Những năm gần đây, chúng ta giành được nhiều thành tựu đáng khích lệ trên nhiều lĩnh vực, nhất là phát triển kinh tế và xoá đói giảm nghèo. Tuy vậy, tỷ lệ đói nghèo của ta vẫn còn khá cao và tập trung chủ yếu ở nông thôn, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn, đặc biệt là phát triển ngành nghề phi nông nghiệp đã đóng vai trò quan trọng vào xoá đói giảm nghèo. Tuy nhiên, các hoạt động canh tác nông – lâm – ngư nghiệp chắc chắn vẫn sẽ là sinh kế chủ yếu của người nghèo ở các vùng dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa trong nhiều năm tới. Một trong những nguyên nhân bà con vùng này nghèo là do việc tiếp cận không đầy đủ các dịch vụ cơ bản, trong đó có dịch vụ khuyến nông.

Để có thể bắt kịp sự phát triển của thị trường toàn cầu, chúng ta đang dần chuyển từ “nông nghiệp theo định hướng đảm bảo an toàn lương thực” sang “nông nghiệp theo định hướng xuất khẩu”. Có nghĩa là, trước đây, nhà nước khuyến khích nông dân sản xuất lúa gạo và hoa màu để đảm bảo đủ lương thực cho gia đình và quốc gia nhưng bây giờ, người nông dân được khuyến khích sản xuất những gì thị trường yêu cầu và có thể đem lại lợi nhuận cao hơn. Vì vậy vai trò của công tác khuyến nông ngày càng có vị trí quan trọng trong việc giúp bà con nâng cao thu nhập, xoá đói giảm nghèo, khai thác tiềm năng hiệu quả, bền vững và nâng cao sức cạnh tranh của nông sản Việt Nam.

Trước đây, công tác khuyến nông thực hiện theo phương pháp: xây dựng mô hình trình diễn khi muốn giới thiệu các giống mới; đi đôi với tập huấn kỹ thuật là hỗ trợ vật tư đầu vào, vay vốn hoặc cơ sở hạ tầng. Nói cách khác là ta mang tiền, kỹ thuật đến cho bà con, yêu cầu bà con thực hiện theo ta. Cách làm này cũng đem lại kết quả nhưng thấp và không bền, dự án kết thúc, phong trào cũng “đi” luôn.

Để khuyến nông cho người nghèo, vùng nghèo là rất khó, muốn có hiệu quả, ngoài các điều kiện vốn và tri thức phải xuất phát từ nhu cầu và có sự tham gia của người dân; cán bộ khuyến nông phải cùng bàn, cùng làm với họ. Cán bộ khuyến nông vừa phải có kiến thức, có phương pháp, có kinh nghiệm vừa phải có tấm lòng với người nghèo. Cần thực hiện khuyến nông theo phương pháp “từ nông dân đến nông dân”, đặt người nông dân ở vị trí trung tâm, khuyến khích họ trở thành tác nhân thay đổi để cải thiện sản xuất nông nghiệp trong cộng đồng. Đồng thời cần tổ chức các nhóm nông dân tự quản, nhóm sở thích để họ được bộc lộ nhu cầu, các mối quan tâm và được lắng nghe, được đáp ứng.

Nguồn: Tạp chí Kinh tế VAC, Số 10/2005; tr. 1, 11.
**************************