Ngành chăn nuôi bắt nguồn từ đâu?
Chăn nuôi từ trước đến nay vẫn được coi là ngành èo uột nhất trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp. Nếu như các sản phẩm từ trồng trọt như lúa, cà phê, tiêu, điều, kể cả cao su...^ mỗi năm thường mang về hàng tỷ USD thì chăn nuôi vẫn giậm chân tại chỗ với tỷ lệ nhập siêu năm sau cao hơn năm trước. Nhiều chuyên gia trong ngành khẳng định, để hội nhập, ngành chăn nuôi phải bắt đầu từ con giống.
Nếu chỉ thuần tuý nhìn vào những con số sẽ thấy ngành chăn nuôi có những bước tiến đáng kể. Hiện đàn bò cả nước đạt gần 5 triệu con, tăng trên 11,7% so với năm 2000, trong đó riêng đàn bò sữa đạt xấp xỉ 100 ngàn con, tăng 21%. Riêng đàn lợn ước 26 triệu con, cho sản lượng ước đạt 2,5 triệu tấn, tăng 8%. Thế nhưng, đánh giá chung, chăn nuôi chỉ mới chiếm tỉ trọng hơn 20% trong ngành sản xuất nông nghiệp. Tỉ lệ thấp hơn rất nhiều so với các nước trong khu vực và thế giới...
Giống heo: chưa được cải thiện!
Anh Đinh Thế Hải (khu phố 3, phường Long Bình, Đồng Nai) - người đã có không dưới 10 năm gắn bó với nghề nuôi heo, nhưng chưa lứa heo nào của anh được thương lái... ưng ý. "Giá heo hơi tôi bán luôn thấp hơn so với giá heo tại các trang trại lớn từ 4.000 - 5.000 đồng/kg. Thương lái luôn so sánh tỷ lệ nạc - mỡ giữa heo trong dân và heo nuôi trang trại, không hiểu họ tính toán thế nào mà chênh lệch đến 10%"- anh Hải nói. Ông Lê Văn Mễ - Giám đốc Xí nghiệp Chăn nuôi heo Phú Sơn, Đồng Nai cho rằng con giống là yếu tố quyết định thành bại trong nghề nuôi heo. Thế nhưng, chất lượng đàn heo nội và heo lai "miễn bàn"! Hiện hai loại giống này tiêu tốn nhiều thức ăn hơn, tỷ lệ mỡ thường chiếm 30-45%, chất lượng thịt không ngon, sinh sản kém; hiệu quả kinh tế thấp... Nhiều năm nay, Phú Sơn luôn nổi tiếng khắp nước với việc mang cả triệu USD ra nước ngoài "tậu" heo giống. "Giá heo giống ngoại cao là nguyên nhân chính khiến người dân không mặn mà, quanh năm cứ "ôm" lấy mấy giống heo nội, heo lai chất lượng thấp. Hiệu quả kinh tế thấp là điều đương nhiên"- ông Mễ giải thích.
Theo dự báo của các chuyên gia, hai nước Thái Lan và Trung Quốc sẽ là "đối thủ" cạnh tranh khốc liệt với ngành chăn nuôi heo trong nước. Nếu so sánh về giá thành sản xuất heo thịt, người Thái chỉ bỏ ra không quá 10.000 đồng/kg heo hơi, còn nông dân ta phải bỏ ra 17.000-18.000 đồng/kg. Sở dĩ giá thành sản xuất heo Thái Lan thấp là nhờ họ đã chủ động được con giống. 30 năm trước người Thái vẫn còn nhập heo giống, nhưng ngày nay mỗi năm họ đã kiếm được hàng tỷ đô la nhờ xuất khẩu giống heo.
Đàn bò: nguy cơ đồng huyết cao!
Tương tự như vậy, đàn bò thịt của Việt Nam hiện nay vẫn chưa được quan tâm đúng mức, nhất là chất lượng thịt cũng như độ tăng trưởng. Hiện, phương pháp lai hầu như đang "thả nổi" cho người nông dân tự làm. Cách làm này nếu tính xa sẽ thấy không khoa học, bởi chúng ta không quản lý được ngân hàng tinh, mỗi nơi nông dân lai tạo một kiểu. Ông Nguyễn Quốc Đạt - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu và chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chăn nuôi-Viện Chăn nuôi Quốc gia cho rằng, với cách lai tạo này, nguy cơ đồng huyết chắc không tránh khỏi. Từ đó, chất lượng đàn bò thịt, sữa không cao. Đó là chưa nói đến vấn đề tác hại lâu dài về sau khi những đàn bò F1, F2, F3... càng ngày càng bị thoái hóa...
