Trung Quốc đã thông qua những chính sách đầu tiên và đưa ra Kế hoạch hành động nhằm giảm quá trình biến đổi khí hậu. Hàng loạt chính sách và giải pháp điều chỉnh cơ cấu kinh tế, thay đổi các mô hình phát triển, tăng hiệu quả sử dụng và tiết kiệm năng lượng, đánh giá nguồn năng lượng kết hợp, khuyến khích trồng cây gây rừng được thông qua và đã đạt được những thành tựu rõ rệt.
Điều chỉnh cơ cấu kinh tế nhằm thúc đẩy đánh giá và cải tiến cơ cấu công nghiệp
- Chính phủ Trung Quốc đã có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh cơ cấu và thay đổi các mô hình phát triển kinh tế, đưa ra và thực hiện hàng loạt các chính sách công nghiệp và các chương trình cụ thể nhằm giảm mức tiêu thụ tài nguyên và năng lượng, đây là nội dung quan trọng trong các chính sách công nghiệp của họ. Bằng việc thúc đẩy và cải tiến cơ cấu công nghiệp của Trung Quốc nhằm mục đích tạo ra phương thức phát triển kinh tế đặc trưng “ít đầu vào, ít tiêu thụ, ít phát thải và hiệu quả cao”.
- Đẩy mạnh phát triển khu vực dịch vụ. Chính phủ đưa ra những quan điểm đánh giá quá trình phát triển của ngành dịch vụ trong năm 2007, trong đó Chính phủ đặt mục tiêu tăng tổng sản phẩm quốc nội (GDP) từ khu vực dịch vụ lên 3% từ năm 2005 đến 2010. Đồng thời đưa ra các chính sách sạch hơn nhằm khuyến khích các vùng trọng điểm, là những mắt xích dễ bị tổn thương và các khu vực mới phát triển dịch vụ. Kết quả là các dịch vụ hiện đại như du lịch, tài chính và hậu cần đang phát triển mạnh.
- Phát triển ngành công nghiệp công nghệ cao lớn hơn và mạnh hơn. Trong năm 2007, Chính phủ Trung Quốc đưa ra Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 (2006-2010) đối với các ngành công nghiệp như công nghệ cao, thương mại điện tử và công nghệ thông tin, dự kiến ngành công nghiệp công nghệ cao tăng 5% giá trị gia tăng trong toàn bộ các ngành công nghiệp kể từ năm 2005 đến 2010. Chính phủ đã đưa ra và thực hiện các chính sách và giải pháp có lợi cho quá trình phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao như tuyền hình kỹ thuật số, phần mềm, vi mạch và công nghệ sinh học. Chính phủ đẩy mạnh phát triển các ngành công nghiệp mới nổi gần đây, tuân theo các quy định về tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Các ngành công nghiệp công nghệ cao gồm công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, hàng không, vũ trụ, năng lượng mới, các vật liệu mới và công nghiệp biển đang phát triển nhanh. Ngành công nghiệp công nghệ cao đang phục hồi hiệu quả, trong khi việc xây dựng cơ sở hạ tầng và các ngành công nghiệp cơ bản đang phát triển mạnh mẽ.
- Nhanh chóng loại bỏ các công nghệ sản xuất lạc hậu. Trong năm 2008, Chính phủ Trung Quốc đã công bố kế hoạch làm việc với các khu vực khác nhau nhằm đóng cửa các nhà máy sản xuất lạc hậu tại 13 khu công nghiệp trong giai đoạn Kế hoạch 5 năm gần đây. Năm 2007, Trung Quốc đã đình chỉ các nhà máy nhiệt điện có công suất nhỏ khoảng 14,38 triệu kW và giảm công suất luyện sắt xuống 46,59 triệu tấn, công suất sản xuất thép xuống 37,47 triệu tấn và công suất sản xuất xi măng xuống 52 triệu tấn. Đồng thời đóng cửa hơn 2000 nhà máy sản xuất giấy gây ô nhiễm nghiêm trọng, các nhà máy hoá chất, nhà máy in, vải sợi và 11.200 mỏ than nhỏ.
Hạn chế quá trình phát triển quá nhanh của các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng và gây nhiều phát thải. Các chính sách liên quan được ban hành nhằm kiểm soát các dự án mới. Ban hành các tiêu chuẩn đầu vào thị trường đối với các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, nâng cao tiêu chuẩn đối với các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, tăng mức bảo tồn năng lượng và bảo vệ môi trường và giảm thuế nhập khẩu và thuế hải quan, Chính phủ Trung Quốc đang hạn chế xuất khẩu các mặt hàng tiêu thụ nhiều năng lượng, gây phát thải lớn và sử dụng các nguyên liệu thô quý hiếm. Hạn chế quá trình phát triển của các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng.
