Cơ quan môi trường Nhật Bản, Hồng Công, Brunei, Sri Lanka, v.v... đã gửi thông báo đến Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam cảnh báo việc một số doanh nghiệp Việt Nam nhập khẩu ắc-quy chì đã qua sử dụng rồi tái xuất sang nước thứ ba. Đây là một hành vi vi phạm nghiêm trọng Công ước Basel.

Việc nhập khẩu ắc quy đã bị tạm ngừng ngay. Song, việc xử lý ra sao đối với số ắc-quy đã nhập khẩu vào Việt Nam dường như rất chậm chạp.

Mặc dù có tên trong các chất thải nguy hại cấm nhập khẩu, trung chuyển được liệt kê trong Công ước Basel mà Việt Nam là thành viên, nhưng từ đầu năm 2004 đến tháng 9-2005, bằng đường biển qua cảng Hải Phòng, có tới 14 doanh nghiệp (chủ yếu ở Hải Phòng, Quảng Ninh) đã nhập khẩu loại ắc-quy chì độc hại này vào Việt Nam với số lượng hàng trăm nghìn tấn, sau đó xuất đi nước thứ ba. Trong quá trình tháo rời, lượng axít trong ắc-quy chì bị rò rỉ ra môi trường đã gây tác hại, làm ô nhiễm nghiêm trọng môi trường. Hiện tại, kho ngoại quan Móng Cái vẫn còn tồn khoảng 10.000 tấn.

Theo các cơ quan chức năng, việc nhập số ắc-quy chì này đã vi phạm điều 14, Quy chế quản lý chất thải nguy hại, ban hành kèm theo Quyết định 155/1999/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và vi phạm các quy định tại Công ước Basel.

Các doanh nghiệp nhập khẩu đều không xin giấy phép của Bộ Tài nguyên và Môi trường để vận chuyển hàng hóa từ cảng Hải Phòng đến Móng Cái; trung chuyển từ nước ngoài vào Việt Nam để xuất khẩu sang nước thứ ba cũng không có giấy phép của cơ quan có thẩm quyền các nước xuất khẩu và nước nhập khẩu.

Chiểu theo Nghị định 138/NĐ-CP của Chính phủ quy định việc xử phạt hành chính trong lĩnh vực hải quan, thì hành vi nhập khẩu hàng hóa (ắc-quy chì cũ) của các doanh nghiệp đã vi phạm khoản 6 và 7 điều 15. Chế tài xử phạt cho 2 hành vi này từ 10-20 triệu đồng và từ 40-70 triệu đồng, buộc đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam trong vòng 30 ngày kể từ ngày được giao quyết định xử phạt, hoặc buộc tiêu hủy tang vật, phương tiện vi phạm.

Ngày 5-8-2005, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã có công văn gửi Tổng cục Hải quan  đề nghị chỉ đạo các cơ quan hải quan thực hiện đúng các quy định của pháp luật trong việc quản lý nhập khẩu, trung chuyển các chất phế thải, rà soát, kiểm tra các doanh nghiệp đã kinh doanh, trung chuyển phế thải để xuất ra khỏi lãnh thổ Việt Nam.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp Việt Nam đã sử dụng một số văn bản của hải quan như là những căn cứ pháp lý cho việc trung chuyển phế thải và do sự lơi lỏng của các địa phương nơi có cảng biển và cửa khẩu đã thiếu kiểm soát chặt chẽ, vận dụng văn bản thiếu nhất quán để hàng nghìn tấn ắc-quy chì "lọt" qua cửa khẩu vào Việt Nam.

Theo Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan trong công văn gửi Bộ Tài nguyên và Môi trường, ngày 23-8-2005 thì Tổng cục Hải quan đã có công điện chỉ đạo hải quan các địa phương (cụ thể Hải quan Quảng Ninh và Hải Phòng) thực hiện đúng quy định của pháp luật trong việc làm thủ tục hải quan đối với chất phế thải (ắc-quy chì cũ).

Tuy nhiên, ngay tại thời điểm đó, số ắc-quy chì tái xuất vẫn đi qua các cửa khẩu mà chưa bị cấm.

Theo số liệu của Cục Điều tra chống buôn lậu - Tổng cục Hải quan, trước ngày 20-9-2005, hải quan vẫn cho phépddoanh nghiệp làm thủ tục tái xuất ắc-quy chì cũ, chỉ sau ngày 20-9, các lô hàng ắc-quy chì mới bị tạm dừng. Thậm chí, có UBND tỉnh vẫn làm hẳn công văn yêu cầu hải quan địa phương tiếp tục cho DN tái xuất...

Do tình trạng không thống nhất này, sau khi có quyết định ngừng nhập khẩu ắc-quy chì của Tổng cục Hải quan, các DN vẫn nhập về và đến nay còn tồn ở kho ngoại quan cửa khẩu Móng Cái và Hải Phòng tới 500 container. Nhưng vướng mắc lớn nhất hiện nay lại nằm ở chỗ xử lý.

Theo Nghị định 138, nếu phạt tiền, buộc DN tái xuất thì chính cơ quan ký quyết định xử lý lại vi phạm Công ước Basel vì cả nước xuất khẩu, nước nhập khẩu đều không cho phép hàng cấm được chuyển khẩu.

Ngày 25-10-2005, Ban 127/TW đã tổ chức cuộc họp với đại diện các bên liên quan. Cuộc họp đã đi đến thống nhất, cho rằng việc kinh doanh kho ngoại quan mặt hàng ắc-quy chì cũ là vi phạm pháp luật; đề nghị điều tra làm rõ trách nhiệm để xử lý nghiêm khắc.

Tổng cục Hải quan cần có văn bản dừng hoàn toàn việc nhập khẩu, trung chuyển mặt hàng này. Về xử lý số ắc-quy tồn đọng, yêu cầu báo cáo Thủ tướng Chính phủ cho phép DN nhập khẩu tái xuất khi có giấy phép của nước nhập khẩu; nếu DN không có giấy phép thì đồng ý cho cơ quan xử lý phạt tiền, tịch thu, rồi bán lại cho đơn vị có giấy phép của nước nhập khẩu mua lại, xuất đi; phương án nữa là phạt tiền, buộc DN đã nhập khẩu phải tiêu hủy. Thế nhưng đến nay, việc xử lý vẫn rất chậm.

Nguồn: Lao động , VietNam Net,  04/12/2005