Với tốc độ tăng trưởng kinh tế quá nóng, nhu cầu năng lượng cao hơn và phụ thuộc nhiều vào than, Trung Quốc thường được coi như một “đối tượng khủng khiếp” làm ảnh hưởng tới môi trường thế giới.   

Tuy nhiên, Dongtan, một thành phố sinh thái được xây dựng gần Thượng Hải, đang đặt ra những tiêu chuẩn mới trong quy hoạch đô thị bền vững và đang truyền cảm hứng cho các nhà hoạch định trên toàn thế giới, trong đó có thị trưởng Luân Đôn, Ken Livingstone.

Dongtan sẽ được xây dựng chỉ cách khu bảo tồn chim khoảng 3 km nơi có các loài cò thìa mặt đen đang bị đe doạ. Theo ước tính, nơi đây chỉ còn khoảng một nghìn con chim lớn, màu trắng.  

 Tái sử dụng chất thải, chất thải hữu cơ được dùng để sản xuất phân bón hoặc sử dụng như sinh khối để tạo ra năng lượng

Thành phố Dongtan nằm trong các vùng đất ngập nước được bảo vệ trên đảo Chongminh thuộc vùng cửa sông Dương tử, nơi đây trông có vẻ không giống như một thành phố bền vững về môi trường với số dân nửa triệu người.  

Nhưng các nhà thiết kế thành phố Dongtan nhấn mạnh rằng, đây là một bản thiết kế của thành phố thân thiện nhiều hơn với môi trường. Hai mục tiêu chính của thành phố là giảm phát thải cácbon bằng không và giảm nhu cầu tiêu thụ năng lượng trung bình xuống 2/3 thông qua việc bố trí, sắp xếp cơ sở hạ tầng năng lượng và thiết kế xây dựng theo kiến trúc đặc biệt.

Alejandro Gutierrez, Trưởng ban thiết kế thành phố Dongtan, thuộc Ban Thiết kế đô thị Arup, Luân Đôn cho biết: “Cách đây 2 năm, chúng tôi được tiếp cận, đánh giá khả năng tác động của quá trình phát triển thành phố đến sinh thái trong vùng gần kề khu vực đất ngập nước được bảo vệ. Chúng tôi tin sẽ có cơ hội tốt để xây dựng một thành phố mới mà qua việc thiết kế và xây dựng, sẽ giải quyết được những mối quan tâm lớn như chất lượng không khí và nhu cầu năng lượng”.

Công ty phát triển vùng thuộc Tập đoàn đầu tư công nghiệp Thượng Hải (SIIC), là công ty đầu tư thuộc chính quyền thành phố Thượng Hải đưa ra phương án xây dựng cầu và đường hầm nối từ đảo đến Thượng Hải. Phương án này đã được phê duyệt. Vấn đề đặt ra là sử dụng biện pháp quản lý nào là tốt nhất.    

Các thành phố tiêu thụ nhiều năng lượng và tạo ra khối lượng chất thải khổng lồ và  phát tán khí nhà kính  

Dongtan được xây dựng trên một hòn đảo đã hình thành trên 100 năm qua do phù sa của sông Dương Tử bồi tụ. Chính phủ Trung Quốc đã cải tạo thích hợp các vùng đất trước đây là các khu đầm lầy quanh đó, ngoài ra kế hoạchcủa Dongtan sẽ thực hiện là xây dựng phần cuối cùng của khu vực - Những bãi phù sa bồi lên sẽ làm tăng nơi cư trú tự nhiên cho các loài chim.   

Theo báo cáo đánh giá của Arup, SIIC đã yều cầu thành phố đưa ra kế hoạch phát triển một thành phố sinh thái bền vững, có thể cân đối nhu cầu của người dân với môi trường tự nhiên trong hiện tại và tương lai. Nội dung chính của bản thiết kế là mục tiêu phát triển của Dongtan, gồm tất cả nhu cầu năng lượng của thành phố từ các nguồn năng lượng tái tạo và phát thải bằng không của các loại phương tiện giao thông sử dụng trong thành phố.

“Trung tâm năng lượng” do Arup và Nhóm giảm cácbon của Trường đại học East Anglia xây dựng sẽ quản lý năng lượng từ các tuabin gió, nhiên liệu sinh học và chất hữu cơ được tái chế. Hầu hết chất thải ở Dongtan sẽ được tái sử dụng và chất thải hữu cơ được trộn thành phân hoặc sử dụng làm sinh khối để sản xuất năng lượng. Chất thải của con người sẽ được xử lý để làm phân bón – thành phố sẽ không có các điểm chôn lấp chất thải. 

Xung quanh thành phố được thiết kế một loạt các khu vực lân cận theo kiểu làng quê, tạo cho thành phố thân thiện với người đi bộ hơn là ô tô. Những dãy nhà thẳng tắp sẽ tận dụng được điều kiện vi khí hậu, được tạo ra bởi sự phát triển của đô thị, chiều rộng và hướng của các toà nhà sẽ mang lại lợi ích tối ưu như bóng râm và hướng tới mặt trời nhằm đảm bảo sử dụng năng lượng hiệu quả. Sự kết hợp hài hoà giữa khu dân cư, khu thương mại và công nghiệp – đối với phương Tây đây là công việc bình thường, nhưng với Trung Quốc lại là đặc biệt - đảm bảo cho người đi bộ đến được tất cả những nơi mà họ cần tới.

