Trước tình hình hạn hán nghiêm trọng hiện nay, nhiều nhà khoa học cho rằng, cần đẩy nhanh việc nghiên cứu, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, trong đó có việc làm mưa nhân tạo (MNT) để chủ động đối phó với hạn hán hiệu quả hơn. Xung quanh vấn đề này, NTNN đã phỏng vấn PGS-TS. Vũ Thanh Ca - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng công nghệ mới (Viện Khí tượng thuỷ văn) - người chủ trì nghiên cứu làm MNT tại VN.

Thưa ông, nhiều nước trong khu vực Đông Nam Á đã tuyên bố sẽ làm MNT để chống hạn hán. Ở VN thì sao?

- Trước đây đã có nhiều nghiên cứu về làm MNT tại VN, trong đó đáng chú ý có đề tài "Đánh giá điều kiện và khả năng làm MNT cho khu vực Tây Nguyên" của TS. Trần Duy Bình và GS-TS. Lê Đình Quang ở Viện Khí tượng thuỷ văn. Kết quả nghiên cứu của đề tài này đã khẳng định: VN có thể làm được MNT. Khi tiến hành thẩm định, cấp trên (Bộ Tài nguyên và Môi trường- PV) đánh giá rất cao đề tài này, nhưng cho rằng: đội ngũ nghiên cứu, cũng như công nghệ làm MNT chưa thật sự chín muồi. Do đó đã yêu cầu tạm dừng, chờ các nghiên cứu khác đầy đủ, cơ bản hơn. Đến cuối năm 2004, Bộ đã phê duyệt cho chúng tôi đề tài "Xây dựng cơ sở khoa học kỹ thuật để làm MNT tại VN".

Vậy việc nghiên cứu làm MNT của đề tài này đến nay như thế nào rồi, thưa ông?

- Chúng tôi đã tìm hiểu được công nghệ làm MNT của nhiều nước, với nguyên tắc chung là tăng hiệu quả của quá trình gây mưa ở mây. Cách thức là tác động vào đám mây làm cho các hạt nước trong mây lớn lên rồi rơi xuống thành mưa. Nếu như có điều kiện, chúng tôi có thể làm được MNT thử nghiệm vào thời điểm hiện nay. Tuy nhiên, hiện chúng tôi đang gặp một số khó khăn, như việc nghiên cứu về vi vật lý mây chưa được tiến hành; thiếu kinh phí để trang bị dụng cụ phục vụ quan trắc, đánh giá tính chất của mây... Đến nay, số liệu thu được về mây trên bầu trời nước ta rất ít, nên rất khó để tính toán làm MNT.

Những khó khăn về kinh phí mà ông vừa nêu, chắc chắn không đáng là bao so với những thiệt hại do hạn hán gây ra hiện nay?
- Đúng vậy. Với thiệt hại do hạn hán gây ra như hiện nay, tôi nghĩ Nhà nước sẽ không ngần ngại khi đầu tư cho việc nghiên cứu làm MNT. Nên nhớ, lợi ích từ làm MNT rất lớn, có nước tuyên bố rằng "bỏ ra 1 đồng nhưng tránh được thiệt hại 50 - 70 đồng". Với những khó khăn về thiết bị chúng ta có thể giải quyết được ngay, nhưng với năng lực của cán bộ khoa học cần phải có thời gian. Vì rằng, khi công nghệ làm MNT chưa hoàn thiện, nếu không có cán bộ có trình độ, nhiều khi tiến hành sẽ cho các kết quả ngược lại.

Khi đủ các điều kiện trên, thì bao giờ chúng ta mới tiến hành làm MNT?

- Theo kế hoạch, đề tài của chúng tôi sẽ kết thúc vào cuối năm 2006, sau đó sẽ hình thành dự án thử nghiệm làm MNT vào năm 2007 tại đồng bằng trung du Bắc bộ. Đến năm 2008- 2009 sẽ thử nghiệm hoàn thiện công nghệ và đến 2010 sẽ tiến hành làm MNT trên cả nước.

