Nằm ở trung tâm của tiểu vùng Trung Bắc, đỉnh tam giác châu thổ sông Hồng, nối liền thủ đô Hà Nội với các tỉnh miền núi phía Bắc, Phú Thọ có tổng diện tích 3519 km2 với 12 huyện, thành thị, 273 xã phường, dân số trên 1,3 triệu người (có 21 dân tộc anh em), trong đó có 760 nghìn người trong độ tuổi lao động.
Theo kết quả điều tra về thực trạng đói nghèo và hạ tầng cơ sở, năm 2001 tổng số hộ nghèo toàn tỉnh là 56.871 hộ, chiếm tỷ lệ 19,6%, tập trung nhiều ở các huyện miền núi như Thanh Sơn (34,3%), Yên Lập (37,8%), các huyện Tam Nông, Thanh Thủy, Cẩm Khê, tỷ lệ hộ nghèo trên 20%. Toàn tỉnh có 50 xã đặc biệt khó khăn – an toàn khu, có 46 xã nghèo ngoài Chương trình 135.
Từ thực trạng trên, Nghị quyết tỉnh Đảng bộ lần thứ XV nhiệm kỳ 2001 – 2005 về nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội địa phương có đề ra phương hướng cho xóa đói giảm nghèo là: phát huy nội lực, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội với nhịp độ cao và bền vững..., giải quyết tốt các vấn đề bức xúc về việc làm, xóa nghèo bền vững, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân.
Trước hết, tỉnh đã thành lập Ban chỉ đạo xóa đói giảm nghèo do đồng chí Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh làm trưởng ban. Ban chỉ đạo tỉnh đã xây dựng Chương trình Mục tiêu xóa đói giảm nghèo của tỉnh giai đoạn 2001 – 2005 và được Ủy ban nhân dân tỉnh phê duyệt với các mục tiêu phấn đấu đến cuối năm 2005: đảm bảo các xã nghèo có đủ các công trình hạ tầng thiết yếu; không còn xã nghèo; xóa cơ bản hộ đói, không để tái đói kinh niên, giảm tỷ lệ hộ nghèo còn 5 – 6%, bình quân mỗi năm giảm 3%. Bên cạnh đó, tỉnh đã chỉ đạo tập trung xây dựng phát triển kinh tế - xã hội, chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp, nông thôn theo hướng công – nông nghiệp - dịch vụ, đa dạng hóa ngành nghề trong nông thôn, gắn sản xuất hàng hóa với thị trường tiêu thụ. Tích cực hoàn thành việc giao quyền sử dụng đất nông nghiệp và đất rừng cho hộ dân quản lý và sử dụng lâu dài. Từng bước củng cố giống lúa lai, giống lợn có tỷ lệ nạc cao, lai tạo giống.... giúp nông dân nâng cao năng suất và hiệu qủa sản xuất.
Đặc biệt, với sự phân công của Ban chỉ đạo, sự phối kết hợp giữa các ngành, tỉnh đã thực hiện khá tốt 9 dự án của Chương trình bao gồm: tín dụng ưu đãi cho người nghèo, hướng dẫn người nghèo cách làm ăn, khuyến nông – lâm – ngư; xây dựng mô hình xóa đói giảm nghèo vùng đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao, an toàn khu; xây dựng cơ sở hạ tầng các xã nghèo (ngoài chương trình 135); bố trí, sắp xếp lao động, dân cư phát triển kinh tế; hỗ trợ sản xuất và phát triển ngành nghề; đào tạo bồi dưỡng cán bộ làm công tác xóa đói giảm nghèo... Bên cạnh đó, tỉnh cũng đã thực hiện tốt các chính sách xã hội như hỗ trợ người nghèo về y tế, giáo dục, miễn giảm thuế...
Về dự án đầu tư xây dựng hạ tầng và trung tâm cụm xã thuộc Chương trình 135, qua 4 năm đã đầu tư trên 124 tỷ đồng, trong đó Ngân sách Nhà nước hơn 120 tỷ, xây dựng được 292 công trình cơ sở hạ tầng và 55 công trình trung tâm cụm xã, trong đó có 92 công trình giao thông, 127 trường học, 59 công trình điện... Có thể nói, Chương trình 135 không chỉ được đầu tư đúng hướng và có hiệu quả mà đã trở thành cuộc vận động xóa đói giảm nghèo được nhân dân đồng tình ủng hộ (số tiền ủng hộ, giúp đỡ của các cơ quan, ban, ngành, doanh nghiệp là gần 3,7 tỷ đồng).
