* Kết cấu đất trồng
Về lí tưởng, đất trồng cần lŕ đất nhiều můn hoặc můn cát. Đất cần có chiều sâu hơn một mét vŕ cần có những lớp đất dễ thấm vừa phải để tięu nước tốt.
Trong việc lựa chọn địa điểm lŕm vườn cây ăn quả cần ưu tięn cho sự tięu nước. Trong mùa mưa, các rễ cây cho quả có múi phát triển trong các đất trồng tięu nước kém có thể bị ngập trong nước tů đọng sẽ có thể nhiễm bệnh.
* Sự tiêu thoát nước của đất
Những nguyên nhân chính làm đất tiêu thoát nước kém là do có tầng nước cao, đất bị nén chặt, đất có thŕnh phần đất sét cao, hoặc do sự thay đổi đột ngột trong kết cấu đất. Bất kể địa điểm nŕo với bất cứ các điều kiện nŕo như vậy đều không nęn được důng lŕm vườn cây ăn quả có múi, trừ phi có thể cải tạo đất được đến mức độ nŕo đó.
Có những phương pháp cải tiến sự tiêu nước như đŕo các rănh hay mương thoát nước, hoặc đặt các ống thoát nước hoặc các máng tięu nước. Các phương tiện này sẽ tiêu thoát nước thừa từ đất trồng vườn quả.
Nếu xẩy ra sự sói mòn đất trên đất dốc, đất trồng sẽ trở thŕnh nông vŕ khô. Vì vậy cần có các biện pháp giữ nước và đất.
* Tưới nước
Đối với những đất trồng có đá sỏi hoặc đất cát cần tưới nước thường xuyęn vŕ bón phân. Các loại đất có kết cấu thô có khả năng giữ nước vŕ phân bón kém mặc dů có lợi thông khí tốt. Điều nŕy có thể giảm bớt khả năng sinh lợi của vườn cây ăn quả.
Mặt khác, đất sét có kết cấu mịn lại có đặc tính thông khí vŕ tięu nước rất kém nên sẽ hạn chế sự phát triển của hệ thống rễ. Vì vậy, sự chọn đất trồng một vườn cây ăn quả có múi tốt nhất lŕ đất có kết cấu můn cát trung bình hay loại đất nhiều můn có các lớp đất dễ ngấm để tięu thoát nước tốt.
Tưới nước thường xuyên trong sản xuất quả có múi trên những đất nông là một việc không kinh tế. Kết cấu của lớp đất trên mặt cần đồng nhất, với bề sâu của lớp đất lŕ hơn 1 mét. Lớp nước phải ở bên dưới hơn 1 mét để cho phép các rễ cây cho quả có múi được xuyęn suốt.
* Độ pH của đất.
Độ pH của đất (cho dů lŕ đất chua hay đất kiềm) lŕ một đặc tính quan trọng. Nó ảnh hưởng đến sự có sẵn của các chất dinh dưỡng, cũng như hoạt động của các vi khuẩn và các sinh vật rất nhỏ bé khác ở trong đất.
Nói chung, với các cây cho quả có múi, pH tốt nhất của đất lŕ giữa 5,5 vŕ 6,5. Nếu pH xuống dưới 5,0, các chất độc nhôm vŕ măng-gan thường xuất hiện ở các rễ cây. pH thấp cũng gây ra sự thiếu các chất dinh dưỡng như can-xi, ma-nhê, phốt-phor và mô-líp-đen.
Kiềm hoá bằng vôi hay đô-lô-mit lŕ cách lŕm thông thường để cải tạo đất có những vấn đề như tręn. Các nhŕ vườn cũng cần tránh bón quá nhiều amoniac dưới dạng các phân ni-tơ như urê hay sun-phat amoniac bởi có sự nguy hiểm là làm cho đất có nhiều axit.
Nếu cây cho quả có múi mọc trên đất có pH cao hơn 7,5, nó thường bị thiếu các chất dinh dưỡng vi lượng như sắt, măng-gan, đồng vŕ kẽm. Có thể phun phân bón lá để bổ xung các chất dinh dưỡng vi lượng.
