Các kế hoạch của Trung Quốc nhằm biến con sông chưa chế ngự được thành Trung tâm thuỷ điện lớn đã gây tranh cãi về những ưu tiên quốc gia khi chính phủ Trung Quốc đang xem xét lại giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Các nhà lãnh đạo và chuyên gia Bắc Kinh đã thảo luận kế hoạch khai thác sông Nu ở Đông Bắc tỉnh Vân Nam để sản xuất điện với dây truyền gồm 13 trạm thuỷ điện theo dự án.

Những người ủng hộ dự án cho biết, toàn bộ dự án có thể thực hiện trong một thập kỷ hoặc lăn hơn, sẽ tạo ra điện năng với công suất cao hơn đập Tam Hiệp và phải di dời 50.000 dân ra khỏi khu vực.

Nhưng những người phản đối dự án khẳng định, dự án sẽ phá vỡ các công trình xã hội và môi trường nhạy cảm trong khu vực, mang lại ít lợi ích cho những người dân địa phương. Gần đây, họ đã đề xuất với Chính phủ Trung Quốc đưa ra những nghiên cứu về tác động môi trường của đập và cho phép thảo luận rộng rãi, công khai.

Đầu năm 2004, Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo đã cho tạm dừng dự án và chỉ thị đưa ra các nghiên cứu sau chiến dịch phản đối của công chúng. 

Tuy nhiên, các nhà bảo tồn Trung Quốc cho biết; hiện nay các lãnh đạo đã miễn cưỡng đưa ra những nghiên cứu về tác động môi trường để che giấu những biện pháp nắn sửa các đập thuỷ điện và dập tắt các cuộc tranh cãi về dự án này.  

Những người ủng hộ dự án cho rằng, các con đập sẽ tạo ra điện và việc làm cho vùng xa xôi hẻo lánh ở Trung Quốc và làm giảm những áp lực đến môi trường. 

Cuộc tranh luận công khai về sông Nu diễn ra như một thử nghiệm về những ưu tiên và sự công khai của chính phủ sau khi dự thảo về kế hoạch phát triển 5 năm được đưa ra, đề nghị ngăn chặn phá huỷ môi trường trong khi vẫn đẩy mạnh phát triển kinh tế nhanh.

Cũng giống như các dự án thuỷ điện gây tranh cãi khác như Đập Tam Hiệp và những kế hoạch xây dựng đập ở gần Leaping Tiger Gorge, điểm nổi bật của các thoả hiệp gây tranh cãi, Trung Quốc phải xem xét giữa phát triển và bảo tồn, lựa chọn giữa bảo vệ các con sông hay cắt giảm ô nhiễm từ các nhà máy phát điện đốt than, nguồn cung cấp 3/4 điện năng của Trung Quốc.

Các thác nước của sông Nu chảy từ sông băng ở vùng núi Tây Tạng chảy xuống 300 km theo hẻm núi và các nhà phân tích cho biết, việc xây dựng đập sẽ phá huỷ một phần môi trường còn nguyên sơ của Trung Quốc và đe doạ đến các cộng đồng, sinh vật hoang dã  theo hướng dòng chảy xuống khu vực Đông Nam Á, nơi được gọi là Salween. 

Ma Jun, cố vấn môi trường Bắc Kinh, người đưa ra kiến nghị cho biết, Trung Quốc đang đối mặt với những lựa chọn khó khăn giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Nhưng trong nhiều trường hợp, còn thiếu sự tham gia của cộng đồng ủng hộ các nhà lãnh đạo – những người muốn thực hiện các dự án xây dựng lớn thường bỏ qua những mối quan tâm về môi trường. 

Kiến nghị được đưa ra ngày 31/8/2005 do 61 nhóm và 99 cá nhân, trong đó có các tổ chức Hoà Bình xanh; Những người bạn của Thiên nhiên, Hiệp hội môi trường lớn nhất Trung Quốc ký.

He Zuoxiu, nhà khoa học nổi tiếng của Trung Quốc đã khuyến khích xây dựng đập cho biết: Môi trường Trung Quốc chỉ có thể được bảo vệ nếu đặt mục tiêu phát triển kinh tế lên hàng đầu quốc gia. Thực ra để bảo vệ môi trường ở địa phương, người dân địa phương phải thoát khỏi nghèo đói, tiến đến sự thịnh vượng. Và trước mắt biện pháp có thể là phát triển thuỷ điện.

Dự án sẽ sản xuất điện với công suất cao hơn Thuỷ điện Đập Tam Hiệp - dự án thuỷ điện lớn nhất thế giới hiện nay - là 4.000 MW  mỗi năm và sẽ sản xuất 18.000 MW khi hoàn thành vào năm 2009.

Trung Quốc đang trải qua thời kỳ thiếu năng lượng điện phổ biến và những người ủng hộ dự án cho biết, các đập sẽ làm giảm tình trạng ô nhiễm do nguồn điện phát ra từ than. Còn theo các nhà phân tích dự án, trong năm tới Trung Quốc có thể đối mặt với tình trạng thừa năng lượng và đầu tiên là việc cắt giảm chất thải năng lượng.

Các nhà lãnh đạo tỉnh Vân Nam đã thuyết phục thủ tướng Ôn Gia Bảo bắt đầu triển khai dự án sông Nu. Ông Ôn Gia Bảo đã chỉ đạo các bộ, chính quyền trung ương  phải khẩn trương đưa ra quan điểm về xây dựng đập thuỷ điện này.

Nguồn: Reuters, 10/2005