Năm 2008, có khoảng 155 tỷ USD được đầu tư vào các công ty và các dự án năng lượng sạch trên toàn thế giới, trong đó có cả các dự án thủy điện lớn. Trong số đó có 13,5 tỷ USD đầu tư tư nhân cho các công ty triển khai và nhân rộng các công nghệ mới, 117 tỷ USD đầu tư cho các dự án năng lượng tái tạo, từ địa nhiệt, gió cho đến năng lượng mặt trời và nhiên liệu sinh học. Theo Báo cáo Các xu thế toàn cầu về Đầu tư Năng lượng tái tạo 2009 của Sáng kiến Tài chính Năng lượng bền vững thuộc Chương trình Môi trường LHQ (UNEP), năm 2008 đầu tư tăng hơn 4 lần so với năm 2004. Tình hình tài chính cực kỳ khó khăn trong năm 2008 do khủng hoảng tài chính toàn cầu. Tuy nhiên, đầu tư vào năng lượng sạch đã từng đạt kỷ lục trong năm 2007 ở các nước lớn như Trung Quốc, Braxin và các các nước có nền kinh tế mới nổi khác. Trong số 155 tỷ USD, có 105 tỷ USD dành trực tiếp cho phát triển điện từ các nguồn năng lượng gió, mặt trời, thủy điện nhỏ, sinh khối và địa nhiệt công suất 40 GW. 35 tỷ USD khác được dành cho phát triển nhà máy thủy điện lớn 25 GW. Tổng số 140 tỷ USD này đầu tư các công ty sản xuất điện ít thải ra cácbon với công suất 65 GW so với khoản đầu tư 250 tỷ USD trên toàn cầu trong năm 2008 để sản xuất 157GW điện từ tất cả các nguồn. Điều này có nghĩa các nguồn tái tạo chiếm phần lớn trong tổng số đầu tư và hơn 40% sản lượng điện được sản xuất trong năm 2008. Tổng thư ký UNEP Achim Steiner cho rằng, khủng hoảng kinh tế đã làm giảm đầu tư vào năng lượng sạch khi tái lập mức tăng trưởng kỷ lục trong những năm gần đây. Đầu tư ở Hoa Kỳ đã giảm 2% và mức tăng trưởng ở châu Âu rất chậm. Tuy nhiên, năm 2008 cũng có một số những điểm sáng, nhất là ở các nền kinh tế đang phát triển. Trung Quốc trở thành thị trường lớn thứ hai thế giới về sản xuất điện từ gió và là nước sản xuất quang điện lớn nhất thế giới. Năng lượng địa nhiệt đang tăng lên ở các nước, từ Ôtxtrâylia cho đến Nhật Bản và Kenya. Trong khi các nước đang phát triển khác như Braxin, Chilê, Pêru và Philipin đã áp dụng hoặc đưa ra các chính sách và luật thúc đẩy năng lượng sạch như một nội dung của nền Kinh tế Xanh. Ví dụ, Mêhicô phấn đấu sẽ tăng gấp đôi mục tiêu năng lượng từ các nguồn tái tạo lên 16%, đây là một nội dung của chính sách quốc gia mới về năng lượng. Những nội dung chính của báo cáo Năng lượng gió thu hút đầu tư cao nhất (51,8 tỷ USD, tăng 1% năm 2007), mặc dù thị trường năng lượng mặt trời thu được lợi nhuận lớn nhất (33,5 tỷ USD, tăng 49%), trong khi các loại nhiên liệu hóa thạch giảm nhẹ (16,9 tỷ USD, giảm 9%). Năm 2008, tổng giá trị giao dịch trong lĩnh vực năng lượng bền vững – gồm sát nhập tập đoàn, tái tài trợ bằng tài sản và mua lại cổ phần tư nhân là 223 tỷ USD, tăng 7% so với năm 2007. Nhưng lượng vốn tăng thông qua thị trường chứng khoán công đã giảm 51%, xuống còn 11,4 tỷ USD do giá của cổ phiếu năng lượng sạch giảm 61% giá trị trong năm 2008. Đầu tư trong nửa cuối năm 2008 đã giảm 17% so với đầu năm, và giảm 23% so với 6 tháng cuối năm 2007. Dự báo xu hướng này vẫn tiếp diễn trong