Việc xây dựng ồ ạt các nhà máy nhiệt điện đốt than để bổ sung nguồn điện cho lưới điện quốc gia đang đặt các chính trị gia, nhà môi trường và các công ty dịch vụ công cộng ở Hoa Kỳ vào tình thế tiến thoái lưỡng nan.
Có nên cho phép các công ty điện lực xây dựng những nhà máy mới gây ô nhiễm nhiều hơn nhưng lại đáng tin cậy và ít tốn kém hơn không? Liệu các nhà quản lý có nên khuyến khích các ngành dịch vụ công cộng sử dụng các nhà máy đốt than sạch hơn, cho dù họ sẽ phải chịu những khoản chi phí lớn hơn và dựa vào công nghệ mới hơn, điều này vẫn chưa được ngã ngũ?
Những câu hỏi này trong một vài thập kỷ tới sẽ được trả lời như thế nào sẽ mang nhiều ý nghĩa to lớn. Qua đó có thể xác định được người Mỹ thắp sáng, đun nấu và làm mát nhà ở và nơi làm việc của họ, tỷ lệ lãi suất đầu tư cho ngành dịch vụ công cộng và tác động môi trường tiềm tàng của các nhà máy mới như thế nào?
Không có nơi nào mà những lợi ích cạnh tranh lại thể hiện mạnh mẽ như ở bang Texas, nơi có 16 nhà máy nhiệt điện mới được lên kế hoạch xây dựng, trong đó có 11 nhà máy của TXU đặt tại Dallas, công ty điện lực lớn nhất bang Taxas.
Mục tiêu 5 năm với kế hoạch 10 tỷ USD của công ty TXU được coi như là rất lớn và đang được các nhà phân tích của ngành công nghiệp, nhà làm luật, đối thủ cạnh tranh và nhà môi trường ở Hoa Kỳ xem xét kỹ lưỡng.
Daniele M. Seitz, nhà phân tích thuộc công ty đầu tư Dahlman Rose cho biết: "TXU đặt lợi ích vào mảnh đất và xây dựng các nhà máy nhanh hơn, với chi phí thấp hơn bất cứ công ty nào khác. Do vậy, các nhà máy này phải mang lại hiệu quả."
Khoảng 154 nhà máy nhiệt điện đốt than mới nằm trong kế hoạch sẽ được xây dựng ở 42 bang. Theo Phòng thí nghiệm Công nghệ năng lượng quốc gia, Texas và Illinois là các bang duy nhất có kế hoạch xây dựng hơn 10 nhà máy.
Các nhà phân tích năng lượng cho rằng các yếu tố làm than đá ‘sống lại’ làm tăng nhu cầu về điện năng, giá khí thiên nhiên không ổn định và tạo thị trường đầu tư thuận lợi.
Hiện nay ở Hoa Kỳ, sản xuất khoảng 50% điện năng từ than đá. Theo dự báo của Bộ Năng lượng, đến năm 2030, con số này sẽ tăng lên 57%. Các nhà phân tích tin rằng, Hoa Kỳ có trữ lượng than đá lớn nhất thế giới đủ để sử dụng trong vòng từ 200 –250 năm tới.
Larry Makovich, Trưởng điều hành Nhóm tư vấn nghiên cứu năng lượng Cambridge, cho rằng việc khẩn cấp đưa nhiều nhà máy điện vào hoạt động cần được đặt ra. Ông cho rằng "Thực tế của nhà máy điện là không có loại nhiên liệu riêng để lựa chọn, do vậy nếu nhà máy muốn tồn tại trong một thời gian dài, cần phải sử dụng nhiên liệu hỗn hợp và công nghệ mới. Nếu muốn cân bằng giữa cung và cầu, thì cần phải mất ít nhất khoảng 5 năm để xem xét, do đó cần phải bắt đầu xây dựng ngay các nhà máy loại này”.
TXU cho rằng các nhà máy có kế hoạch xây dựng sẽ đáp ứng nhu cầu điện năng tăng cao của bang, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế rất lớn cho các thị trấn nhỏ gần kề và sẽ làm giảm phát thải độc hại bằng cách thay thế các nhà máy cũ hoạt động kém hiệu quả.
“Nhà máy nhiệt điện của hôm nay sạch hơn, làm giảm lượng khí phát thải hơn rất nhiều so với mức mà hầu hết người dân Hoa Kỳ cũng như người dân bang Texas đòi hỏi. Đây là nguồn tài nguyên có thể đứng vững được, thực sự không gây hại tới môi trường”.
Trái lại, các nhà chỉ trích cho rằng, công ty bị cuốn hút bởi lợi nhuận và đang vội vàng phản đối những quy định hạn chế chặt chẽ hơn của liên bang đối với phát thải CO2, trong lúc nhiều mối lo ngại về nóng lên toàn cầu đang gia tăng. Texas đã thải ra nhiều CO2 hơn bất cứ bang nào, thực tế này gây lo lắng cho thị trưởng của các thành phố lớn nằm theo hướng gió thổi từ các nhà máy nhiệt điện.
Addison, thành viên công ty luật Locke Liddell và Sapp ở Houston cho biết: "Lượng chất ô nhiễm mà các nhà máy của TXU thải vào không khí là đáng kể và quá mức cho phép. Biện pháp duy nhất để giải quyết những vấn đề này là ở cấp cao nhất và thẩm định lại theo luật thích hợp".
Các nhà máy khí hoá than đá có chi phí xây dựng cao hơn nhà máy thông thường 20%. Nhưng chúng vận hành hiệu quả hơn, bảo vệ các ngành dịch vụ công cộng khỏi sự rắc rối và tiết kiệm chi phí bổ sung các thiết bị kiểm soát ô nhiễm.
Với vai trò của mình, TXU cho rằng biến than đá thành khí tổng hợp vẫn còn là công nghệ chưa được khẳng định và không đáng tin cậy như đốt cháy than được nghiền – quy trình mà các nhà máy mới của công ty sẽ thiết kế đưa vào sử dụng.
John Mead, giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Than đá, Đại học Nam Illinois ở Carbondale, Illinois cho biết: “Vì nhiều mục đích sản xuất điện, hệ thống nghiền đã được khẳng định rõ. Khí hoá là hoạt động thương mại có nhiều hạn chế. Vẫn còn một số người thật sự chưa nắm được chi phí vận hành và độ tin cậy của hệ thống này”.
Nguồn: wired, 10/2006