Tổ chức FAO cảnh báo, chăn nuôi gia súc quy mô công nghiệp ở các nước đang phát triển thường gây thiệt hại nghiêm trọng đến môi trường, đặc biệt khi các nhà máy sữa và thịt tập trung nhiều ở xung quanh các thành phố hay gần những nguồn nước.

Trong báo cáo “ Chính sách đối với vật nuôi, Bản tóm tắt 2- ô nhiễm do sản xuất vật nuôi công nghiệp”, Tổ chức Liên Hợp Quốc (LHQ) đã hối thúc Chính phủ các nước đưa ra sáng kiến về các biện pháp sản xuất sữa và thịt thân thiện hơn với môi trường.

Các sản phẩm sữa và thịt ngày càng phổ biển và được sử dụng rộng rãi ở nhiều nước đang phát triển. Từ năm 1980 đến 2004, sản xuất thịt ở các nước đang phát triển tăng lên gấp 3 lần từ 50 triệu tấn đến 150 triệu tấn. 

Mặc dù, mức tiêu thụ tính theo đầu người ở các nước phát triển cao hơn gấp 3-4 lần, nhưng hiện nay các nước đang phát triển sản xuất và tiêu thụ hơn một nửa lượng thịt trên thế giới.

Sản lượng vật nuôi tăng nhanh ở các nước đang phát triển chủ yếu tập trung ở một số nước có diện tích rộng như Braxin, Mê-hi-cô, Trung Quốc và và một số nước phía Đông Nam Trung Quốc như Thái Lan, Việt Nam và Philipin. Sản xuất thịt ở các nước đang phát triển đã tăng lên  khoảng 110 triệu tấn vào năm 2003.

Ở nhiều nước đang phát triển, các hoạt động chăn nuôi gia súc quy mô công nghiệp lớn với hàng nghìn động vật đã thay thế việc chăn nuôi ở các nông trại có quy mô nhỏ, vừa phát triển chăn nuôi, trồng trọt, đồng thời quay vòng các chất dinh dưỡng dưới dạng thức ăn gia súc và phân bón. Phương pháp chăn nuôi mới này đã chuyển nhanh từ gia súc chăn thả trên đồng cỏ ở các vùng nông thôn sang hình thức chế biến và chăn nuôi gia súc, gia cầm công nghiệp ở vùng ngoại ô của các thành phố lớn. Ở châu Á, chăn nuôi công nghiệp quy mô lớn chiếm 80% tổng sản phẩm vật nuôi tăng kể từ năm 1990.

Trong các hệ thống chăn nuôi công nghiệp, một lượng lớn chất thải động vật tích luỹ xa vùng đất canh tác, nơi có thể được tái chế một cách an toàn. Những nơi tập trung chăn nuôi gia súc quy mô công nghiệp với mật độ cao đã tạo ra một lượng phân gia súc khổng lồ. Mặc dù, thấp hơn rất nhiều so mức độ chăn nuôi quốc gia, nhưng hoạt động chăn nuôi lợn, gia cầm công nghiệp ở một số khu vực ở Trung Quốc và Braxin đang đạt bằng và vượt mức ở Châu Âu và Bắc Mỹ.

Theo FAO, chăn nuôi lợn, gia cầm tập trung nhiều ở các dải ven bờ của các nước Trung Quốc, Việt Nam và Thái Lan đang là nguồn gây ô nhiễm dinh dưỡng lớn tại khu vực biển Nam Trung Quốc.

Khoảng 42% Nitơ và 90% Phốt pho đổ vào vùng biển Nam Trung Quốc là do Chăn nuôi lợn. Dọc vùng bờ biển, nơi tập trung đông dân cư, mật độ lợn vượt quá 100 con/km² và đất nông nghiệp quá tải do một lượng khổng lồ chất dinh dưỡng. Nước bẩn chảy tràn ra gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nước biển và chất lượng trầm tích tại vùng biển này, một trong những vùng biển có phong phú đa dạng sinh học vào loại bậc nhất thế giới; đe doạ tới rừng ngập mặn, rạn san hô và cỏ biển.

Các dạng ô nhiễm chính kết hợp với phân gia súc tại khu chăn nuôi tập trung bao gồm:

·           Rò rỉ Nitrat và các mầm bệnh vào nguồn nước ngầm, ảnh hưởng tới cung cấp nước uống.

·           Cung cấp quá mức lượng chất dinh dưỡng làm tổn hại tới độ phì nhiêu của đất. Ở nhiều nước Châu Á, 1/4 đất canh tác đang trong tình trạng quá tải chất dinh dưỡng, gần 1/2 lượng phốt pho từ gia súc đã vượt mức giới hạn.

·           Phá huỷ các hệ sinh thái nhạy cảm như đất ngập nước, đầm lầy, rạn san hô. Các dải ven bờ ở biển Nam Trung Quốc cung cấp nơi cư trú cho 45% loài sinh sống ở rừng ngập mặn trên thế giới, hầu hết là các loài san hô và 20/50 loài cỏ biển được biết đến hiện nay đang bị đe doạ.

Thay đổi chính sách

Các chính sách của Chính phủ như quy định phân vùng và thuế có thể làm giảm mật độ tập trung chăn nuôi gần thành phố. Thuế, các chương trình cấp giấy chứng nhận và các công cụ chính sách khác có thể hỗ trợ các hoạt động tốt nhất trong chăn nuôi gia súc. Ở Thái Lan trong vòng chưa đầy một thập kỷ  mật độ chăn nuôi gia cầm tập trung cao ở vùng ngoại ô Bangkok đã giảm đáng kể do các nông dân chăn nuôi gia súc trong vòng bán kính 100 km so với Bangkok phải trả thuế cao. Những nông dân chăn nuôi gà ở ngoài phạm vi trên lại được miễn thuế.

Đáng tiếc, ở nhiều nước, các chính sách không được cập nhật và hướng dẫn sai đã tiếp sức cho hoạt động chăn nuôi gia súc không bền vững về mặt môi trường. Nhiều nước đang phát triển đã trợ cấp phân hoá học, năng lượng và tín dụng. Những loại trợ cấp này có xu hướng có lợi hơn cho các hoạt động chăn nuôi gia súc quy mô lớn.

Xoá bỏ trợ cấp, điều chỉnh thuế và đưa ra các sáng kiến về đầu tư công nghệ giảm thiểu ô nhiễm có thể làm giảm tác động tới môi trường do hoạt động chăn nuôi quy mô công nghiệp gây ra.