Theo một chuyên gia môi trường của Đức, Cơ chế phát triển sạch (CDM), một công cụ của Nghị định thư Kyoto cho phép các ngành công nghiệp ở các nước giàu giành được các tín dụng giảm phát thải thông qua cấp kinh phí cho các dự án thân thiện với môi trường ở các nước đang phát triển là một sai lầm, nhưng vào thời điểm hiện nay lại là một công cụ cần thiết để đấu tranh chống nóng lên toàn cầu.
Lambert Schneider, chuyên gia về các chính sách biến đổi khí hậu thuộc Viện sinh thái ứng dụng Đức, người đang nghiên cứu tác động của CDM cho rằng, cơ chế phát triển sạch cần phải được cải cách tận gốc hoặc được thay thế bằng các công cụ hiệu quả hơn.
CDM đã nâng cao nhận thức ở các nước đang phát triển và các nhà đầu tư về nhu cầu cấp bách giảm phát thải khí nhà kính như CO2 để ngăn chặn nóng lên toàn cầu. Nhưng đồng thời, các cơ hội kinh doanh lớn liên quan đến CDM dẫn đến sự lạm dụng thái quá công cụ này, thông qua việc không tuân thủ nhiều tiêu chuẩn quốc tế về môi trường và phát triển của các dự án ở các nước đang nổi lên như Trung Quốc và Ấn Độ.
Nghị định thư Kyoto yêu cầu các nước công nghiệp hoá đã phê chuẩn Kyoto phải giảm 5,2% phát thải khí nhà kính so với mức của năm 1990. Để đạt được mục tiêu này, Nghị định thư Kyoto đã đưa nhiều công cụ trong đó có CDM cho phép các nước công nghiệp hoá đầu tư vào các dự án giảm phát thải ở các nước đang phát triển để bù đắp vào mục tiêu giảm phát thải mà nước họ không đạt được.
Theo kế hoạch này, ở Trung Quốc, một nhà cung cấp năng lượng được hưởng sự hỗ trợ tài chính từ các nước công nghiệp hoá sẽ phải xây dựng một nhà máy nhiệt điện chi phí thấp, phát thải ít khí CO2 hơn là nhà máy điện đốt than gây ô nhiễm. Sự khác biệt về phát thải CO2 tiềm năng giữa 2 nhà máy này có thể được chuyển đổi thành các nhà máy theo CDM để bán cho một nước công nghiệp hoá đã ký kết Nghị định thư Kyoto.
Mặc dù có nhiều khí nhà kính gây nóng lên toàn cầu, nhưng CO2 gây tác động mạnh nhất vì khối lượng khí phát thải lớn và tồn tại lâu dài trong khí quyển. Ở bất cứ quốc gia nào, năng lượng thường là lĩnh vực thải CO2 nhiều nhất.
Theo Công ước khung của LHQ về Biến đổi khí hậu (UNFCCC), các nhà cung cấp năng lượng của Trung Quốc là đối tượng chủ yếu được hưởng lợi từ kế hoạch CDM. Vào năm 2012, các nước và công ty tư nhân thuộc Liên minh châu Âu sẽ đầu tư hơn 10 tỷ euro (khoảng 12,5 tỷ USD) cho các dự án kinh doanh năng lượng của Trung Quốc trong khuôn khổ của CDM.
Các dự án kinh doanh năng lượng tại các nước đang phát triển đáp ứng đủ điều kiện của CDM nghĩa là phù hợp với nhiều tiêu chuẩn môi trường, được quan trắc và cấp chứng nhận. Các dự án này còn phải góp phần vào sự phát triển bền vững cho các nước tiếp nhận dự án.
Tuy nhiên, theo Schneider, nhiều dự án hứa hẹn các thành tựu môi trường to lớn đã được thông qua mà không có giấy chứng nhận phù hợp. Mặt khác, nhiều dự án vẫn được thực hiện dù thiếu CDM, lại được hưởng lợi từ hệ thống. Một số dự án không có đóng góp vào sự phát triển bền vững.
Tất cả các dự án này sau khi được đánh giá là phù hợp với CDM, cho phép các nước công nghiệp hoá hoặc các công ty tư nhân các quyền được phát thải thêm khí nhà kính, nhưng lại không giảm phát thải thực sự.
Schneider đã tiến hành thực hiện một nghiên cứu trong số hơn 100 dự án CDM cho Hội nghị của LHQ về Biến đổi khí hậu sẽ được tổ chức vào tháng 12/2009 tại thủ đô Copenhagen, Đan Mạch. Hội nghị này sẽ xây dựng một hệ thống mới về giảm phát thải trên toàn cầu để thay thế cho Nghị định thư Kyoto, sẽ hết hiệu lực vào năm 2012.
Trước mắt, hoạt động kiểm soát và cấp chứng nhận CDM phải được cải tiến nhiều hơn. Cần áp dụng hình phạt đối với các cơ quan cấp chứng nhận khi các cơ quan này không hoạt động phù hợp. Hơn nữa, cần phải nâng cao tính độc lập của cơ quan này.
Thoả ước quốc tế mới sẽ được thảo luận ở Copenhagen cần phải dự báo lượng phát thải thực sự giảm ở các nước có nền kinh tế đang nổi. Để đạt được mục tiêu này, CDM cần phải được thay thế bằng các cơ chế khác hiệu quả hơn như thương mại phát thải. Các kết luận của Schneider củng cố thêm độ tin cậy của những nghiên cứu gần đây.
Trong một nghiên cứu được thực hiện tại Đại học Stanford năm 2007, nhà nghiên cứu Michael Wara cho rằng; CDM thành công trong việc liên kết nhiều người mua và người bán với nhau và giảm phát thải 6 loại khí theo Nghị định thư Kyoto (CO2, mêtan, nitơ ôxít, hyđrô fluorocácbon, perfluorocarbon và sunfua hexafluoride). Mặt khác và quan trọng hơn, CDM đang thất bại trong việc tạo ra các kết quả. Ban đầu, thị trường tạo ra những khuyến khích mạnh mẽ để đầu tư vào cơ sở hạ tầng năng lượng ít các bon ở các nước đang phát triển. Tuy nhiên, xem xét kỹ lưỡng các dự án CDM đang thực hiện và bán các tín dụng cho thấy, gần 2/3 lượng phát thải giảm liên quan hoặc đến CO2 hoặc sản xuất năng lượng.
Theo Wara, thời điểm sau năm 2012, các bên ký kết Nghị định thư Kyoto cần phải nhận ra rằng các giải pháp bổ sung cho CDM là cần thiết để đưa thế giới đang phát triển đi theo con đường tương lai năng lượng bền vững. Đó là tăng nhiều đầu tư cho công nghệ, các thoả ước chia sẻ các công nghệ ít các bon, cam kết thúc đẩy phục hồi nhanh các thị trường năng lượng và các biện pháp an ninh có lợi cho các nước đang phát triển thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế ít các bon.
Nguồn: Ipsnews.net, 3/2009