Năm 2005, tại Bristol và Edinburgh, Vương Quốc Anh đã diễn ra chiến dịch “lựa chọn biện pháp tái sử dụng” túi đựng hàng. Với sự tham gia của đối tác là người bán hàng tại các siêu thị lớn, Nhóm Nâng cao nhận thức về Chất thải ở Xcốtlen (SWAG),  Mạng lưới bán hàng lẻ ở Anh và Xcốtlen (BRC; SRC) đã khuyến khích mọi người mang theo túi khi đi mua sắm để giảm bớt lượng túi đựng hàng miễn phí được phát tại quầy thu tiền. Hơn nữa, chiến dịch còn khuyến khích khách hàng tái sử dụng thường xuyên khi có thể “bất kỳ loại túi nào mà họ lựa chọn” để đi mua hàng và tái chế khi chúng bị hỏng. Thử nghiệm chưa chứng tỏ được rằng các biện pháp này được sử dụng qua một thời gian có thể làm thay đổi đáng kể thói quen của người tiêu dùng.

Đặt vấn đề

Năm 2005, Chương trình Hành động vì Chất thải & Tài nguyên (WRAP) và nhiều người bán hàng tại siêu thị lớn đã tiến hành thử nghiệm để tìm hiểu xem liệu có thể thuyết phục người tiêu dùng sử dụng ít túi đựng hàng miễn phí trong những lần đi mua sắm bằng cách tái sử dụng chúng hay không. Dưới đây khái quát về sự hình thành thử nghiệm và chiến dịch mang thông điệp chính là “lựa chọn biện pháp tái chế” được tuyên truyền đến với người tiêu dùng cũng như phản ứng của họ. Tác động của thử nghiệm này được xác định thông qua nghiên cứu độc lập và những nội dung chi tiết về các kết quả được đề cập trong báo cáo.

Hai thành phố lớn là Bristol và Edinburg được chọn làm điểm thử nghiệm thích hợp. WRAP được Bộ Môi trường, Lương thực và Nông thôn (DEFRA) của Anh, chính quyền Xcốtlen và chính quyền xứ Wale yêu cầu phải tìm ra các biện pháp nhằm giảm lượng túi đựng hàng thải, theo ước tính là 100000 tấn/năm trên toàn nước Anh. Thử nghiệm này được tiến hành nhằm khuyến khích người tiêu dùng sử dụng lại túi khi đi mua hàng đặc biệt chú trọng tới việc mua hàng tại siêu thị vì số lượng túi mua hàng miễn phí dùng một lần được phân phát tại các điểm bán hàng này là rất lớn.

Túi mua hàng có thể tái sử dụng được nhưng nghiên cứu của WRAP đã chứng minh, mặc dù được sử dụng vào nhiều mục đích khác nhau tại gia đình, hiếm khi được sử dụng trong những lần mua sắm lặp đi lặp lại. Nghĩa là người tiêu dùng vẫn tiếp tục lấy túi miễn phí tại quầy thu tiền. WRAP và các đối tác của dự án này đã thảo luận về cách tiếp cận tốt nhất và đều nhất trí cho rằng nếu người mua hàng có thể cắt giảm lượng túi mà họ sử dụng bằng cách sử dụng lại túi mua hàng, họ có thể góp phần tiết kiệm tài nguyên và giảm thiểu chất thải. 

Thông điệp chính của chiến dịch là: “Lựa chọn biện pháp tái sử dụng”

Chiến dịch nhằm tạo cho mọi người thói quen sử dụng túi mua hàng nhiều lần khi mua sắm ở siêu thị. Chiến dịch yêu cầu mọi người nhớ mang túi cùng với những vật dụng thiết yếu khác như chìa khóa và túi xách tay, khi ra khỏi nhà. Nếu người tiêu dùng thấy cần phải lấy túi mua hàng miễn phí tại quầy thu tiền, thì họ nên cố gắng sử dụng nó thường xuyên khi có thể và sau đó tái chế khi túi hỏng. Khẩu hiệu của chiến dịch là “lựa chọn biện pháp tái sử dụng” và “Thử nghiệm dùng túi có thể tái sử dụng ở Bristol”. Thông điệp của thử nghiệm và hình ảnh mô tả đã được WRAP và các nhà thầu cùng với SWAG, BRC, SRC và những người bán hàng lẻ cùng tham gia.

