS.
Nguồn: Tạp chí Thanh niên, Số 17/2005, tr. 13 - 14