Theo phân tích mới của một nhóm môi trường, kế hoạch năng lượng toàn cầu được Ngân hàng Thế giới (WB) công bố vào tháng 9/2006 có nguy cơ gây lãng phí nguồn tài nguyên khan hiếm vì các công nghệ than sạch và bỏ lỡ các khoản đầu tư lớn hơn cho năng lượng tái tạo, nhưng lại không thu hẹp được khoảng cách về nhu cầu năng lượng của người nghèo.

Các quan chức của WB thảo luận “Báo cáo tiến độ thực hiện Khung đầu tư Năng lượng sạch và Phát triển” trước khi đưa vào Chương tình nghị sự của hội nghị thường niên do Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) tổ chức vào tháng 9 ở Singapo.

Một chương trình tương tự tập trung vào các hoạt động dài hạn cấp quốc gia và nghiên cứu toàn cầu sẽ do Nhóm 8 nước công nghiệp hoá hoàn thiện tại Hội nghị Thượng định tổ chức ở Nhật Bản vào năm 2008.

Tại một Hội nghị thượng định năm 2005 ở Gleneagles, Scốtlen, các nước giàu đã yêu cầu WB và các tổ chức tài chính quốc tế khác dự thảo kế hoạch chống nóng lên toàn cầu đang được thảo luận và giúp đảm bảo các nguồn cung cấp năng lượng trong tương lai.

Dữ liệu của WB được đưa ra trong bối cảnh những lo ngại lớn về giá năng lượng toàn cầu gia tăng và sự liên quan giữa tiêu thụ năng lượng và biến đổi khí hậu ở mức cao. 

Tuy nhiên, các nhà phân tích cho rằng báo cáo dành một vị trí xứng đáng nói về nhu cầu của 1,6 tỷ người nghèo, đặc biệt ở châu Phi và Nam Á hiện tại không được sử dụng năng lượng hiện đại.

Những người ủng hộ tại WB cho rằng phải trải qua một chặng đường dài mới đối phó được các vấn đề môi trường và nhiều mối lo ngại về biến đổi khí hậu.

Robert Watson, nhà khoa học thuộc WB cho biết: "Báo cáo này đề cập tới yêu cầu phải sản xuất năng lượng bằng cách giảm ô nhiễm không khí và phát thải khí nhà kính ở địa phương và khu vực.” 

Mặc dù thừa nhận những nội dung đổi mới, nhưng người quan trắc thuộc Mạng lưới Sông quốc tế (IRN) cho rằng kế hoạch này đã bỏ qua “lợi nhuận kép mà năng lượng tái tạo mang lại”, cụ thể là đấu tranh chống biến đổi khí hậu và giảm nghèo đói.

Khi phân tích tài liệu, IRN cho rằng các công nghệ sạch như công nghệ năng lượng gió, mặt trời, sinh khối, địa nhiệt và thuỷ điện quy mô nhỏ có sẵn ở địa phương, tạo việc làm, gây ra tác động môi trường rất thấp và có thể thu được lợi nhuận.

Nhấn mạnh tới việc mở rộng chương trình thông qua các dự án lớn về năng lượng tái tạo và gây thiệt hại cho môi trường, IRN chỉ trích WB coi việc ưu tiên cho các “nhà máy thuỷ điện và nhiệt điện quy mô lớn trong vùng” như là biện pháp thích hợp để sản xuất năng lượng.

IRN cho rằng “Khuyến nghị này phản ánh các ưu tiên sai lầm trong việc cho vay đối với ngành năng lượng của WB, trong đó năm 2005 chỉ có 10% vốn vay được cung cấp cho các dự án nâng cao hiệu suất năng lượng và dự án về năng lượng tái tạo mới”.

WB lại cho rằng kế hoạch hành động này mang lại triển vọng toàn cầu và nhấn mạnh, WB đã dành 871 triệu USD cho các chương trình năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu suất năng lượng trong năm 2006.

Theo các số liệu gần đây nhất được công bố, WB cho biết các khoản đầu tư cho năng lượng tái tạo và nâng cao hiệu suất năng lượng năm 2006 chiếm 20% tổng nguồn vốn mà WB dành cho lĩnh vực năng lượng, tới 4,4 tỷ USD cho 62 dự án năng lượng tái tạo ở 35 nước.

Jamal Saghir, Trưởng ban Năng lượng và Nước tại WB, tham gia xây dựng kế hoạch cắt giảm một nửa số người nghèo đói toàn cầu vào năm 2015 cho biết: "Năng lượng tái tạo và hiệu suất năng lượng có thể góp phần to lớn nhằm đạt được các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ". Thực vậy, các mục tiêu này sinh ra “lợi nhuận kép” – đáp ứng nhu cầu năng lượng thiết  yếu của các nước để tăng trưởng bền vững và giảm nghèo đói, đồng thời bảo vệ được môi trường.

Tuy nhiên, IRN cho rằng trong tài liệu, WB vẫn ủng hộ “các công nghệ nhiên liệu hoá thạch tiên tiến” như các nhà máy đốt than và khí, các công nghệ sử dụng nhiên liệu không hoá thạch như thuỷ điện, năng lượng gió và và năng lượng hạt nhân.”

Điều này chứng minh sự phản tác dụng từ khi các dự án thuỷ điện quy mô lớn, đặc biệt là  ở các vùng nhiệt đới, phát thải khí nhà kính khối lượng lớn vượt quá lượng phát thải của các nhà máy nhiệt điện quy mô tương tự.  

IRN đã kêu gọi WB không nên lãng phí tiền hỗ trợ cho các dự án nhiên liệu hoá thạch và sử dụng các khoản vay “mềm” và các quỹ khác để giảm chi phí cho các công nghệ năng lượng tái tạo.  

Ngoài ra, tài liệu của WB không giải quyết nhu cầu giảm phát thải khí nhà kính của các cơ sở gây ô nhiễm ở các nước giàu có phương Bắc.

Nhìn chung các quốc gia G8 bao gồm Nga, Pháp, Đức, Ý, Anh, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Canađa đã đưa kế hoạch hành động vào thực hiện và mặc dù chỉ chiếm 13% dân số thế giới, nhưng phát thải tới 45% khí nhà kính của thế giới.

G8 vẫn đẩy mạnh khai thác nhiên liệu hoá thạch ở các nước đang phát triển thông qua các tổ chức tài chính quốc tế như WB và các cơ quan xuất khẩu tín dụng. Các nhóm môi trường thường kêu gọi G8 và các tổ chức quốc tế từng bước thực hiện cung cấp tài chính công cho sản xuất năng lượng sạch, bền vững.

Nguồn: ipsnews, 8/2006