Việc tuyên truyền thông điệp của chiến dịch đã diễn ra trong vòng 10 tuần cùng với chiến dịch thông tin đại chúng, các hoạt động tuyên truyền tại địa phương và tại các cửa hàng. Chiến dịch diễn ra vào cuối năm 2005 với những khảo sát về quy mô và số lượng được tiến hành trước và sau để xác định tác động.

Một chiến dịch nữa về quan hệ cộng đồng được tiến hành bởi WRAP và Tổ chức quan hệ cộng đồng Grayling nhờ sự hỗ trợ của SWAG ở Xcốtlen. Cả hai thử nghiệm này đều nhận được sự hỗ trợ của Hội đồng thành phố.

Năm đánh giá về tác động của Nghiên cứu thử nghiệm được tiến hành nhằm khảo sát tính hiệu quả của chiến dịch “lựa chọn biện pháp tái sử dụng”.

Hoạt động này bao gồm việc thu thập và phân tích 3 nguồn dữ liệu:

·           Khảo sát thái độ. Đó là chương trình phỏng vấn trực tiếp những người mua hàng tại 4 cửa hàng ở cả Bristol và Edinburg được thực hiện trước và lúc kết thúc chiến dịch. Quan điểm và thái độ của hơn 800 khách hàng được thể hiện ở một trong 2 đợt khảo sát.

·           Nghiên cứu bằng quan sát. Nghiên cứu quan sát trên quy mô lớn được tiến hành tại 8 cửa hàng ở Bristol và Edinburgh, cả trước và khi kết thúc chiến dịch.  Tập tính sử dụng túi của hơn 9000 khách hàng, trong đó khách hàng đã sử dụng hơn 30000 túi, quan sát được ở một trong 2 đợt khảo sát.

·           Các dữ liệu về việc sử dụng túi mua hàng do một số người bán hàng lẻ cung cấp: bán những túi có thể tái sử dụng tại quầy thu tiền và việc sử dụng túi mua hàng miễn phí.  

Phân tích kết quả:

Khảo sát về thái độ cho thấy một số thay đổi nhỏ, tích cực về thái độ tái sử dụng túi và thói quen kết hợp sử dụng: khách hàng cho rằng ít khi để được mọi thứ trong túi mua hàng và họ đã mang và sử dụng nhiều túi tái sử dụng hơn trước.

Khảo sát bằng quan sát cho thấy, việc tái sử dụng túi trên thực tế đã giảm nhẹ trong 2 đợt khảo sát.

Trái lại, dữ liệu do người bán hàng lẻ cung cấp cho thấy có sự gia tăng doanh thu bán túi tái sử dụng trong suốt chiến dịch còn dữ liệu về việc tái sử dụng túi mua hàng giảm không đáng kể.

Việc tái sử dụng túi trong những lần đi mua sắm “ mức trung bình”  theo kế hoạch dường như diễn ra nhiều hơn (2-5 túi được sử dụng), nhưng những lần đi mua sắm ít (1 túi được sử dụng) và với mức nhiều (hơn 5 túi được sử dụng).

Các nhóm người tuổi cao hơn có vẻ thích thực hiện những chuyến mua sắm ở mức trung bình hơn là các nhóm tuổi khác. Ví dụ, trong cuộc khảo sát giai đoạn một, 66% khách hàng có độ tuổi hơn 55 sử dụng từ 2-5 túi, trong khi đó khách hàng ở độ tuổi dưới 35 sử dụng túi là 59%; và chỉ 22% khách hàng tuổi cao chỉ sử dụng một túi hoặc không sử dụng chiếc túi nào, trong khi tỷ lệ khách hàng trẻ tuổi là 30%. (Mô hình này được duy trì qua cuộc khảo sát giai đoạn 2).

