Nhận thức được tầm quan trọng của các ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ... đều tập trung nỗ lực của mình vào phát triển các ngành tiểu thủ công nghiệp trong nông thôn và đưa ra những giải pháp phát triển như:
- Xác định hướng phát triển các ngành tiểu, thủ công nghiệp nhiệm vụ được đặt ra là bảo tồn và phát triển nghề thủ công truyền thống theo hướng hiện đại và vận dụng lợi thế của các xí nghiệp nhỏ và vừa vào phát triển ngành tiểu công nghiệp.
- Tổ chức quản lý các ngành tiểu, thủ công nghiệp, nhiệm vụ đặt ra là lựa chọn hướng sản xuất và lựa chọn kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực, tổ chức các dịch vụ tư vấn công nghiệp, thiết lập mối quan hệ sản xuất gia công công nghiệp giữa nền sản xuất tiểu công nghiệp và nền sản xuất đại công nghiệp.
Trên cơ sở những kinh nghiệm đó, tác giả đã rút ra một số bài học về phát triển ngành tiểu thủ công nghiệp cho nông thôn Việt Nam trong thời gian tới như sau:
- Thứ nhất, trong điều kiện thực tế của nước ta hiện nay, con đường phát triển nông thôn hợp lý và hiệu quả vẫn là dựa trên cơ sở phát triển ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp. Hướng phát triển là tập trung và bảo tồn, đổi mới và phát triển ngành nghề thủ công truyền thống và vận dụng những lợi thế và ưu điểm của xí nghiệp nhỏ và vừa vào phát triển ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp.
Bảo tồn, đổi mới và phát triển ngành nghề thủ công truyền thống, trên cơ sở duy trì tính chất cá thể hóa của ngành nghề thủ công đó, hướng mọi nỗ lực vào giúp đỡ người thợ thủ công truyền thống trở thành người thợ thủ công hiện đại, thích nghi với nền sản xuất công nghiệp hiện đại. Ngành nghề thủ công truyền thống cần được đổi mới và phát triển theo hướng hiện đại hóa, tăng cường khả năng thích nghi trong điều kiện của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xu thế hội nhập của đất nước.
Vận dụng những lợi thế và ưu điểm của các xí nghiệp nhỏ và vừa vào phát triển các ngành nghề nông thôn. Đồng thời các cơ sở sản xuất trong khu vực tiểu công nghiệp phải được hiện đại hóa theo hướng tiêu chuẩn hóa và chuyên môn hóa cao, làm cơ sở để thiết lập mối quan hệ sản xuất gia công công nghiệp với nền sản xuất đại công nghiệp.
Thứ hai, lựa chọn hướng sản xuất đầu tư ít vốn gắn liền với lựa chọn kỹ thuật thích hợp và sử dụng nhiều lao động. Tập trung vào hai hướng lựa chọn kỹ thuật là:
- Đầu tiên sản xuất theo phương pháp truyền thống, sau đó nghiên cứu, đổi mới và cải tiến theo hướng hiện đại.
- Sử dụng các phương pháp kỹ thuật thích hợp, hiện đại của các nước phát triển và thích nghi chúng với điều kiện kinh tế, xã hội của nước ta.
Thứ ba, đầu tư hơn nữa cho sự nghiệp giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực trong ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp ở nông thôn. Cần xác định rõ đối tượng, nội dung, hình thức đào tạo cho phù hợp với từng ngành nghề và điều kiện ở địa phương, gắn giảng dạy lý thuyết với thực hành, tăng cường phổ biến kiến thức, khoa học kỹ thuật.
Thứ tư, phát triển các tổ chức dịch vụ tư vấn, nghiên cứu và phổ biến kiến thức công nghiệp trong nông thôn. Cần xác định rõ đối tượng, nội dung, hình thức đào tạo cho phù hợp với từng ngành nghề và điều kiện ở địa phương, gắn giảng dạy lý thuyết với thực hành, tăng cường phổ biến kiến thức, khoa học kỹ thuật.
Thứ năm, thiết lập và phát triển mối quan hệ sản xuất gia công công nghiệp giữa khu vực sản xuất tiểu công nghiệp với khu vực sản xuất đại công nghiệp: Quan điểm đúng đắn và một sách lược phát triển về một nền kinh tế công nghiệp hiện đại ở nước ta, bao gồm hai khu vực sản xuất tiểu công nghiệp và đại công nghiệp. Không nên có thái độ sai lầm là đem nền sản xuất tiểu công nghiệp đối lập với nền sản xuất đại công nghiệp, dựng lên giữa hai khu vực một quan hệ cạnh tranh và đối kháng nhau. Kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy, giữa hai khu vực có mối quan hệ bổ sung và hỗ trợ cho nhau. Vì vậy, trong thời gian tới chúng ta phải thiết lập và phát triển mối quan hệ này đồng thời mở rộng mối quan hệ đó ra các nước trên thế giới. Không nên duy trì một quan hệ cạnh tranh với nền sản xuất đại công nghiệp, mà phải hướng tới một quan hệ hỗ trợ, bổ sung cho nhau giữa hai khu vực tiểu công nghiệp và đại công nghiệp.
Thứ sáu, xây dựng môi trường kinh doanh bình đẳng cho các cơ sở sản xuất tiểu công nghiệp trong nông thôn, củng cố các cơ cấu tư nhân và Nhà nước để phân phối các dịch vụ hỗ trợ bình đẳng trong các thành phần kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho khu vực tiểu công nghiệp phát triển, đồng thời xây dựng các kỹ năng cần thiết để xúc tiến và kiểm soát sự phát triển của ngành nghề tiểu, thủ công nghiệp trong nông thôn. Phát huy vai trò hỗ trợ và phân cấp cho chính quyền địa phương quản lý các cơ sở sản xuất kinh doanh tiểu, thủ công nghiệp, gắn phát triển các cơ sở sản xuất với quyền lợi trực tiếp của chính quyền địa phương
Tác giả: Th.s. Lê Mạnh Hùng - Viện Nghiên cứu Quản lý kinh tế Trung ương
Nguồn: TC Kinh tế và Phát triển, số 91, 1/2005, tr. 43-44.
*********************************