Chương trình Môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP) đã cảnh báo, nước triều dâng cuốn theo nước thải chưa được xử lý, chất thải nhựa đang đe dọa nghiêm trọng tới sự sống và nơi cư trú ở các vùng biển trên toàn cầu.
Nick Nuttall, người phát ngôn của UNEP, cho biết: số lượng các vùng chết ở biển đang tăng từ 150 năm 2004 lên mức hiện nay là 200. Tình trạng này đang diễn ra khá phổ biến ở các nước đang phát triển.
Các vùng chết có thể chiếm một diện tích đại dương rộng tới 100 000 km2 nơi đó ít sinh vật có thể sống được vì dưới nước thiếu ôxy. Ô nhiễm nitơ, chủ yếu do phân bón và nước thải trang trại, gây ra hiện tượng tảo nở hoa hấp thụ toàn bộ lượng ôxy trong nước.
Theo báo cáo “Hiện trạng Môi trường Biển”, dân số toàn cầu tăng mà phần lớn số dân tập trung sinh sống dọc theo các dải ven biển và lượng nước thải chưa được xử lý sinh ra đe dọa sức khoẻ con người và đời sống hoang dã cũng như sinh kế từ ngành thuỷ sản cho đến ngành du lịch.
Giám đốc Điều hành UNEP, Achim Steiner, cho biết: “Ước tính 80% ô nhiễm biển bắt nguồn từ đất liền. Tình trạng này có thể tăng nhanh hơn vào năm 2050 nếu dân số ven biển tăng gấp đôi trong vòng 40 năm tới và cuộc đấu tranh chống ô nhiễm không được đẩy mạnh ”.
Theo đánh giá, ở nhiều nước đang phát triển, từ 80% - 90% lượng nước thải đổ vào các vùng ven biển là nước thải thô và chưa được xử lý. Các chất thải này có chứa vi khuẩn và vi rút có thể truyền bệnh cho các loài ở biển như động vật vỏ cứng mà con người tiêu thụ.
Ngoài ra, các nghiên cứu tại Biển Caribê đã cho thấy, nước thải tạo thuận lợi cho sự lan truyền dịch bệnh ở các loài san hô, cuối cùng là phá huỷ chúng. Theo báo cáo của các nhà nghiên cứu tại Đại học Carolina Hoa Kỳ, trong vòng 20 năm qua, khoảng 80% san hô ở Caribê đã chết vì bệnh.
Báo cáo của UNEP nêu rõ, một số thành phố ở các nước phát triển còn đổ trực tiếp nước thải xuống các thuỷ vực. Hơn một nửa lượng nước thải đổ vào Biển Địa Trung Hải chưa qua xử lý, trong khi 60% lượng nước thải được xả vào biển Caspia.
Khác với Hoa Kỳ và các nước trong Liên minh châu Âu, Canađa chưa đưa ra các tiêu chuẩn quốc gia về xử lý nước thải đô thị. Montreal xả hàng tỷ lít nước thải chưa xử lý xuống sông St.Lawrence, đồng thời thành phố du lịch lý tưởng Victoria, British Columbia cũng đổ trực tiếp toàn bộ nước thải của thành phố này xuống Biển Thái Bình Dương.
Chất thải đô thị chứa hàm lượng các hoá chất độc hại cao, kim loại nặng và dược phẩm thải loại. Mối nguy hiểm do chất thải dược phẩm gây ra chỉ mới bắt đầu được nhận thức. Nghiên cứu mới đây cho thấy các tác động tiêu cực tới đời sống biển của chất thải từ các loại thuốc chống suy nhược và thuốc hạn chế sinh như thuốc Prozac có hàm lượng rất thấp chưa đến 1 phần tỷ.
Christian Daughton, Trưởng chi nhánh hoá học môi trường thuộc Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ cho rằng: “Vấn đề lớn nhất còn chưa rõ” là những tác động nào của chất thải dược phẩm có thể ảnh hưởng tới các loài động thực vật và con người?
Theo Nuttall, các nhà máy xử lý đắt tiền không phải là giải pháp duy nhất cho nước thải chưa được xử lý - đất ngập nước ven biển, đất ngập mặn và rừng ngập mặn có thể cũng bị ảnh hưởng. Điều quan trọng đối với chính phủ các nước là phải bảo tồn và phục hồi những vùng tự nhiên đặc trưng và thể hiện giá trị của chúng trong quy hoạch đô thị.
Theo báo cáo trước đây của Liên Hợp Quốc, nhựa thải là mối lo ngại hiện hữu trong môi trường, mỗi năm nó đã cướp đi sinh mạng của hơn 1 triệu con chim biển và 100 000 động vật có vú và rùa biển
Túi ni lông, nút chai và những cốc cà phê làm bằng chất polysteren thường xuyên được phát hiện trong dạ dày của những con sư tử biển, cá heo, rùa biển và chim đã chết. Một nghiên cứu của Hà Lan năm 2004 cho biết, trung bình trong dạ dày của những con mòng biển ở Biển bắc có tới 30 mẩu nhựa.
Theo số liệu của Uỷ ban Chính sách Đại dương Hoa Kỳ, năm 1982, ước tính mỗi ngày có 8 triệu mẩu nhựa thải xuất hiện trên biển và đến nay con số này còn lớn hơn nhiều, có thể gấp hai hoặc ba lần. Khoảng 20% chất thải nhựa ở các đại dương là do tàu thuyền hoặc các dàn khoan ngoài khơi thải ra; số còn lại là do gió cuốn hoặc được thải ra từ đất liền.
Nhựa thải hiện đang có mặt ở khắp mọi nơi, thậm chí là ở các vùng hẻo lánh thuộc Nam cực.
Một số nơi ở vùng biển phía Nam, số lượng các mảnh vụn nhựa thải ở biển đã tăng gấp ba trong vòng thập kỷ qua. Những mẩu nhựa này đang di chuyển loài ngoại lai tới các khu vực mà không bao giờ chúng có thể tới đó bằng cách thông thường, làm thay đổi sinh thái của một số vùng.
Hầu hết nhựa thải không thể phân huỷ về mặt sinh học, chúng chỉ tách thành các hạt nhỏ hơn. Các nhà khoa học Anh đã phát hiện ra rằng những mẩu nhựa nhỏ này có mặt ở khắp mọi trên đại dương, thậm chí trong thực vật nổi, hình thành chuỗi thức ăn ở biển. Báo cáo thừa nhận, “Vấn đề rác thải biển tăng nhanh đến mức tồi tệ, mặc dù đã có những nỗ lực của quốc gia và quốc tế để khống chế tình trạng này”.
Báo cáo nhấn mạnh tới một số tiến bộ đạt được. Lượng dầu thải do ngành công nghiệp và các thành phố xả ra kể từ giữa những năm 1980 đã giảm gần 90%. Ô nhiễm biển do chất ô nhiễm hưu cơ độc hại tồn lưu như DDT và chất thải phóng xạ đã giảm đáng kể.
Tuy nhiên, những thách thức lớn hơn như nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng cao vẫn đang ở phía trước. Steiner cho rằng: chúng ta còn phải đi một chặng đường dài nếu chúng ta muốn trao cho thế hệ tương lai những vùng biển và đại dương lành mạnh và hữu ích”.
Nguồn: ipsnews, 10/2006