Nhiều nỗ lực nhằm tăng hiệu suất và tiết kiệm năng lượng
Chính phủ Trung Quốc đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo toàn năng lượng và đưa ra chính sách nhà nước có tính nền tảng. Trong một thời gian dài Trung Quốc vẫn theo đuổi chính sách cân đối giữa phát triển và bảo toàn năng lượng, ưu tiên đối với vấn đề bảo toàn. Nội dung của Kế hoạch 5 năm lần thứ 11 về Phát triển Kinh tế Xã hội quốc gia (2006-2010) được coi là nhiệm vụ chiến lược quan trọng đối với Trung Quốc nhằm xây dựng xã hội bảo toàn năng lượng và thân thiện với môi trường. Chính sách quy định mức tiêu thụ năng lượng theo đơn vị GDP vào năm 2010 sẽ thấp hơn 20% so với năm 2005 và đây là mục tiêu này đang bị ràng buộc.
- Vấn đề bảo toàn năng lượng và giảm phát thải được đặt ở vị trí nổi bật hơn. Uỷ ban Nhà nước thành lập Cơ quan đứng đầu về bảo toàn năng lượng và giảm phát thải, đồng thời đưa ra Kế hoạch hành động tổng thể về Bảo toàn năng lượng và Giảm phát thải nhằm hướng dẫn hoạt động trong lĩnh vực này.
- Xây dựng mục tiêu về bảo toàn năng lượng và giảm phát thải. Uỷ ban Nhà nước đưa ra Kế hoạch và Biện pháp kiểm soát bảo toàn năng lượng, giảm phát thải, đánh giá quá trình thực hiện tại các doanh nghiệp lớn ở tất cả các tỉnh (các khu vực tự trị và các thành phố tự trị thuộc trung ương) nhằm đạt được những mục tiêu về bảo toàn năng lượng và giảm phát thải đối với hầu hết các chất gây ô nhiễm.
- Tăng cường xây dựng các dự án bảo toàn năng lượng trọng điểm. Trong năm 2006, Trung Quốc đã tài trợ 111 dự án bảo toàn năng lượng lớn bằng cách sử dụng các quỹ được xây dựng từ việc phát hành trái phiếu kho bạc, đầu tư ngân sách trung ương và vốn ngân sách trung ương, kết quả công suất bảo toàn năng lượng của than tiêu chuẩn là 10,1 triệu tấn. Trong năm 2007, Trung Quốc đã tài trợ 681 dự án lớn về bảo toàn năng lượng bằng cách sử dụng các quỹ được huy động từ việc phát hành trái phiếu kho bạc, đầu tư ngân sách trung ương và vốn từ kho bạc trung ương. Việc chuyển giao công nghệ do các doanh nghiệp quản lý theo hướng dẫn của các chính quyền địa phương đã làm cho công suất bảo toàn năng lượng đạt 60 triệu tấn than tiêu chuẩn.
Công suất bảo toàn năng lượng sẽ đạt 240 triệu tấn than tiêu chuẩn sau khi 10 dự án bảo toàn năng lượng lớn được thực hiện từ năm 2006 đến 2010. Với sự hỗ trợ của Chính phủ Trung Quốc, hiện nay 50 triệu bóng đèn tiết kiệm điện đang được phân phối cho các hộ gia đình trên cả nước và trong 3 năm tới, hơn 150 triệu bóng đèn tiết kiệm điện sẽ được phân phát.
- Khuyến khích bảo toàn năng lượng và giảm phát thải trong các ngành trọng điểm. Chiến dịch bảo toàn năng lượng được công bố với hơn 1000 doanh nghiệp nhằm khuyến khích họ quản lý việc sử dụng năng lượng, xây dựng các nhà máy tiết kiệm năng lượng và công khai tình trạng sử dụng năng lượng của các doanh nghiệp đó. Chiến dịch đã được thông báo cho các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng, kiểm tra đúng theo các dụng cụ đo hiệu suất năng lượng của doanh nghiệp. Chính phủ khuyến khích các công trình xây dựng “xanh” và thân thiện với môi trường, tiết kiệm năng lượng và diện tích đất. Các công trình xây dựng gần đây bắt buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn về tiết kiệm điện.
Hiện nay, những cải tiến nhằm tiết kiệm điện đối với các công trình xây dựng đang được tiến hành và các khu vực khác nhau được giao nhiệm vụ lắp đặt các thiết bị đun nóng và hoàn thành việc nâng cấp thiết bị tiết kiệm điện với tổng diện tích mặt bằng là 150 triệu m2. Hệ thống quan trắc về bảo toàn năng lượng tại các toà nhà văn phòng thuộc các cơ quan nhà nước và các toà nhà chung cư lớn tại 24 tỉnh và thành phố được đưa vào hoạt động thử nghiệm. Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao tiêu chuẩn nhằm hạn chế mức tiêu thụ nhiên liệu đối với các phương tiện ô tô và áp dụng tiêu chuẩn một cách nghiêm ngặt. Các cơ quan nhà nước cấp Trung ương tiến hành kiểm tra và sửa chữa, nâng cấp hệ thống điều hoà nhiệt độ, hệ thống chiếu sáng và hệ thống đun nóng nhằm đạt mục tiêu bảo toàn năng lượng.
