Trong báo cáo về Hiện trạng thế giới 2006, Viện Tầm nhìn thế giới cho rằng sự phát triển mạnh mẽ của Trung Quốc và Ấn Độ vừa là mối đe dọa, vừa là cơ hội lớn nhất mà hiện nay thế giới đang phải đối mặt. Những lựa chọn của các nước này cho một vài năm tới có thể đẩy thế giới hoặc tới một tương lai bất ổn về sinh thái và chính trị hoặc đến con đường phát triển theo các công nghệ hiệu quả và quản lý tài nguyên tốt hơn.    

Christopher Flavin, Chủ tịch Viện Tầm nhìn thế giới cho biết: “Nhu cầu năng lượng, lương thực và nguyên liệu thô của 2,5 tỷ dân Trung Quốc và Ấn Độ gia tăng có ảnh hưởng không nhiều tới toàn thế giới. Trong khi đó, mức tiêu thụ cao kỷ lục ở Hoa Kỳ và châu Âu gây ảnh hưởng lớn tới sự tăng trưởng ở châu Á”. Kết quả là tình trạng khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên toàn cầu đã dẫn tới các cuộc náo loạn do giá dầu ở Inđônêxia tăng, làm tăng sức ép tới rừng và nghề cá của Braxin và mất nhiều việc làm ở Trung Mỹ.  

Hoa Kỳ vẫn là nước tiêu thụ lúa mì tính trên đầu người gấp 3 lần Trung Quốc và 5 lần Ấn Độ. Phát thải CO₂ trên đầu người của Hoa Kỳ cao gấp 6 lần Trung Quốc và 20 lần Ấn Độ. Nếu Trung Quốc và Ấn Độ tiêu thụ tài nguyên tính trên đầu người và gây ô nhiễm như mức của Hoa Kỳ, phải cần nguồn tài nguyên gấp hai lần của Trái đất hiện nay thì mới duy trì sự phát triển kinh tế của họ.

Flavin cho biết: Hiện nay, nhiều nhà lãnh đạo của Trung Quốc và Ấn Độ thừa nhận mô hình tăng trưởng kinh tế cần nhiều tài nguyên không thể thực hiện được trong thế kỷ 21. Ngành công nghiệp năng lượng mặt trời của Trung Quốc phát triển nhất thế giới đã cung cấp nước nóng cho 35 triệu toà nhà và Ấn Độ đã đi đầu trong việc sử dụng nước mưa để đưa nguồn nước sạch đến cho hàng chục nghìn hộ gia đình. Trung Quốc và Ấn Độ đã vượt qua các cường quốc công nghiệp hiện nay và trở thành các nước dẫn đầu thế giới về  phát triển nông nghiệp và năng lượng bền  vững trong vòng 1 thập kỷ.   

Theo báo cáo, năm 2005, chỉ riêng Trung Quốc đã sử dụng 26% sản lượng thép, 32% gạo và 47% xi măng của thế giới. Cho dù mức tiêu thụ tài nguyên trên đầu người của hai nước có số dân khổng lồ này vẫn thấp, song Trung Quốc và Ấn Độ cùng với Hoa Kỳ và châu Âu là các siêu cường sinh thái có nhu cầu về các hệ sinh thái của Trái đất vượt xa nhiều so với các nước khác.    

Sự cố tràn hoá chất trên sông Tùng Hoa miền bắc Trung Quốc vào tháng 11/2005 đã làm cho hệ thống nước của thành phố Hà Tân ngừng hoạt động trong vòng 4 ngày, như vậy hiện nay châu Á đang phải đối mặt với những thách thức môi trường to lớn. Trung Quốc và Ấn Độ đang phải đương đầu với các thách thức khác đó là:

·         Trung Quốc chỉ có 8% nước ngọt của thế giới nhưng lại phải đáp ứng nhu cầu của 22% dân số thế giới. Ở Ấn Độ, nhu cầu nước ở đô thị sẽ tăng gấp 2 lần và nhu cầu nước của ngành công nghiệp tăng gấp 3 lần vào năm 2025.

·         Kể từ năm 1992, lượng dầu mà Ấn Độ sử dụng đã tăng gấp đôi trong khi vào giữa những năm 1990, Trung Quốc từ nước chỉ có lượng dầu gần đủ để tự cung đã chuyển thành nước nhập khẩu dầu lớn thứ hai thế giới vào năm 2004. Các công ty dầu mỏ của Trung Quốc và Ấn Độ hiện đang tìm kiếm nguồn dầu ở các nước như: Xuđăng và Venezuela.   

·         Hiện nay,Trung Quốc và Ấn Độ là những nước có hệ thống cung cấp nhiệt điện than có quy mô ưu việt nhất, than cung cấp hơn 2/3 nguồn năng lượng cho Trung Quốc và cho Ấn Độ là 1/2. Tuy nhiên, trong tương lai, cả 2 nước này đều đóng vai trò trung tâm trong nỗ lực làm chậm quá trình biến đối khí hậu toàn cầu. Trung Quốc là nước đứng thứ 2, Ấn Độ xếp thứ 4 thế giới về phát thải CO₂ gây biến đổi khí hậu.