Song song vơi sđầu tư cơ sở hạ tầng, Phú Thọ cũng đặt hướng trọng tâm là tín dụng cho người nghèo. Bằng các nguồn vốn từ Ngân sách Nhà nước và huy động từ các nguồn khác, đến nay toàn tỉnh đã cho trên 100 nghìn lượt hộ nghèo vay vốn ưu đãi với tổng dư nợ trên 275 tỷ đồng, bình quân dư nợ 4,7 triệu đồng/hộ. Các hoạt động tín dụng người nghèo đã đi vào nề nếp, sử dụng đồng vốn có hiệu quả, giúp cho nhiều hộ đầu tư phát triển sản xuất, vươn lên thoát nghèo.
Công tác xuất khẩu lao động cũng đã thu được những kết quả quan trọng. Bốn năm qua, tỉnh Phú Thọ đã đưa được gần 8000 lao động đi làm việc ở nước ngoài. Với thu nhập bình quân 3 – 4 triệu đồng/người/tháng, số lao động trên đã gửi về cho gia đình, quê hương mỗi năm từ 250 – 300 tỷ đồng. Đây là một nguồn lực khá lớn, góp phần tích cực vào xóa đói giảm nghèo và phát triển kinh tế của tỉnh.
Ngoài việc thực hiện đồng bộ các dự án trên, trong thời gian qua, vốn đầu tư từ các chương trình kinh tế - xã hội như chương trình nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, chương trình dân số - kế hoạch hóa gia đình, dự án trồng mới 5 triệu ha rừng, chương trình giao thông nông thôn, văn hóa xã hội, đưa y tế xuống cơ sở, kinh tế trang trại, trung tâm cụm xã miền núi, an ninh lương thực, trợ cước, trợ giá giống, vật tư, phân bón, các mặt hàng nhu yếu phẩm đã được đầu tư hàng trăm tỷ đồng, phát huy tác dụng tích cực trong xóa đói giảm nghèo. Bên cạnh đó, nguồn huy động của Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Tỉnh đoàn, Liên đoàn lao động, Hội Cựu Chiến binh bằng các phong trào đã huy động của đoàn viên, hội viên và tranh thủ các nguồn vốn và các nguồn tài trợ được hàng tỷ đồng cho các hội viên vay phát triển sản xuất và hỗ trợ đời sống. Ủy ban Mặt trận Tổ Quốc, vận động các tầng lớp nhân dân ủng hộ trên 5 tỷ đồng để xóa nhà tạm, hỗ trợ trực tiếp, cho vay vốn phát triển cho hộ nghèo. Các ngành như: Bưu điện, Điện lực, Thương mại – Du lịch, bằng việc trích kinh phí và huy động trong cán bộ công nhân viên đã đầu tư hàng trăm triệu đồng hỗ trợ thiết thực đời sống nhân dân các vùng nghèo.
Nhờ vậy, 4 năm qua triển khai chương tình đã đạt được những kết quả đáng mừng, cơ bản thực hiện được mục tiêu đề ra. Tỷ lệ hộ nghèo giảm được 9%, tương đương 27 nghìn hộ. Dự kiến đến hết năm 2005, tỷ lệ nghèo đói của toàn tỉnh còn khoảng 5 – 6%. Kinh tế hộ gia đình đã phát triển theo hướng đổi mới, trình độ sản xuất được nâng lên, đời sống nhân dân cơ bản ổn định, một bộ phận được cải thiện. Đã xuất hiện những hộ làm ăn giỏi và trở nên giàu có, tỷ lệ tái đói nghèo không đáng kể. 100% xã có đường tới trung tâm, có trường học, trạm y tế, trong đó có 230 xã có bác sỹ phục vụ (đạt trên 84%).
Kết thúc năm 2004, Phú Thọ đã đánh giá, tổng kết, xây dựng kế hoạch và đề ra giải pháp thực hiện năm 2005 và những năm tiếp theo khi áp dụng chuẩn nghèo mới. Đó là: thường xuyên điều tra nắm vững thực tế hộ đói nghèo để từ đó tìm ra nguyên nhân nhằm đầu tư có trọng điểm, hiệu quả. Tiếp tục làm tốt công tác giáo dục, nâng cao nhận thức trách nhiệm từng Đảng bộ, chính quyền cơ sở. Khắc phục tư tưởng trông chờ, ỷ nại và tỵ nạnh, không tự vươn lên thoát nghèo của người nghèo, vùng nghèo, tập trung khai thác mọi nguồn lực, phát huy nội lực, lồng ghép các chương trình mục tiêu, chú trọng xây dựng các mô hình, nhân các điển hình, dành nguồn ngân sách thoả đáng cho việc đào tạo, hướng dẫn người nghèo cách làm ăn...
Tác giả: Nguyễn Gia Đa, Trưởng phòng Bảo trợ Xã hội - Sở Lao động Thương binh xã hội.
Nguồn: TC Lao động và Xã hội, số 255, ngày 31/1/2005, tr. 15 – 16.
********************************