Ngoài ra, sun-phat amoniac có thể được důng như một nguồn ni-tơ vŕ dùng lưu huỳnh (sun-phur) để điều chỉnh pH của đất đến 6,5. Kĩ thuật được důng để bón lưu huỳnh có thể cũng giống như kĩ thuật được důng để bón vôi.
* Bón vôi
Cần bón các chất vôi nếu vườn cây ăn quả nằm tręn đất dốc, từ đó các ca-ti-ông của đất đă bị qua lọc vŕ là nơi đất có độ pH thấp hơn 5,0, biểu thị có độ axit mạnh.
* Lựa chọn các chất có vôi.
Người ta thường dùng đá vôi và xỉ (một phụ phẩm công nghiệp) để bón cho đất chua của các vườn cây cho quả có múi và là nơi không có những triệu chứng thiếu ma-nhê. Tuy nhiên, nếu quan sát thấy thiếu ma-nhê thì người ta mạnh mẽ khuyên là trồng vườn phải bổ sung ma-nhê bằng đá vôi đô-lô-mit.
Có thể so sánh và đánh giá các chất (vật liệu) có vôi bằng giá trị trung hoà của chúng (hoặc đương lượng (equivalent) các bô nat canxi, CCE). Nếu giá trị trung hoà (%) của đá vôi nguyên chất (CaCO3) được coi lŕ 100%, thě các giá trị tương đương của các vật liệu có vôi khác lŕ:
- 179% đối với vôi đă nung (CaO);
- 135% đối với vôi đă tôi. (Ca(OH)2);
- 119% đối với các-bô-nat ma-nhę. (MgCO3).
* Các nguồn vôi khác
Cũng có thể dùng các chất có vôi khác với giá trị trung hoà thấp như các phụ phẩm công nghiệp của đá vôi, bao gồm xỉ, xỉ xi-li-cat và bột vỏ sò để xử lí các đất chua.
Các phần tử của vật liệu có vôi càng nhỏ mịn thì các vật liệu vôi càng phản ứng có hiệu quả với đất chua. Các vật liệu đá vôi có kích thước của các phần tử nhỏ hơn 60 meshes (đường kính 0,15mm) thường được cho lŕ tốt nhất.
* Bón các chất liệu có vôi.
Khi biết đất trong vườn cây ăn quả có độ pH dưới 5,0 thě cần bón các chất liệu có vôi sau khi đă thu hái quả. Cần đưa chất vôi hỗn hợp vŕo đất đến độ sâu ít nhất lŕ 15-30 cm, bởi vě khả năng di chuyển vŕo đất của vôi kém.
Thông thường mỗi cây cần được bón 5 đến 7 kg. Có cách khác tính mức bón lŕ 1 tấn cho 1 ha đất můn cát, 1,5 tấn cho 1 ha đất nhiều můn hoặc đất můn phù sa và 2,0 tấn cho 1 ha đất sét trộn.
Cũng nên dùng hỗn hợp phân chuồng hay phân trộn (compost) với vôi để giúp giữ đất được thông khí vŕ khỏi bị nén chặt. Không nęn bón các phân hoá học đồng thời với vôi bởi vě việc này sẽ làm giảm hiệu quả của phân bón ni-tơ. Có thể bón riêng các phân vô cơ, một tháng sau khi bón các chất có vôi.
Cần thường lệ giám sát độ pH của đất để xác định có cần bón vôi hay không. Cần gián đoạn những lần bón phân hŕng năm sau khi đă điều chỉnh được độ pH của đất lęn cao hơn 6,0.
Giữ gìn chất hữu cơ của đất
Chất hữu cơ của đất thường được xem như đất můn. Đó lŕ một sản phẩm phân huỷ của thực vật hay xác động vật do hoạt động của các vi sinh vật trong đất. Nó lŕ một chất có mầu tối vŕ tương đối ổn định, đề kháng được sự phân ră nhanh tiếp theo.
