Hạn hán đang xảy ra đặc biệt trầm trọng, làm hàng trăm nghìn người thiếu nước sinh hoạt; hàng chục vạn người thiếu đói do không tiếp tục sản xuất được. Làm thế nào để giúp dân vượt qua cơn đại hạn thảm khốc này? Trao đổi với Thứ trưởng Phạm Hồng Giang, phụ trách công tác thuỷ lợi của Bộ NN & PTNT, xung quanh các biện pháp cấp bách chống hạn hiện nay.

Tình hình chống hạn hiện nay

Ngay từ đầu, Bộ NN&PTNT đã tích cực chỉ đạo các địa phương thực hiện các biện pháp nạo vét kênh mương, tiết kiệm nước tưới, tổ chức lấy nước luân phiên. Nhờ vậy đến nay, ở Bắc bộ đã cơ bản khắc phục được hạn hán, nhưng tình trạng này vẫn tiếp diễn từ Nam Trung bộ trở vào. Theo tính toán, với nguồn nước hiện có, chúng ta vẫn đảm bảo đủ cho các nhu cầu cấp bách theo thứ tự ưu tiên: nước sinh hoạt cho dân, nước cho gia súc gia cầm và nước cho những cây trồng có giá trị kinh tế cao sắp đến thời điểm thu hoạch.

Hiệu quả của việc xây dựng các công trình thuỷ lợi
Đúng là một số công trình thuỷ lợi chưa đem lại hiệu quả như mong muốn. Tuy nhiên, cũng phải khẳng định là trong điều kiện hiện nay, việc xây dựng các công trình thuỷ lợi chưa thể đáp ứng được các nhu cầu nếu xảy ra hạn nặng, mà chỉ đáp ứng được các điều kiện mưa nắng ở cường độ trung bình nhiều năm. Nguyên nhân chính bởi thời điểm hiện nay hạn đang xảy ra đặc biệt nặng, nước đầu nguồn ở khu vực phía Nam ở thời điểm này thấp hơn gần 30cm so với trung bình nhiều năm. Ngoài ra, cũng phải nói thêm, năm nay giá lúa thế giới có nhiều thuận lợi, nên một số địa phương đáng lẽ phải trồng màu và cây trồng cạn thì người dân lại cấy lúa...

Công việc cấp bách nhất cần phải làm hiện nay:

- Bộ NN&PTNT yêu cầu các địa phương phải quản lý chặt chẽ nguồn nước, điều hành và phân phối nước một cách tiết kiệm nhất theo thứ tự ưu tiên như trên. Nơi nào không có nguồn nước ngầm, Bộ NN&PTNT sẽ cùng với các địa phương khảo sát tìm nguồn nước ở khu vực lân cận theo nguyên tắc "chia sẻ, hỗ trợ". Đối với 3 tỉnh thiếu nước trầm trọng nhất là Ninh Thuận, Bình Thuận, Khánh Hoà, chúng tôi đã chỉ đạo bơm nước chết ở các hồ chứa để cấp nước sinh hoạt cho dân; đồng thời yêu cầu khu vực Nam Trung bộ mở một số hồ chứa như: Cà Giây, Sông Quao, Tân Giang để cấp nước cho dân. Riêng các khu vực: TP.HCM, Tây Ninh, Bình Dương, Bộ NN&PTNT sẽ chỉ đạo điều tiết nước hồ Dầu Tiếng cho sinh hoạt của người dân.

Kế hoạch sản xuất trong khi hạn hán đang xảy ra hiện nay nhất là vụ hè thu tại các tỉnh phía Nam đang cận kề?
Thiệt hại do hạn hán gây ra khoảng 1.258 tỉ đồng.
Bộ NN&PTNT ngày hôm qua 9-3 cho biết, ước giá trị thiệt hại do hạn hán gây ra tại các tỉnh Nam Trung bộ và Tây Nguyên khoảng 1.258 tỉ đồng. Trong đó, Ninh Thuận 111 tỉ đồng; Bình Thuận gần 100 tỉ đồng (chưa kể lâm nghiệp, nước sinh hoạt, chăn nuôi); Đăk Lăk gần 990 tỉ đồng; Kon Tum 7 tỉ đồng; Lâm Đồng 50 tỉ đồng... Bộ NN&PTNT cũng cho hay, do các địa phương đang tiếp tục kiểm tra và tổng hợp, nên có thể giá trị thiệt hại sẽ tăng cao trong những ngày tới. Bộ NN&PTNT đang chuẩn bị kiến nghị Chính phủ hỗ trợ các tỉnh nói trên khoảng 100 tỉ đồng...

- Có 2 biện pháp áp dụng chung cho toàn vùng là tích cực nạo vét kênh mương, làm thuỷ lợi nội đồng; bơm nối 2- 3 bậc giữa các xã trong huyện, giữa các huyện trong tỉnh và bơm nối liên tỉnh. Đối với khu vực Đông Nam bộ, tranh thủ lấy nước nguồn, tận dụng nguồn nước hồi quy để phục vụ cho sinh hoạt và sản xuất. Việc sản xuất cần áp dụng nguyên tắc: khu nào bảo đảm đủ nước mới gieo trồng, khu nào không chắc chắn có thể lui thời vụ chờ mưa và khoan, đào thêm giếng để bổ sung nguồn nước. Khu vực ĐBSCL ở thượng nguồn có thể gieo cấy đúng thời vụ để tránh lũ. Đối với các khu vực ven biển, không tổ chức cấy lúa ở những nơi bấp bênh về nguồn nước và hay có nguy cơ xâm mặn.

Vì sao chúng ta không tính đến giải pháp xây dựng các công trình thuỷ lợi một cách căn cơ hơn để chống hạn có hiệu quả?
- Bộ NN&PTNT đang tập trung hoàn thiện và củng cố trên 30 công trình thuỷ lợi lớn của cả nước. Trong đó, đặc biệt củng cố trên 10 công trình ở 3 vùng Nam Trung bộ, Tây Nguyên và Đông Nam bộ. Tổng vốn khoảng 10.000 tỉ đồng, được đầu tư kể từ cuối năm ngoái cho đến 2010. Mặt khác, Bộ NN&PTNT đang triển khai và hoàn thiện 5 dự án xây dựng các công trình thuỷ lợi từ nguồn vốn ODA với số vốn khoảng 500 triệu USD, trong đó, có những dự án tầm cỡ quốc gia ở Sóc Trăng, Trà Vinh, Bạc Liêu, Cà Mau, Kiên Giang.

Nguồn: Theo Báo Nông thôn ngày nay ra ngày 13 tháng 3 năm 2005.
**********************************