Vì sao lại chọn đồng bằng trung du Bắc Bộ để thử nghiệm trong khi miền Trung và Tây Nguyên mới là những khu vực thường xuyên xảy ra hạn hán?

- Muốn làm MNT ở đâu phải có các nghiên cứu chi tiết về mây ở khu vực đó. Ở vùng đồng bằng và trung du Bắc bộ, chúng tôi đã có ba trạm radar tại Phủ Liễn (Hải Phòng), Việt Trì (Phú Thọ) và Vinh (Nghệ An), nên có thể cung cấp được các số liệu về mây. Hơn nữa, đồng bằng Bắc bộ vào mùa khô thường xuất hiện các đám mây đủ điều kiện làm MNT.
Còn ở khu vực Tây Nguyên, chúng tôi chưa nắm được tính chất của mây như thế nào do chưa có radar và rất thiếu số liệu. Vì vậy, chưa thể triển khai được dù khu vực Tây Nguyên hoàn toàn có thể làm được MNT.
Đối với một số khu vực khác như Phan Thiết, Bình Thuận, do mây ở khu vực này có tác nhân muối từ biển nên muốn tác động tạo mưa phải có những đo đạc, nghiên cứu rất cẩn thận, nếu không sẽ làm giảm lượng mưa chứ không làm tăng lượng mưa như mong muốn...
Khi làm được MNT chúng ta có chủ động phòng chống được hạn hán hay không và kinh phí mỗi lần thực hiện là bao nhiêu?
- Có thể khẳng định ngay rằng, kinh phí làm MNT không lớn. Làm một trận MNT trong vòng bán kính 200-300km2 chỉ tốn khoảng 100-200 triệu đồng. Giá thành làm MNT ở các nước, như ở Mỹ tính ra là 45 đồng/m3 nước, còn ở VN chỉ khoảng 15-20 đồng/m3 vì nhân công, nghiên cứu của ta rẻ hơn. Hiện tại, đề tài nghiên cứu này được đầu tư khoảng gần 1 tỉ đồng. Sau này, nếu dự án làm MNT được phê duyệt dự kiến sẽ cần khoảng 100 tỉ đồng để mua sắm thiết bị, chuyển giao công nghệ...

Riêng việc làm MNT có chủ động chống hạn được không, tôi nghĩ là rất khó. MNT chỉ là một trong nhiều giải pháp góp phần giảm nhẹ thiên tai, bởi muốn làm được MNT phải có mây; mây phải đủ các điều kiện cho việc tác động... Dù không chủ động được, nhưng với việc có thể làm được MNT, theo tôi đã đem về nhiều lợi ích lớn: không chỉ góp phần chống hạn mà còn làm tăng độ ẩm cho các khu rừng để chống cháy rừng; làm tăng lượng nước trong các hồ chứa thủy điện vào mùa khô, cung cấp nước cho một số ngành công nghiệp.

Làm mưa nhân tạo như thế nào?
Đầu tiên là xem xét tính chất của mây bằng hệ thống radar hoặc các thiết bị viễn thám. Các số liệu lấy được từ các thiết bị này sẽ chuyển về một trung tâm khí tượng để xử lý. Các phần mềm tại trung tâm này sẽ đánh giá, tính toán xem mức độ phát triển của đám mây đó như thế nào, xem có làm được MNT hay không. Nếu được, phần mềm sẽ tiếp tục tính toán, xác định vị trí tác động vào đám mây. Tiếp đó dùng các hoá chất (iốt bạc, băng khô, các chất háo nước) để tác động vào đám mây. Dưới sự tác dụng của các hoá chất này, mây sẽ tạo thành những hạt mưa...

Nguồn tin: Báo Nông thôn ngày nay ra ngày 11 tháng 4 năm 2005
****************************