Ngược lại với bò thịt, trong thời gian qua ta đã cho nhập một lượng bò ngoại khá lớn nhằm cải tạo đàn bò nền trong nước. Nhưng bò sữa nhập về ồ ạt nên chất lượng không kiểm tra hết để đến nay đã có rất nhiều địa phương phá sản về chương trình bò sữa. 5 năm qua, con bò sữa ngoại hễ cứ "đứng chân" ở địa phương nào thì gây tai họa cho người nông dân ở đó. Con giống kém chất lượng thì đã rõ mười mươi, còn khi hỏi 100 người chăn nuôi bò sữa về kỹ thuật nuôi thì hết 99 người... ú ớ. Nhiều nông dân tiếc tiền phối tinh đã lấy ngay con bò sữa đực cho nhảy ngay với con mẹ của nó. "Trình độ chăn nuôi thấp, cộng với việc loại thải đàn giống không cao đã làm cho sản lượng sữa của đàn bò TP.HCM giảm sút đáng kể"- ông Nguyễn Phước Thảo - Giám đốc Sở NN&PTNT TP. HCM đã cay đắng nhìn nhận như vậy sau 5 năm..."theo" con bò sữa ngoại.
Xây dựng trung tâm đấu giá giống
Ông Nguyễn Quốc Đạt cho rằng, để hội nhập được với khu vực và thế giới, trước hết chúng ta phải quan tâm, có định hướng, cải thiện nhanh đàn giống các loại bằng việc đẩy nhanh phát triển công nghệ sinh học di truyền gen. Điều quan trọng nhất là cần phải có ngân hàng dữ liệu về gen vật nuôi, để lưu trữ, bảo quản, chọn lọc gen giống có chất lượng làm nền tảng cho công tác lai tạo sau này.
Còn ông Phạm Đức Bình - Chủ tịch HĐQT Công ty Chăn nuôi Thanh Bình, Đồng Nai nhấn mạnh đến việc Nhà nước có cơ chế khuyến khích các công ty giống, nhất là những công ty nước ngoài đầu tư vào công tác làm giống để đa dạng hóa công tác nhân giống và bảo quản giống. Theo ông, cách phát không heo giống bố mẹ cho các trung tâm hoặc các cơ sở nhân giống để sản xuất ra con giống thương phẩm như hiện nay là không hợp lý. Bởi vì có nhiều đơn vị năng lực còn quá yếu, không đủ trình độ để lai tạo, do đó đã có rất nhiều con giống bố mẹ bị đem bán làm heo thịt, gây lãng phí cho nguồn vốn nhà nước. "Với đàn heo, nên chăng chúng ta có chương trình cấp tinh miễn phí cho nông dân như chương trình "tinh bò sữa"-ông Bình đề nghị thêm.
Mặt khác, để ngành chăn nuôi dần đi vào chuyên nghiệp, hiện đại, rất nhiều ý kiến đề nghị cần có những trung tâm đấu xảo giống, trung tâm đấu giá heo. Nơi này sẽ làm trọng tài, đưa ra một quyết định đúng nhất về nguồn gốc vật nuôi, công ty nào có sản phẩm chăn nuôi chất lượng nhất. Những con giống tốt sẽ được đưa vào đàn giống trong hệ thống giống quốc gia.
Phải tạo ra các sản phẩm sạch
Ông Nguyễn Thiện- Tổng thư ký Hiệp hội chăn nuôi gia cầm VN cho biết, thách thức lớn nhất của ngành chăn nuôi VN khi hội nhập chính là chất lượng sản phẩm. Hiện chất lượng sản phẩm chăn nuôi còn thấp bởi công tác thú y làm chưa tốt, trong khi chất lượng giống chỉ bằng 60 - 80% so với nhiều nước. Vì lý do này, các sản phẩm chăn nuôi hiện chỉ xuất được sang Malaysia, Singapore, Nga; còn các thị trường lớn như EU, Mỹ hầu như chưa có. Giá thành sản phẩm cao (cao hơn 10 - 40% so với các nước trong khu vực) cũng là một thách thức không nhỏ. Ngoài ra, cần nói đến một thách thức khác đối với ngành chăn nuôi đó là một số nhà quản lý, nhà chăn nuôi chưa nhận thức đầy đủ về xu thế hội nhập. Do đó, tư duy tổ chức sản xuất nhằm tạo ra các sản phẩm đáp ứng yêu cầu, đòi hỏi của thị trường chưa được nhiều.
Vậy theo ông, để hội nhập một cách chủ động, ngành chăn nuôi cần thực hiện những giải pháp nào?
Để vượt qua thách thức và tận dụng các cơ hội hiện có, ngành chăn nuôi cần thực hiện nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, việc quy hoạch phát triển một số mặt hàng chính, như thịt lợn, thịt gia cầm, thịt bò và sữa... phải gắn với quy hoạch phát triển thị trường; nghiên cứu khoa học, phát triển giống, thức ăn chăn nuôi, phát triển nguồn nhân lực... Mặt khác, cần tăng cường công tác thú y, trước hết cho gần 4.800 trang trại sản xuất lớn, nhằm tạo ra những sản phẩm chăn nuôi sạch, an toàn. Bên cạnh đó, phải hạ giá thành sản phẩm bằng cách nghiên cứu việc giảm thuế nhập khẩu nguyên liệu sản xuất thức ăn chăn nuôi; cần có các chính sách ưu đãi về vốn, đất đai cho các tổ chức, cá nhân xây dựng trang trại chăn nuôi, sản xuất thức ăn chăn nuôi, chế biến thịt, sữa...

Nguồn: Báo Nông thôn ngày nay, ra ngày16/9/2005.
****************************