Cần nhấn mạnh rằng kinh nghiệm các cửa hàng tái sử dụng túi ngày càng tăng có tỷ lệ lớn những khách hàng ở độ tuổi trên 55 thích những chuyến đi mua sắm ở mức trung bình hơn, nghĩa là sử dụng từ 2-5 túi khi đi mua sắm.

Kết luận  

Thử nghiệm “Lựa chọn biện pháp tái sử dụng” xác định số lượng khách hàng giao tiếp của nhiều siêu thị khác nhau có thể thay đổi thói quen cố hữu là lấy túi miễn phí tại quầy thu tiền thông qua các quan hệ cộng đồng tại địa phương và điểm bán hàng, tài liệu tiếp thị tại cửa hàng. Thực tế, do áp lực của môi trường kinh doanh, thì khó có thể duy trì toàn bộ những hoạt động này trong thời gian 10 tuần thử nghiệm. Trong trường hợp này, thử nghiệm chưa thể kết luận được điểm chủ yếu là liệu các biện pháp được sử dụng trong khoảng thời gian này có đủ để làm thay đổi đáng kể thói quen của người tiêu dùng không.

Tuy nhiên, thử nghiệm cho thấy một số điểm khác nhau giữa những khách hàng có mức mua sắm khác nhau sẽ dẫn tới việc tái sử dụng túi khác nhau và các nhóm xã hội/ nhóm tuổi hầu hết dễ tiếp thu những thông điệp của chiến dịch. Có thể là một số nhóm và loại hình mua sắm (nghĩa là những lần mua sắm định kỳ tại siêu thị, đều là những khách hàng cao tuổi hơn và mua sắm ở mức trung bình) sẽ sử dụng lại túi mua hàng nhiều hơn.

Ngoài ra, các kết quả thử nghiệm chỉ rõ, tại các cửa hàng có tỷ lệ tái sử dụng thấp vào đầu chiến dịch, người ta quan sát thấy tốc độ tái sử dụng gia tăng và thái độ của khách hàng đối với vấn đề này cũng thay đổi vào cuối chiến dịch. Ở những cửa hàng khác, thái độ người tiêu dùng thay đổi có thể quan sát được trong các cửa hàng, nơi mức độ tái sử dụng túi cao. Trong các cửa hàng mà trước khi chiến dịch diễn ra đã có mức độ tái sử dụng cao, ở đó không có dấu hiệu cải tiến nhiều hơn.

Ba yếu tố quan trọng nhất dường như gây ảnh hưởng tới việc tuyên truyền thông điệp đến với người dân, đó là:

·          Dù chuyến đi mua sắm có được dự định hay không: người mua hàng sẽ đi tới một cửa hàng nhỏ một cách đều đặn và “dự định” lấy một vài túi đựng hàng có kích thước lớn (có thể tái sử dụng) tại quầy thu tiền. 

·          Tuổi của khách hàng: người ở độ tuổi 55, một số không còn công tác nữa và chắc chắn họ có thể đi mua sắm theo kế hoạch và có mang theo túi nhiều hơn.

·          Nhóm xã hội: những người thuộc nhóm xã hội là nhóm D và E hình như có  phản ứng một cách rõ ràng. Mua sắm có “dự định trước” liên quan nhiều nhất tới  những người ở tuổi 55 và những người đi mua sắm hàng hóa ở mức trung bình. Đối với những nhóm này, có lẽ sẽ cần phải nghiên cứu nhiều hơn về lợi ích của thông tin  từ cửa hàng này sang cửa hàng khác mà những người bán lẻ nhận được trong thử nghiệm này, do đó sẽ có nhiều cách hiểu từ việc hình thành tập tính của các nhóm người khác nhau và việc sử dụng đều đặn thông tin của các cửa hàng.

Nguồn: Warmer, 7/2006