Xã Bắc Sơn trước năm 1960 nghèo lắm, luôn phải nhận cứu tế của Nhà nước hàng chục tấn lương thực mỗi năm. Kể từ khi Bí thư chi bộ Nguyễn Văn Cường dẫn đầu đoàn nông dân xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, Hà Nam lên định cư khai hoang ở đây thì tiến bộ trông thấy, do có nhiều những "công trình" sáng tạo đột phá của ông làm cho cuộc sống của bà con giàu có lên.
"Để phá xiềng 3 sào và 20kg thóc/tháng", ông dẫn đầu đoàn nông dân 50 hộ với trên 3.000 khẩu từ Thanh Hà (Hà Nam) lên Bắc Sơn này định cư, khai hoang, 3 hộ bỏ về ngay do ngại khó khăn gian khổ. Hội ý 3 đảng viên, ông đề ra khẩu hiệu đầy ý nghĩa là "bám rễ cho sâu - làm giàu trên quê hương mới", anh em tích cực đi vận động bà con ở lại, nể lời ông trưởng đoàn, họ ở lại những vụ đầu đã thất bại do đất đồi thì cằn cỗi, đất ruộng thì lầy thụt, chua phèn nặng, không có thu hoạch. Làng mới Thanh Sơn và xã lại phải chờ vào gạo cứu tế của Nhà nước. Bà con họp lại đấu tranh đòi trưởng đoàn phải về quê cũ trình bày lý do "bất khả kháng" để về. Trước lý do có vẻ hợp lý, dân biết đấu tranh tập thể, ông đã mất ngủ rất nhiều đêm suy tính và đưa ra nghị quyết ở chi bộ: "ta đánh thắng giặc ngoại xâm, nhất định phải thắng giặc đói". Sẵn có kiến thức đã được học ở trường cùng với việc chịu khó nghiên cứu tìm tòi, ông một mình lần mỏ thử nghiệm nghiên cứu rồi kết luận là không được thu hoạch do đất chua phèn nặng, tính toán kỹ ông tập trung bà con lại, trình bày tỷ mỷ những điều đã nghiên cứu và phương pháp xử lý nhất định thắng lợi. Cái vóc dáng to đậm, miệng nói tay làm và "ăn to nói lớn" nhưng "có lý có tình" của ông đã thuyết phục được bà con trụ lại. Vậy là ông "cơm đùm cơm vắt" về tận quê mua vôi, lên thẳng nhà máy Supe Phốt phát và Hóa chất Lâm thao mua phân lân, chuyển hàng chục tấn về ga Trung Giã. Dân xã Bắc Sơn kìn kìn vận chuyển vôi và phân lân từ ga về bón ruộng. Để có sức kéo, ông phải lặn lội tìm mua chịu cho mỗi hộ một con trâu bò cùng một chuồng trại tập thể được 85 con tất cả, vậy là đủ: sức kéo đất mới, vôi, lân và phân hữu cơ bón ruộng đã cho làng một vụ bội thu. Công thức nhìn thật đơn giản nhưng hiệu quả đã được ông áp dụng: vôi - lân - phân hữu cơ khác đã làm cho xã Bắc Sơn thay đổi từ một xã phải nhận cứu tế, đã vươn lên đủ ăn, lại còn nộp nghĩa vụ cho Nhà nước 200 tấn thóc mỗi năm, thiết thực đóng góp vào công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước thắng lợi.
Nói vậy cho gọn, nhưng để đạt được kết quả trên, từ 1996 đến 1976, ông đã chỉ huy xây dựng được 15 hồ chứa nước với trên 2600.000m3, đảm bảo tưới nước cho toàn xã, xây dựng hệ thống mương nước tự chảy cho ruộng đất chủ yếu của xã, ông vẫn nói câu cửa miệng: "nước tự chảy là thiên đường của người nông dân" để phấn đấu. Bắc Sơn từ chỗ không có lúa chiêm, đã có thể cấy được trên 1.000 mẫu, chính thức giải quyết được dứt điểm khâu lương thực, vươn lên làm giàu.
Tháng 1/1964 mới đặt chân lên quê mới Bắc Sơn này, trưởng đoàn Nguyễn Văn Cường đã được xã bàn giao ngay cho trên 500 ha đất núi trọc, 500ha đất đồi trọc và 100ha ruộng hoang lầy thụt cây không phát triển được. Chính dân gốc ở đây cũng không biết xoay xở ra sao và phải chịu mãi cảnh nghèo.
"Miệng nói, tay làm, tai lăng nghe", gia đình ông tích cực, cần mẫn tháng ngày, "năng nhặt chặt bị" được 2 ha, trồng đến 55 ngàn cây lấy gỗ trong 14 ha núi đồi, trên 4.000 cây ăn quả các loại trong 4ha đất hoang, hơn 3ha chè xanh lấy búp, 1,5ha ở dưới chân đồi đào rất nhiều ao thả cá và nuôi tôm càng xanh... hoàn toàn không phải là chỉ đào thử 1 hố trồng cây mất cả ngày mà vô cùng vất vả nhọc nhằn như chúng ta thấy bây giờ. 21ha đất hoang đã biến thành vườn - rừng - nông - lâm kết hợp trù phú ai đến xem cũng mê mẩn không muốn về. Nhưng không phải là cứ đào hố cắm cây xuống đã thành vườn rừng, để cho cây phát triển, ông đã dốc sức đào một hệ thống hào giữ nước mưa xung quanh đồi từ đỉnh đến tận chân, mưa đến 300ml nước cũng không chảy xuống chân đồi. Chưa hết, ông đã chuyển trên 4.000 tấn bùn, phân hữu cơ và đất phù sa lên bón cho cây tốt tươi, thực sự biến đất đồi trơ sỏi đá thành khu vườn rừng trù phú cho hiệu quả cao như hiện nay.
Năm 1990 - thu hoạch 20 triệu đồng, lãi 12 triệu đồng. Năm 1995 - thu hoạch 90 triệu đồng, lãi 55 triệu đồng. Năm 1998 thu hoạch 170 triệu đồng - lãi 100 triệu đồng. Năm 1999 thu hoạch 200 triệu đồng, lãi 110 triệu đồng. Ngày nay, ông đã chia cái trang trại "khổng lồ" thành 3 trang trại do 3 bố con ông quản lý, thu hoạch hàng năm tới 250 triệu đồng cả nhà.
Là người đã được học hành bài bản về nông nghiệp và thủy lợi, ông rất coi trọng kiến thức khoa học kỹ thuật. Để công trình VAC thêm hiệu quả cao, ông đã áp dụng khoa học kỹ thuật nuôi thành công con tôm càng xanh trên vùng núi Bắc Sơn này, mỗi vụ gia đình ông thu hoạch đến 6 tạ tôm càng xanh (giá hiện nay từ 80.000 đến 100.000 đ/kg) và 1 tấn cá. Mẫy chục hộ khác trong xã cũng đang nuôi tôm càng xanh, vậy là dân đã có thêm một nghề nuôi thủy sản mới.

Nguồn: Nông thôn mới, Số 156, 7/2005, tr. 17 - 18