Công nghệ vừa sản xuất, vừa tiết kiệm năng lượng sẽ được áp dụng trong các toà nhà và trên tất cả các phương tiện đi lại. Việc đưa ra tiêu chuẩn sống sinh thái có ý nghĩa quan trọng hơn việc công bố tiêu chuẩn xanh không thiết thực của Dongtan.

Các nhà đầu tư ở Dongtan cũng cam kết hoàn trả đất nông nghiệp ở xung quanh thành phố về nguyên trạng thái ban đầu của vùng đất ngập nước. Khu vực này sẽ tạo ra một vùng đệm giữa thành phố và đầm lầy, làm giảm sự lan truyền các chất ô nhiễm sang những vùng khác, là nơi trú chân của loài cò thìa đầu đen. Đất canh tác xung quanh thành phố sẽ giao cho cư dân trồng cây lương thực.

Kế hoạch triển khai dự án xây dựng thành phố Dongtan hiện nay khá chặt chẽ, ít nhất trong giai đoạn một, đến năm 2010, sẽ hoàn thành xây dựng làng ven biển với số dân là 20.000 người; đến năm 2020, sẽ có 80.000 người. Nhưng việc xây dựng vẫn chưa được bắt đầu, dự án này đang gây xôn xao trên toàn thế giới.

Ông Sir Robin Saxby, phó chủ tịch Viện kỹ thuật và công nghệ Anh cho biết: “Trên hành tinh của chúng ta, chẳng bao lâu nữa số dân sinh sống ở các thành phố sẽ nhiều hơn ở các vùng nông thôn. Các thành phố sẽ tiêu thụ một lượng lớn năng lượng và tạo ra khối lượng khổng lồ chất thải và phát tán khí nhà kính. Việc xây dựng các thành phố như kiểu Dongtan nhằm giải quyết những vấn đề này và hành động tốt hơn là một trong những thách thức lớn nhất mà hiện nay chúng ta đang phải đối mặt. Quan điểm này cũng được Ken Livingstone, người đã công bố những kế hoạch phát thải cácbon bằng không ở Luân Đôn chia sẻ. Dự án do Greenpeace đề xuất, cho thấy đã có 1000 ngôi nhà đáp ứng đủ điều kiện phát thải cácbon bằng không được xây dựng ở Thames Gateway. Giống như Dongtan, dự án phát triển của thành phố do Arup thiết kế.

Một phần dự án Thame Gateway được triển khai trong chiến dịch Greenpeace về việc phân bổ sản xuất năng lượng - sản xuất năng lượng gần nơi tiêu thụ để nâng cao hiệu suất và giảm thiểu sự hao hụt điện năng.

Theo chuyên gia năng lượng và khí hậu của Tổ chức Hoà Bình xanh (Greenpeace), Robin Oakley, cùng với những giải pháp khác như  tối đa hóa nguồn năng lượng mặt trời bằng cách xây dựng những ngôi nhà quay hướng Nam và đảm bảo tất cả những ngôi nhà mới có lớp cách nhiệt phù hợp với tiêu chuẩn, song đây cũng chỉ là biện pháp trong tương lai. Ở Surrey, nơi làm việc của các cơ quan đang cố gắng áp dụng theo kiểu này ở phạm vi nhỏ hẹp, việc chuyển sang mua năng lượng ở địa phương và sử dụng hiệu quả hơn nguồn năng lượng tái tạo, không chỉ tiết kiệm được tiền mà còn giảm phát thải từ các toà nhà xuống 77%. 

Oakley đã tham gia chiến dịch biến đổi khí hậu Greenpeace ở Bắc Kinh, Trung Quốc trong thời gian 18 tháng cho rằng, không có gì ngạc nhiên là hiện nay Trung Quốc đang dẫn đầu về phát triển bền vững đô thị. Theo ước tính, trong  15 năm tới, sẽ có khoảng 300 triệu người di cư từ vùng nông thôn Trung Quốc đến những thành phố, năng lượng bền vững sẽ trở thành những mối quan tâm lớn. Ông cho rằng, thật bất công khi Trung Quốc thường bị nêu lên như một mối đe doạ của thế giới.

Những thách thức môi trường hiện nay mà tất cả chúng ta đang phải đối mặt không chỉ là sự sa sút của các quốc gia công nghiệp hoá nhanh, mà gây ra bởi sự phát triển không có sự kiểm soát, hầu hết các chính sách về bán công nghệ cũ, gây thiệt cho môi trường của những nước công nghiệp hóa vẫn tiếp tục diễn ra. Oakley nhấn mạnh rằng, tất cả chúng ta phải có trách nhiệm đảm bảo các nước như Trung Quốc phát triển theo những giải pháp bền vững .