Gia Lai là một tỉnh miền núi, nằm ở phía Bắc Tây Nguyên, có dân số trên 1,1 triệu người, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số và dân cư sống ở vùng nông thôn, vùng sâu vùng xa. Đại bộ phận thanh niên nông thôn và dân tộc là do trình độ văn hoá thấp và chưa có tay nghề.
Trước thực trạng này, Sở Lao động – Thương binh và Xã hội Gia lai đã tham mưu với UBND tỉnh xây dựng đề án đào tạo nghề giai đoạn 2001-2010. Theo đó, sẽ phải xây dựng hoàn chỉnh mạng lưới các cơ sở dạy nghề trên địa bàn để nâng cao tay nghề cho người lao động, đặc biệt là lao động nông thôn trên cơ sở phát huy thế mạnh kinh tế chủ yếu của tỉnh là nông nghiệp, dịch vụ và phù hợp với tập quán của người dân địa phương. Ngành đã phối hợp với các Sở, Ngành, đoàn thể và chính quyền các huyện, thị xã, thành phố, các đơn vị có tham gia đào tạo nghề tổ chức tuyên truyền, vận động đối tượng đi học, đa dạng hoá các hình thức đào tạo nghề, tăng cường đào tạo nghề theo địa chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của người đi học và người sử dụng lao động. Tỉnh cũng tiến hành đầu tư đổi mới trang thiết bị cho Trường Dạy nghề Gia Lai, xây dựng hoàn chỉnh 2 trung tâm dạy nghề cụm huyện An Khê và Ayun Pa để nâng cao năng lực dạy nghề trên địa bàn. Nhằm lựa chọn những ngành nghề phù hợp với lao động nông thôn và thanh niên dân tộc, dễ tìm việc hoặc tự tạo việc làm tại chỗ, Sở đã tiến hành khảo sát, tìm hiểu nhu cầu thực tế và nguyện vọng của người lao động, khả năng đào tạo của các cơ sở, từ đó đã xác định đó là các nghề: Cạo mủ, chế biến mủ cao su; chăm sóc cà phê, chế biến cà phê, sửa chữa máy nông nghiệp, điện nông thôn. Thời gian đào tạo mỗi nghề từ 2-2,5 tháng với kinh phí cho mỗi suất đào tạo nghề là 300 nghìn đồng/người từ nguồn kinh phí Chương trình mục tiêu của Trung ương. Ngoài ra còn huy động nguồn hỗ trợ của tỉnh và các doanh nghiệp.
Để người lao động có việc làm ngay phù hợp với ngành nghề đã được đào tạo, tỉnh đã phối hợp với 4 công ty cao su lớn trên địa bàn và Binh đoàn 15; đồng thời giao cho Trung tâm Dịch vụ việc làm và Trường Dạy nghề tỉnh xuống tận các nông trường cao su để dạy nghề cạo và chế biến mủ; đồng thời phối hợp với Trường Nông nghiệp và Phát triển nông thôn để đào tạo nghề chăm sóc cà phê và sửa chữa máy nông nghiệp. Với đặc thù là người lao động ở nông thôn và đồng bào dân tộc trình độ văn hoá, tay nghề thấp, lại không quen với các kiến thức mới nền phương pháp truyền đạt được lựa chọn là kèm cặp, “cầm tay chỉ việc”, học đến đâu thực hành ngay đến đó dưới sự hướng dẫn của các giáo viên có kinh nghiệm, trình độ tay nghề và hiểu biết phong tục tập quán của đồng bào. Cách làm này vừa đỡ tốn kinh phí, vừa giúp người học nắm bắt nhanh nôi dung bài giảng. Cuối khoá học đều có kiểm tra tay nghề và cấp chứng chỉ.
Bằng những phương pháp trên, mặc dù mới làm thí điểm nhưng năm 2004, ngoài việc đào tạo dài hạn cho 950 học sinh, trong đó có trên 100 thanh niên là người dân tộc, các cơ sở dạy nghề của tỉnh đã đào tạo nghề cho 1600 lao động nông thôn (trên 80% là đồng bào dân tộc) và 40 thanh niên dân tộc nội trú với tổng kinh phí 300 triệu đồng. Trong đó, 80% đã được nhận vào làm việc tại các công ty cao su và các nông trường cao su của Binh đoàn 15. Các học viên nghề sửa chữa máy nông nghiệp đa số tự tạo được việc làm tại chỗ.
Những kết quả trên đã tác động ngay tới công tác tuyên truyền, vận động đồng bào thực hiện phương thức sản xuất mới, tạo được bước chuyển biến tích cực trong học nghề, lập nghiệp, khắc phục được tập quán du canh, du cư, phát đốt, chọc tỉa, mang nặng tư tưởng bao cấp trước đây. Nhiều hộ đồng bào có con em đi học đã biết ứng dụng khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất để phát triển kinh tế, nâng cao đời sống, góp phần xoá đói giảm nghèo, xây dựng cuộc sống ấm no và ổn định tình hình an ninh chính trị ở địa phương.
Từ kinh nghiệm và kết quả thu được bước đầu, năm 2005, Gia Lai đặt ra chỉ tiêu đào tạo nghề cho 4.000 lao động nông thôn và 60 thanh niên dân tộc nội trú với tổng kinh phí 1,8 tỷ đồng. Ngoài các nghề đã đưa vào đào tạo trước đây sẽ mở rộng thêm các nghề mới như: chăn nuôi thú y, bảo vệ thực vật và chế biến hạt điều. Tỉnh cũng đã đề ra chỉ tiêu cụ thể và giao cho các đơn vị thực hiện, trong đó, Trường Dạy nghề và 2 Trung tâm Dạy nghề cụm huyện mới thành lập đào tạo 1.800 người; các Công ty Cao su Chư Sê, Chư prông, Chư Păh và Măngyang đào tạo 1000 người; Binh đoàn 15 là 1.200 người.
Tin rằng, với chủ trương và cách làm ăn có hiệu quả, chương trình đào tạo nghề cho lao động nông thôn và thanh niên dân tộc tại Gia Lai sẽ thu hái được nhiều kết quả hơn nữa, góp phần đẩy mạnh nhịp độ phát triển kinh tế - xã hội, xoá đói giảm nghèo trên địa bàn.

Nguồn: Tạp chí Lao động và Xã hội, Số 259/2005; tr. 23-24.
***************************