năm 2009. Đối phó với khủng hỏang kinh tế toàn cầu là sử dụng các gói kích thích nhiều tỷ đôla cho hiệu suất năng lượng và nhằm thúc đẩy các nguồn năng lượng tái tạo. Đó là các thỏa thuận xanh mới mà một số nền kinh tế như Trung Quốc, Nhật Bản, CHDC Triều Tiên, các nước châu Âu và Hoa Kỳ đưa ra, bao gồm nhiều điều khoản về năng lượng sạch quan trọng. Nhờ vậy sẽ có tác dụng hỗ trợ thị trường. Tuy nhiên, gói kích thích phát triển các nguồn năng lượng tái tạo lớn nhất trong số đó lại không thể đưa ra vào dịp Hội nghị của LHQ về Công ước khí hậu sẽ diễn ra tại Copenhagen. Tại đây, các chính phủ cần ký kết một Hiệp ước mới về khí hậu để mang lại độ tin cậy chắc chắn cho các thị trường cácbon, thị trường có thể ‘giải ngân’ những khoản đầu tư khác nhau cho công nghệ xanh và sạch. Chi phí năng lượng xanh giảm – chi phí điện mặt trời sẽ giảm 43% Tăng đầu tư trong những năm gần đây và thị trường hàng hóa giảm nhẹ bắt đầu tạo điều kiện dễ dàng trong dây chuyền cung cấp cung cấp năng lượng, nhất là trong lĩnh vực năng lượng gió và năng lượng mặt trời, khiến giá giảm theo chi phí cận biên và một số nhà cung cấp phải hợp nhất với nhau. Ví dụ, giá của các môđun điện mặt trời dự báo sẽ giảm hơn 43% trong năm 2009. Thị trường cácbon tiếp tục tăng Mặc dù có những xáo trộn trên thị trường tài chính thế giới, nhưng trong suốt năm 2008 giá trị giao dịch trên thị trường cácbon vẫn tăng 87%, đạt tổng số 120 tỷ USD. Ủng hộ sự tiên phong của châu Âu và thị trường tuân thủ Nghị định thư Kyoto, hiện nay một số nước đang đưa ra hệ thống thị trường cácbon liên kết và hành động hướng tới chương trình toàn cầu theo Công ước khung của LHQ về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC). Tăng sự chuyển dịch tới các nước đang phát triển Năm 2008, ở cấp khu vực, đầu tư ở châu Âu là 49,7 tỷ USD, tăng 2%, Bắc Mỹ là 30,1 tỷ USD, giảm 8%. Các khu vực này đang trong tình trạng đầu tư vào các dự án năng lượng tái tạo với tốc độ chậm do thiếu dự án tài chính và thực tế thị trường và do tín dụng thuế chi phối hầu như không còn hiệu quả. Ở các nước phát triển, tốc độ tăng trưởng thị trường chậm lại (giảm xuống 1,7%), các nước đang phát triển lại bùng nổ tới 27% so với năm 2007 (lên 36,6 tỷ USD), chiếm gần 1/3 đầu tư toàn cầu. Trung Quốc là nước dẫn đầu về đầu tư mới ở châu Á, tăng 18% so với năm 2007 (tăng lên 15,6 tỷ USD), chủ yếu là các dự án mới về năng lượng gió và một số nhà máy sinh khối. Đầu tư ở Ấn Độ tăng 12% lên tới 4,1 tỷ USD trong năm 2008. Braxin chiếm phần lớn đầu tư năng lượng tái tạo ở Mỹ Latinh trong năm 2008, trong đó ethanol nhận được 10,8 tỷ USD, tăng 76% so với 2007. Châu Phi có tỷ lệ tăng trung bình, tăng 10% lên gần 1,1 tỷ USD. Xanh hóa các gói kích thích kinh tế Tại cơ sở chính khu vực, đầu tư khu vực tư nhân chậm lại vào cuối năm 2008, nhưng đầu tư của chính phủ sẽ giúp hồi phục phần nào trong năm 2009. Đầu tư năng lượng bền vững là phần cốt lõi trong các gói kích thích tài chính quan trọng của chính phủ trong thời gian gần đây, với khoảng 183 tỷ USD cam kết