- Nâng cao hiệu suất sản xuất và bảo toàn năng lượng. Sử dụng những thiết bị có hiệu suất cao và bảo toàn năng lượng hơn trong các lĩnh vực sản xuất điện và sản xuất than, Chính phủ Trung Quốc đẩy nhanh tốc độ loại bỏ các nhà máy nhiệt điện và các mỏ than nhỏ. Trong năm 2007, những nhà máy sản xuất điện với công suất 6000 kW hoặc cao hơn được coi là có mức tiêu thụ than giảm từ 448g than tiêu chuẩn/kWh trong năm 1980 xuống 370g than tiêu chuẩn/kWh trong năm 2007. So với năm 2006, năng lượng và điện tiêu thụ theo đơn vị sản xuất than thô của năm 2007 giảm lần lượt là 5,9% và 5,1%.
- Thực hiện các chính sách kinh tế có lợi cho công tác bảo toàn năng lượng. Điều chỉnh lại thuế tài nguyên đối với một số loại khoáng sản, đồng thời giá dầu nguyên chất và khí thiên nhiên cũng được điều chỉnh đúng thời điểm. Các chính sách nhằm tiết kiệm năng lượng trong sản xuất và phân phối điện đã được thông qua. Giá điện sản xuất từ các nhà máy nhiệt điện nhỏ trong lưới điện quốc gia giảm và những chênh lệch về giá điện được chấp nhận rộng rãi hơn.
Ban hành các quy định về quản lý vốn, khuyến khích các doanh nghiệp chuyển giao công nghệ tiết kiệm năng lượng, phổ cập các sản phẩm chiếu sáng hiệu quả cao, lắp đặt hệ thống đun nóng tại các toà nhà và đưa ra những cải tiến nhằm bảo toàn năng lượng. Đồng thời đưa ra các chính sách khuyến khích sản xuất và sử dụng các phương tiện ô tô lành mạnh về mặt môi trường, ít phát thải khí, hạn chế sử dụng các túi ni lông khi đi mua sắm. Bắt buộc đặt hệ thống thu mua các sản phẩm tiết kiệm năng lượng của chính quyền tại địa phương.
- Tăng cường xây dựng hệ thống luật pháp. Luật bảo toàn năng lượng được sửa đổi, bổ sung. Trung Quốc đã ban hành thông tư về các tiêu chuẩn kiểm soát nhiệt độ đối với điều hoà nhiệt độ tại các toà nhà chung cư. Từ năm 2007, Trung Quốc đã ban hành các tiêu chuẩn bắt buộc đối với hoạt động sản xuất của 22 loại sản phẩm tiêu thụ nhiều năng lượng (gồm nhà máy nhiệt điện và nhà máy sản xuất sodium hydroxide - NaOH) nhằm hạn chế mức tiêu thụ năng lượng. 16 loại sản phẩm gồm ô tô và bóng đèn tiết kiệm điện là những sản phẩm sử dụng năng lượng cuối cùng đã được giám sát và kiểm tra đột xuất ở Trung Quốc. Các cơ quan của Chính phủ phụ trách vấn đề bảo toàn năng lượng và giám sát thi hành các quy định hành chính về bảo toàn năng lượng phù hợp với luật pháp.
Nhờ những nỗ lực này mà mức tiêu thụ năng lượng trên toàn Trung Quốc giảm 1,79% trong năm 2006 và năm 2007 giảm 3,66% tính theo đơn vị GDP. Năm 2007, các doanh nghiệp sản xuất điện, sắt, thép, vật liệu xây dựng và các ngành công nghiệp hoá chất lớn của Trung Quốc mỗi năm tiêu thụ khoảng 10.000 tấn than tiêu chuẩn, con số này cho thấy mức tiêu thụ năng lượng của 33 trong số 35 sản phẩm chính của Trung Quốc giảm, chỉ có 2 sản phẩm có mức tiêu thụ năng lượng tăng. Do đó năng lượng tiết kiệm được tương đương là 38,3 triệu tấn than tiêu chuẩn. Trong năm 2006 và năm 2007, năng lượng tiết kiệm được từ các doanh nghiệp này tương đương với 147 triệu tấn than tiêu chuẩn.
(Tiếp theo số 2-2009)
Nguồn: INFOTERRA VN (XL theo White Paper, China.org.cn, 10/2008)