Mặc dù đạt được nhiều thành tựu, song nền kinh tế Trung Quốc cũng bộc lộ những tồn tại. Do kết cấu hạ tầng và nhà cửa tăng cao nên phải giải tỏa nhiều đất đai, làm cho lực lượng lao động nông nghiệp dôi dư có chiều hướng tăng lên. Tốc độ đô thị hóa quá nhanh dẫn đến các cơn sốt về vật liệu xây dựng. Một số ngành có dấu hiệu tăng trưởng “nóng”...
Trước thực trạng này, từ cuối năm 2003, Chính phủ Trung Quốc đã ban hành một số chính sách vĩ mô điều chỉnh nền kinh tế như: nâng mức dự trữ bắt buộc của các ngân hàng, giảm phát hành trái phiếu xây dựng để hạn chế đầu tư của Chính phủ. Việc chuyển đất nông nghiệp sang mục đích khác được kiểm soát chặt chẽ...
Đáng chú ý là trong sản xuất nông nghiệp, để hạn chế tốc độ giảm sút sản lượng, Chính phủ nước này đã ban hành Chính sách Khuyến khích sản xuất lương thực, áp dụng “giá sàn” đối với gạo; áp dụng thí điểm miễn 100% thuế đất nông nghiệp cho 6 tỉnh, giảm 2% cho 11 tỉnh và giảm 1% cho các tỉnh còn lại. Năm 2005, miễn toàn bộ thuế đất nông nghiệp trong cả nước. Ngoài ra, còn có chính sách trợ cấp cho nông nghiệp thông qua Chương trình Giống và Máy móc, trang thiết bị.
Cải cách doanh nghiệp nhà nước là một trong những vấn đề trọng tâm của Chính phủ Trung Quốc. Đến nay, nước này chỉ còn 168 doanh nghiệp lớn nhất trực thuộc Trung ương. Số này cộng với lượng các doanh nghiệp nhà nước ở các tỉnh chỉ chiếm khoảng 20% tổng số doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhà nước chỉ chiếm 30% tổng giá trị tài sản, nhưng chiếm tới 50% tổng lợi nhuận của cả nước.
Trong số các chính sách đạt hiệu quả, phải kể đến chính sách phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Trung Quốc. Sự phát triển của các doanh nghiệp này chính là động lực phát triển kinh tế đất nước. Trong những năm qua, khoảng 200 triệu dân đã chuyển từ nghề nông sang các ngành nghề khác hoặc ra các đô thị làm ăn. Doanh nghiệp nhà nước được cải cách mạnh mẽ làm cho một lượng lớn nhân công dôi ra và số nhân công này được bổ sung vào doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhờ có chính sách hỗ trợ, đến cuối năm 2004, đã có 3,6 triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong đó số doanh nghiệp vừa là 1,7 triệu. Ngoài ra, còn có khoảng 2,7 triệu hộ kinh doanh cá thể.
Doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Trung Quốc hiện đóng góp 60% tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tạo ra 75% số việc làm, chiếm 45% tổng thu thuế và 60% kim ngạch xuất khẩu của cả nước. Doanh nghiệp vừa và nhỏ đã đi vào chuyên môn hóa khá cao, tập trung vào các ngành chế biến nông sản thực phẩm, may mặc, giày dép... Lực lượng doanh nghiệp vừa và nhỏ thực sự đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển ở Trung Quốc. Những năm gần đây, Trung Quốc đã ban hành nhiều chính sách hỗ trợ lực lượng doanh nghiệp này. Trong đó, có việc sửa đổi Hiến pháp trong việc bảo vệ lợi ích và tài sản của doanh nghiệp tư nhân, xây dựng sân chơi bình đẳng giữa các thành phần kinh tế. Năm 2000, Trung Quốc ban hành Luật Thúc đẩy phát triển các Doanh nghiệp vừa và nhỏ. Tháng 2 vừa qua, Quốc vụ viện Trung Quốc ban hành Văn kiện về Định hướng chính sách phát triển doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Theo đó, quy định doanh nghiệp tư nhân tham gia vào những lĩnh vực độc quyền của Nhà nước.
Việc đơn giản hóa thủ tục hành chính cũng được chú trọng. Thời gian hoàn thành thủ tục đối với việc đăng ký hộ kinh doanh cá thể là trong 1 ngày và 1 tuần cho doanh nghiệp tư nhân. Trước đây, nhà đầu tư nước ngoài chỉ được mua không quá 49% cổ phần doanh nghiệp, nay không hạn chế tỷ lệ này, trừ một số ngành quốc phòng.
Trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, nhất là từ khi gia nhập WTO, hệ thống bộ máy quản lý nhà nước ở Trung Quốc đã được cải cách mạnh mẽ. Ủy ban Kế hoạch nhà nước được đổi tên thành Ủy ban Quốc gia về Phát triển và Cải cách, sau khi sát nhập thêm một số cơ quan như Văn phòng Hội đồng Nhà nước về tái cơ cấu hệ thống kinh tế và một bộ phận của Ủy ban Quốc gia về Kinh tế và Thương mại. Các ngành, các địa phương đều tổ chức lại bộ máy quản lý theo tinh thần “tiểu Chính phủ, đại phục vụ”, tức là tinh giản bộ máy quản lý, chuyển từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ doanh nghiệp là chính
Tác giả: Phương Mai
Nguồn: Báo đầu tư, ngày 23/5/05
********************************