- Năm ngoái từ chỗ tranh cãi gay gắt hồi giữa năm nên xuất khẩu 3,5 hay 3,8 triệu tấn gạo để đảm bảo an ninh lương thực thì đến ngày cuối cùng của năm 2004, Việt Nam đã làm nên bất ngờ lớn: Xuất khẩu hơn 4 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch gần 860 triệu USD. So với cùng kỳ năm trước, số lượng chỉ tăng 3,58% nhưng lại tăng tới 24% về giá trị so với cùng kỳ do giá gạo xuất khẩu đạt mức 211,40 USD/tấn (tăng 34,6 USD/tấn so với 2003). Tuy nhiên, nếu đem so sánh với Thái Lan, thì sự đột biến của Việt Nam không có gì đặc biệt. Năm ngoái, Thái Lan xuất khẩu tới 10 triệu tấn gạo, tăng 2,4 triệu tấn so với năm 2003 do sự thiếu hụt của thị trường lúa gạo thế giới. Điều đó cho thấy, sở dĩ Việt Nam gia tăng được sản lượng cũng như giá trị xuất khẩu gạo phần nhiều là nhờ vào…bên ngoài là phần nhiều. Như vậy với mục tiêu đưa lúa gạo nước ta vào câu lạc bộ 7 ngành hàng có kim ngạch xuất khẩu từ 1 tỷ USD trở lên (nghĩa là phải tăng 140 triệu USD so với 2004) không hề dễ dàng. Bởi xét về giá trị xuất khẩu, năm 2005 dự đoán không tăng nhiều so với năm 2004 trong khi về thị trường, nước châu Á nhập nhiều gạo nhất của Việt Nam là Indonesia vẫn duy trì lệnh cấm nhập khẩu gạo để kích thích sản xuất trong nước. Chúng ta chỉ có thể chen chân vào thị trường Philippines và Malaysia vốn chưa tự túc được lương thực nhưng không đề ra các giải pháp đóng cửa thị trường gạo với bên ngoài.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, từ kết quả xuất khẩu hơn 100.000 tấn gạo thơm năm qua, Việt Nam sẽ đặt mục tiêu theo đuổi xuất khẩu các loại gạo cao cấp đi châu Âu trong thời gian tới. Bà Trần Ngọc Sương - Giám đốc Nông trường Sông Hậu nhận định: "Tôi thấy khách hàng châu Âu đang chuyển hướng sang gạo cao cấp, nhất là 2 loại gạo Jasmin và VD 20 của Việt Nam. Mặt khác, không chỉ nên tập trung vào một thị trường. Bài học từ cá basa, dệt may, tôm cho thấy, thị trường được tập trung nếu gặp rào cản là chúng ta lao đao. Cần tiếp tục mở rộng thị trường, mở rộng cửa ngõ xuất sang các thị trường tiềm năng". Ông Phan Thế Ruệ - Thứ trưởng Bộ Thương mại và Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam Trương Thanh Phong đều cho rằng phải nâng cao chất lượng gạo Việt Nam lên, tìm gạo thơm, gạo cao cấp là mũi nhọn để gia tăng kim ngạch xuất khẩu.

Trên thực tế, thị trường gạo thơm còn biên độ khá rộng. Ấn Độ là quê hương của phần lớn các giống lúa thơm hiện nay tại châu Á: 72/104 giống vì vậy các giống lúa thơm của Ấn Độ rất đa dạng, hạt nhiều màu sắc, cơm dẻo và đậm, chủ yếu được người dân trồng, sử dụng trong các dịp tế lễ. Hiện Ấn Độ là một trong vài quốc gia xuất khẩu gạo thơm hàng đầu. Tuy nhiên, nước trồng và xuất gạo thơm lớn nhất lại là Thái Lan. Người Thái rất nhạy bén trong việc tìm kiếm các đặc sản độc đáo của riêng họ để xuất khẩu ra nước ngoài. Trong 6,6 triệu tấn gạo thơm được mua bán trên thị trường thế giới năm 2004, Thái Lan nắm giữ 47% nguồn hàng, Ấn Độ 32%, còn lại là một số quốc gia Nam Á khác, Việt Nam chỉ có 100.000 tấn. Trong khi đó, chúng ta có nhiều giống lúa thơm nổi tiếng như: Nàng thơm chợ Đào, nàng thơm Hoa Lài, nàng Hương, nàng Chá, nàng Sóc, tài nguyên chợ Đào, VD 20, Jasmin… (Nam Bộ)…; tám xoan, tám thơm, Bắc Hương, Ải Hương… (Bắc Bộ)… được thị trường các thành phố lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng và các tỉnh lỵ, thị xã… sử dụng phổ biến. Đời sống ngày một nâng cao, nhu cầu ăn uống cũng tăng lên về chất lượng. Vì vậy việc ăn gạo thơm không còn là xa xỉ với nhiều gia đình. Như vậy, thị trường gạo thơm ở trong nước rất rộng. Giờ đây chúng ta đang vươn tới xuất khẩu gạo thơm. Tuy sản lượng xuất khẩu mới đạt 100.000 tấn nhưng so với cách đây 3 năm chúng ta không bán được một tấn gạo thơm nào khách hàng nước ngoài mới thấy đây là sự khởi đầu hết sức tốt đẹp. Ở Cần Đước (Long An), Hải Hậu (Nam Định)…đã hình thành những vùng chuyên trồng lúa thơm với diện tích, năng suất rất lớn. Qua chào hàng với 260 công ty nước ngoài thấy gạo thơm Việt Nam được đánh giá cao về chất lượng. Bộ Nông nghiệp Phát triển Nông thôn tiếp tục chỉ đạo các Viện chọn lọc các giống lúa thơm để đạt độ thuần chủng cao nhất, hạt gạo mang các đặc trưng giống lúa gốc… từ đó mới nhân ra đại trà. Công việc này đang được Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Viện Khoa học Nông nghiệp miền Nam, Viện lúa Đồng bằng sông Cửu Long, trường Đại học Cần Thơ, Đại học An Giang… phối hợp thực hiện, có tiến triển tốt. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng đã lựa chọn đầu vào trồng 5-8 giống lúa thơm có hương vị đặc trưng và giao cho một số địa phương chuyên trồng lúa thơm. Mục tiêu của Việt Nam là sẽ chiếm giữ 40% thị phần gạo thơm thế giới. Năm nay, Việt Nam phấn đấu xuất khẩu từ 200.000 - 250.000 tấn gạo thơm. Đây sẽ là cú hích mạnh để chúng ta có được 1 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu gạo.

Nguồn: Báo Phụ nữ Việt Nam ra ngày 13 tháng 3 năm 2005.