Ở nhiều nước trên thế giới, tro bay được coi là nguồn nguyên liệu ưa chuộng trong sản xuất vật liệu, ứng dụng trong các công trình lớn như: xây dựng nhà cao tầng, kè thuỷ lợi, công trình thuỷ điện… Ở nước ta tro bay mới chỉ được tận thu để sản xuất gạch khay (loại gạch thô chủ sử dụng cho các công trình dân sinh). Mới đây, công trình nghiên cứu “Dây chuyền công nghệ chế tạo tro bay nhiệt điện Phả Lại công suất 25.000 tấn/tháng” của tác giả Lê Tuấn Minh và cộng sự, thuộc Viện khoa học Vật liệu đã sử dụng tro bay thành chất phụ gia trong sản xuất vê tông đầm lăn, gạch tuynel…với giá thành rẻ, chất lượng cao.
Theo thống kê, hàng năm Nhà máy Nhiệt điện Phả lại thải ra khoảng 1 triệu tấn tro và xỉ. Lượng phế thải này sinh ra từ quá trình đốt than tạo nhiệt, thông thường lượng tro xỉ này sẽ được đổ thẳng ra các hồ chứa, chiếm một diện tích lớn trong khuôn viên, ảnh hưởng lớn tới môi trường xung quanh.
Để lượng tro xỉ phế thải có thể trở thành những sản phẩm thân thiện môi trường, dây chuyền công nghệ kể trên sẽ hút tro và xỉ từ các hồ thải lên qua trạm tuyển nổi để tách thành hai phần: tro bay và than. Chỉ sau vài tiếng qua tuyển nổi, tro bay đã đông đặc lại, được đưa sang hệ thống sấy và đóng bao, đưa ra thành phẩm. Tro bay dạng tinh này sẽ được dùng làm chất phụ gia trong chế tạo bê tông đầm lăn, gạch… Phương thức chế tạo một khối bê tông đầm lăn được tính theo tỉ lệ 60 cân xi măng cộng với 160 cân tro bay, chưa tính các nguyên vật liệu khác như đá, cát, sỏi…Cô đặc tro bay bằng keo tụ giải quyết được vấn đề công suất lớn của dây chuyền trên một diện tích có hạn. Sấy khô nhanh bằng lò cánh vẩy làm hạn chế lượng sản phẩm hạt min theo dòng khí đi vào khu vực lọc bụi, tăng khả năng tiếp xúc của vật liệu cần sấy với gió nóng để tăng năng suất, hiệu suất đốt, giảm tiêu hao năng lượng, không có tiếng ồn…Như vậy, một khối bê tông sản xuất theo công nghệ này sẽ tiết kiệm tới 20% lượng xi măng.
Theo đánh giá của các nhà khoa học, thiết bị cho dây truyền công nghệ này do các tác giả tự thiết kế, chế tạo trong nước nên tiết kiệm chi phí. Công nghệ này dễ dàng vận hành, sử dụng phù hợp trình độ lao động hiện có của địa phương. Vì được sử dụng theo công nghệ trưng áp, nên hạn chế tối đa nguy hại tới môi trường, khác hẳn với việc nung gạch theo phương thức truyền thống. Về chất lượng, bê tông có sử dụng chất phụ gia tro bay có khả năng chống thấm, cách nhiệt, cách âm…và chịu lực cao. Trọng lượng nhẹ hơn nhiều lần so với bê tông thường.
Theo Phó Giám đốc nhà máy Sản xuất tro bay Nhiệt điện Phả Lại, tro bay có cấu trúc mịn, làm tăng cường độ của bê - tông và làm tăng độ nhớt của vữa, giúp bê - tông chui vào các khe lỗ dễ dàng. Dùng tro bay làm chất phụ gia để chế tạo bê tông sẽ khắc phục được hiện tượng nhiệt thủy hóa của bê tông do sự chênh lệch nhiệt độ giữa bề mặt trong và ngoài bê tông (hiện tưởng nổ bê tông), và tiết kiệm tới 30% giá thành. Ðặc biệt, trong việc đổ những khối bê - tông cực lớn, như khi làm đập thủy điện, việc bổ sung phụ gia tro bay giúp công nhân có thể đổ bê-tông gián đoạn, mà không cần phải đổ liên tục như với bê - tông thường.
Công trình này đã đạt giải nhất Giải thưởng Sáng tạo khoa học công nghệ Việt Nam 2008.
Nguồn: Khoa học và Phát triển, 08/5/2009