Chất hữu cơ trong đất rất quan trọng đối với quản lý đất một cách bền vững trong sản xuất quả có múi, vě nó thúc đẩy sự hěnh thŕnh những kết tập đất (soil aggre-gates) vŕ đến lượt chất nŕy sẽ giúp duy trě một kết cấu đất tốt cho sự tięu nước và thông khí. Chất mùn cũng làm tăng sự trao đổi các ca-ti-ông, tăng cường khả năng giữ phân bón (các chất dinh dưỡng) vŕ nước của đất. Nó cũng có tác dụng như một bể chứa chất dinh dưỡng, vì một phần của chất hữu cơ bị phân giải do quá trình khoáng hoá liên tục của đất. Trong quá trình đó, nó cung cấp cho các cây trồng các loại chất dinh dưỡng khác nhau, bao gồm ni-tơ, phốt-phor và lưu huỳnh.
Sử dụng cỏ che phủ và các phế phẩm cây trồng là một biện pháp kinh tế và thực tiễn để tăng hoặc duy trě lượng chất hữu cơ trong đất ở các vườn cây ăn quả. Nếu důng các phân hữu cơ có hŕm lượng ni-tơ (N) cao mà nhà làm vườn không giảm bớt lượng phân hoá học thì sự dư thừa N sẽ có ảnh hưởng bất lợi cho sản xuất. Sẽ có sự phát triển lá quá thừa vào mùa hè và mùa thu và có tương đối ít quả cũng như quả chậm thay đổi mầu khi chín.
Các nhà vườn không nên bón phân chuồng tươi. Rễ cây ăn quả có múi có thể bị hại do phân chuồng chưa bị phân huỷ hay mục rữa hoàn toàn. Rễ cỏ che phủ, lớp bổi cỏ thu từ máy cắt cỏ cơ giới, các cành con bị tỉa cắt được cắt vụn thành những mảnh nhỏ đều có thể cung cấp những khối lượng lớn chất hữu cơ.
Cây làm phân xanh cũng là một nguồn chất hữu cơ. Chúng cũng tạo thêm giá trị cảnh quan cho vườn cây ăn quả cũng như giữ đất vŕ nước. Những cây lŕm phân xanh phổ biến trong các vườn cây cho quả có múi là các cây họ đậu như cây lạc, cây cỏ ba lá Berseem, cây đậu tằm sữa Tầu.
Cải thiện độ phě của đất.
Những điểm quan trọng lŕ mức độ chất phốt-phor có trong đất (cần có hơn 80 mg/kg đất), mức độ kali vŕ ma-nhę có thể trao đổi (cả hai cần có hơn 100 mg/kg đất) vŕ mức độ canxi có thể trao đổi (cần có hơn 1000 mg/kg đất).
* Quản lí phân bón
Ngăn ngừa sự tích tụ các muối: Nếu trong dung dịch đất có hŕm lượng các muối hoŕ tan cao thì sự tăng trưởng của cây cho quả có múi sẽ bị cản trở. Đó lŕ hậu quả, không chỉ bởi ảnh hưởng của độc tính mŕ cňn do sự giảm bớt nước dành cho rễ cây hút lên qua tác động của áp lực thẩm thấu.
Việc đo độ dẫn điện (EC) của một dịch chiết từ đất biểu thị tổng số nồng độ muối trong đất. Vě các cây ăn quả có múi nhậy cảm với các muối hoŕ tan nęn giá trị EC của dung dịch đất băo hoà cần nhỏ hơn 1 ds đối với 1 met.
Ở những khu vực có lượng mưa cao, việc quản lý phân bón hợp lí dựa trên sự phân tích lá và xét nghiệm đất ở những vườn cây ăn quả tięu nước tốt có thể ngăn ngừa được sự tích tụ muối vŕo trong đất một cách có hiệu quả do sự sử dụng phân hoá học quá mức.
Nguồn: Bản tin Sản xuất & Thị trường, Số 26/2004