Đánh giá quan trọng đầu tiên về hiện trạng các hệ sinh thái của thế giới mở ra viễn cảnh lạc quan cho nhân loại giữa những lời cảnh báo mạnh mẽ về việc con người đang lạm dụng  quá mức các hệ sinh thái để duy trì sự sống trên Trái đất.

Được Liên Hợp Quốc (LHQ) uỷ nhiệm và sự hỗ trợ của 22 cơ quan khoa học hàng đầu thế giới, “Đánh giá Hệ sinh thái Thiên niên kỷ” là kết quả nghiên cứu của khoảng 1.360 nhà khoa học và chuyên gia của 19 quốc gia thực hiện trong hơn 4 năm.  

Báo cáo gồm những phân tích về kỹ thuật củng cố thêm cho các kết quả nghiên cứu, phác thảo 4 con đường phát triển mà thế giới có thể áp dụng, các chiến lược có ý nghĩa đối với nhân loại và các hệ sinh thái của hành tinh vào năm 2050.

  Giáo sư, tiến sĩ Walter Reid, người chịu trách nhiệm về Báo cáo Đánh giá Hệ sinh thái Thiên niên kỷ, thuộc Viện Môi trường, Đại học Stanford cho biết: "Giữa lợi ích của nhân loại và sự lành mạnh của hành tinh có mối liên kết không thể phá vỡ nổi".  

Nghiên cứu tổng thể bao gồm nhiều số liệu thống kê cho thấy các hệ sinh thái trên hành tinh phải “vận lộn” để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của dân số thế giới đang gia tăng. Nghiên cứu cho thấy; hơn 60% hệ sinh thái duy trì sự sống trên Trái đất đang bị suy giảm hoặc sử dụng không bền vững. Hiện nay, khoảng 10 –30% động vật có vú, chim và động vật lưỡng cư đang bị đe dọa tuyệt chủng.  

Kể từ năm 1945, diện tích đất được chuyển đổi thành đất nông nghiệp lớn hơn so với cả thế kỷ 18 và 19 gộp lại và hiện nay, con người đang canh tác trên gần  1/4 diện tích Trái đất.

Tình trạng con người sử dụng nước từ sông hồ đã tăng gấp đôi trong 40 năm qua và 1/3 dân số thế giới đang sống trong các khu vực chỉ có dưới 10% nguồn cung cấp nước ngọt toàn cầu. Lượng nitơ đổ vào các đại dương đã tăng hai lần kể từ năm 1960 và ít nhất 25% trữ  lượng cá biển bị khai thác quá mức.

Hoạt động khai thác tài nguyên liên tục tăng nhanh trong vòng 50 năm qua đã gây ra nhiều dịch bệnh mới, ô nhiễm nước trên diện rộng, các vùng chết ven biển và sự suy sụp  ở một số vùng đánh bắt cá trên toàn cầu.

Reid cho rằng, việc khai thác các hệ sinh thái ngày càng tăng mạnh đã cải thiện đáng kể sức khoẻ cho con người trong thế kỷ qua, tuy nhiên những lợi ích này lại phải trả bằng cái giá quá đắt mà lại không bền vững.

Báo cáo nêu chi tiết cách thức hỗ trợ cuộc sống của con người trên trái đất của các hệ sinh thái hiếm khi được đưa vào trong các chính sách kinh tế. Thiếu sót này khiến cho chính phủ các nước rất khó đưa ra các chiến lược phát triển bền vững và rút cục sẽ đe đọa tới tương lai của nhân loại.

Theo Reid, "Đã đến lúc chúng ta phải xác định giá trị kinh tế của các dịch vụ này, như vậy thì mới có thể đưa ra những quyết định sáng suốt nhất cho tương lai của chúng ta. Chừng nào chúng ta còn coi các dịch vụ hệ sinh thái là miễn phí và vô hạn, chúng ta sẽ tiếp tục sử dụng chúng mà không tính đến ý nghĩa kinh tế”. 

Giáo sư Prabhu Pingali, Phụ trách Ban Nông nghiệp và Phát triển kinh tế thuộc Tổ chức Nông Lương LHQ (FAO) cho biết: sinh thái học và kinh tế học có thể tương tác lẫn nhau. Chính sách kinh tế phù hợp có thể góp phần làm lành mạnh các hệ sinh thái. Chính sách kinh tế không phù hợp, đặc biệt là các khoản trợ cấp nông nghiệp, sẽ làm cho các nước đang phát triển khó khăn hơn trong việc phấn đấu đạt mục tiêu vừa tăng trưởng kinh tế lại vừa bảo vệ môi trường.

Bản báo cáo đề xuất 4 biện pháp thay đổi chính sách chung để đưa thế giới tới con đường phát triển bền vững hơn: đầu tư cho công nghệ thân thiện với môi trường; quản lý các hệ sinh thái phù hợp; đầu tư cho giáo dục và y tế; và thực hiện giảm nghèo đói và sự chênh lệch về kinh tế-xã hội. 

Báo cáo dự đoán, sự sống trên Trái đất vào năm 2050 sẽ là cuộc đấu tranh liên tục vì lương thực, nước và an ninh năng lượng do dân số thế giới tăng lên tới khoảng 9 tỷ người.

Nhu cầu về cây lương thực có thể sẽ tăng khoảng 70-85% và nhu cầu về cá và các sản phẩm từ cá sẽ phá huỷ một số vùng đánh cá ven biển. Nạn đói vẫn sẽ tiếp tục diễn ra phổ biến nhất là ở Nam Á và châu Phi cận Sahara và trên toàn thế giới, nhu cầu về nước sẽ tăng từ 30-85%.

Theo báo cáo, biến đổi khí hậu sẽ là yếu tố có ảnh hưởng lớn nhất tới các dịch vụ hệ sinh thái khi nhiệt độ dự báo sẽ tăng từ 2-6,4⁰C và mực nước biển tăng dâng cao khoảng 50 – 70 cm vào cuối thế kỷ 21. Những thay đổi này sẽ gây ra lũ lụt, hạn hán và các sự kiện thời tiết khắc nghiệt sẽ diễn ra nhiều hơn và tác động tới ngành nông nghiệp trên toàn thế giới.

Reid cho rằng phản ứng của chính phủ các nước về Đánh giá Hệ sinh thái Thiên niên kỷ là “bức tranh rất hỗn tạp”. Chính phủ Hoa Kỳ đưa ra phản ứng không quyết liệt, một số nước châu Âu đang hành động dựa trên một vài đề suất và Trung Quốc bắt đầu công bố đánh giá của riêng nước mình trên cơ sở quy định khung của quốc tế.

Nguồn: ENS, 1/2006