tính đến nay. Các nước có những khác biệt lớn về đầu tư và sự rõ ràng trong các giải pháp của mình. Hoa Kỳ và Trung Quốc vẫn là các nước đứng đầu, mỗi nước dành gần 67 tỷ USD, gói kích thích của Hàn Quốc dành tới 20% cho năng lượng sạch. Đây là gói kích thích “xanh” nhất, thể hiện ý chí chính trị của nhiều chính phủ đảm bảo sự sự tăng trưởng tương lai thông qua phát triển kinh tế xanh hơn. Theo Michael Liebreich, Chủ tịch và Giám đốc điều hành New Energy Finance, đã có nhiều biện pháp hơn như yêu cầu các ngân hàng nhà nước tăng mức cho vay đối với các lĩnh vực, miễn trừ thuế lãi vốn đối với các đầu tư vào công nghệ sạch, xây dựng cơ sở khung về Hợp đồng Xanh…v..v.. tất cả nhằm thu hút dòng đầu tư. Điều quan trọng nhất là các quỹ kích thích đã ngay lập tức phát huy tác dụng. Đã có nhiều chính sách nhằm đạt được sự tăng trưởng trong thời kỳ trung hạn, bao gồm cơ chế thuế ưu đãi, các mục tiêu bắt buộc đối với năng lượng tái tạo và các biện pháp khuyến khích về thuế. Các nhà hoạch định chính sách đã rất chú trọng vào các cơ chế hỗ trợ, nhưng vẫn chưa đủ đối với các nhu cầu cấp thiết của các nhà đầu tư hiện nay. Từ 2009- 2011, UNEP ước tính cần ít nhất 750 tỷ USD hay 37% các gói kích thích kinh tế hiện nay và 1% GDP toàn cầu để phục hồi kinh tế bền vững bằng cách đầu tư vào việc xanh hóa 5 lĩnh vực chính của nền kinh tế toàn cầu là xây dựng, năng lượng, giao thông, nông nghiệp và nước. Biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng và việc làm xanh Các đầu tư mới trong quý 1 của năm 2009 đã giảm 53%, xuống 13,3 tỷ USD, so với cùng kỳ năm 2008. Điều này phản ánh mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng tài chính toàn cầu và sẽ có ‘dấu hiệu xanh' của sự phục hồi trong quý 2 của năm 2009, nhưng còn lâu mới đạt được mức đầu tư ở thời điểm cuối 2007 và đầu 2008. Biến đổi khí hậu, phục hồi kinh tế và an ninh năng lượng sẽ kích thích đầu tư lớn hơn trong các năm tới. Đặc biệt, sự nhận thức ngày càng tăng về phát thải cácbon toàn cầu chỉ đạt mức đỉnh điểm vào năm 2015 để tránh biến đổi khí hậu nguy hiểm (dựa trên Đánh giá lần thứ 4 của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu - UNEP/Tổ chức Khí tượng Thế giới) sẽ đưa vấn đề đầu tư cho năng lượng sạch trở thành các ưu tiên quốc gia. Đầu tư hàng năm cho năng lượng tái tạo, hiệu suất năng lượng, thu giữ cácbon cần đạt 500 nghìn tỷ USD vào năm 2020, ứng với mức đầu tư trung bình 0,44% GDP. Mức đầu tư này không phải là không thể làm được, nhất là khi xem xét mức tăng đầu tư trong 4 năm gần đây, đã tăng từ 35 lên 155 tỷ USD. Tuy nhiên, đạt được tỷ lệ này đòi hỏi cam kết lớn hơn của xã hội với mô hình năng lượng bền vững, ít cácbon hơn. Báo cáo trên đã nhấn mạnh đến tầm quan trọng của việc duy trì vai trò lãnh đạo của chính phủ nhằm đảm bảo các nguồn năng lượng tái tạo, gồm năng lượng mặt trời phát huy tiềm năng của chúng, giúp chúng ta từ bỏ thói quen sử dụng nhiên liệu hóa thạch và giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu. (Xem tiếp số 17/2009) Nguồn: UNEP, 6/2009