·         Nếu mức tiêu thụ ngũ cốc bình quân đầu người của Trung Quốc tăng gấp đôi, chỉ riêng nước này sẽ cần có lượng ngũ cốc tương đương với 40% sản lượng ngũ cốc của toàn cầu hiện nay. Tình trạng nhập khẩu ngày càng nhiều ngũ cốc, đỗ tương và các sản phẩm gỗ khác đang gây áp lực lớn tới đa dạng sinh học ở Nam Mỹ và Đông Nam Á.    

Những xu hướng này khiến cho nhiều quan chức của Trung Quốc và Ấn Độ lo ngại về hướng phát triển của mình. Zjeng Bijian, chủ nhiệm Chương trình Cải cách Kinh tế Trung Quốc kêu gọi cần phải có “con đường công nghiệp hoá mới dựa vào công nghệ tiêu thụ ít tài nguyên, ít gây ô nhiễm môi trường và phân bổ hợp lý nguồn lực”. Sunita Narain thuộc Trung tâm Khoa học và Môi trường Ấn Độ cho biết: miền Nam Ấn Độ, Trung Quốc và tất cả các nước láng giềng không có sự lựa chọn nào khác là tìm ra con đường phát triển hợp lý .

Trung Quốc vả Ấn Độ đang thu được lợi ích trong hợp tác Nam- Nam về sử dụng nhiên liệu sinh học trong các hệ thống xe buýt nhanh.  Những cam kết mới đây giữa Ấn Độ và Trung Quốc là phát triển các ngành công nghiệp năng lượng gió và năng lượng mặt trời quy mô lớn nhằm làm chủ các công nghệ mới phù hợp với các nước nghèo. Dưới đây là những thành công bước đầu trong triển khai các công nghệ mới: 

·         Năm 2005, Trung Quốc vả Ấn Độ đã cam kết đẩy nhanh tốc độ phát triển các nguồn năng lượng mới. Ấn Độ sẽ tăng cường chia sẻ nguồn năng lượng tái tạo của nước mình từ 5% lên tới 20-25%, trong khi luật về năng lượng tái tạo của Trung Quốc lại tạo cơ hội tốt cho phát triển năng lượng gió, nhiên liệu sinh học và các lựa chọn về nguồn năng lượng mới.  

·         Bộ Xây dựng Trung Quốc gần đây đã tuyên bố; giao thông công cộng là ưu tiên quốc gia và đang đẩy mạnh phát triển hệ thống xe buýt nhanh (BRT).

·         Ở Ấn Độ, 43% lượng mưa và tuyết hàng năm không đủ để tới các sông và ngấm xuống các tầng nước ngầm. Các tổ chức phi chính phủ (NGOs) đã thành công trong việc thu giữ nước bằng cách sử dụng các công nghệ đơn giản hứng và lưu giữ nước. Ở  Chennai, thành phố lớn thứ 4 của nước này, có khoảng 70.000 tòa nhà trang bị hệ thống thu nước mưa.

·         Năm 2004, Trung Quốc đã áp dụng các tiêu chuẩn tiết kiệm nhiên liệu cho ô tô dựa vào các tiêu chuẩn của châu Âu và khắt khe hơn so với các tiêu chuẩn của Hoa Kỳ. Cam kết về hiệu suất sử dụng năng lượng của Trung Quốc còn được thể hiện họ đang ở vị trí dẫn đầu thế giới về sản xuất và lắp đặt bóng đèn huỳnh quang tiết kiệm điện.

·         Các quan chức Ấn Độ mới đây đã nhân rộng thành công các chương trình sử dụng điêzen sinh học quy mô nhỏ ở hơn 100 ngôi làng với hy vọng tạo thu nhập cho các cộng đồng nông thôn nghèo khó đồng thời đảm bảo hoạt động cho mạng lưới điện cục bộ và phục vụ bơm nước tưới.

·         Những luật mới năm 2004 đã tạo ra khung pháp lý cho các tổ chức NGOs ở Trung Quốc tham gia vào quá trình hoạch định chính sách. Hiện nay, ở Trung Quốc có hơn 2000 NGOs hoạt động về bảo vệ môi trường.

Báo cáo kêu gọi hợp tác hơn nữa giữa Trung Quốc, Ấn Độ, châu Âu và Hoa Kỳ nhằm phát triển nguồn năng lượng mới và các hệ thống nông nghiệp, tăng tối đa hiệu suất sử dụng tài nguyên và tiến tới các bên tham gia vào quá trình ra quyết định ở Trung Quốc và Ấn Độ. Ngoài ra, cần đẩy mạnh trao đổi chuyên môn nghiệp vụ về năng lượng.

Sự phát triển của Trung Quốc và Ấn Độ đã làm thức tỉnh người dân Hoa Kỳ và trên toàn thế giới cần phải nghiêm túc đưa ra những cam kết mạnh mẽ để phát triển kinh tế bền vững. Việc xem sự thay đổi to lớn về địa chính trị như là một cơ hội hơn là thách thức mở ra triển vọng to lớn để đảm bảo hoà bình và ổn định trong thế kỷ 21.

Nguồn: oneworld, 1/2006