Ở Trung Quốc, khoảng 30 dự án lớn trong đó hơn một nửa là dự án của nhà máy thuỷ điện hoặc nhiệt điện bị tạm ngừng vì theo Luật môi trường, các dự án này chưa được đánh giá đầy đủ về tác động môi trường.

Pan Yeu, phó Cục trưởng Cục Bảo vệ Môi trường Quốc gia (SEPA) cho biết: Cục Bảo vệ Môi trường quyết tâm điều tra và trừng phạt bất cứ hành vi nào vi phạm luật môi trường. Công tác đánh giá về môi trường không được là hành động “ba phải”.

Đứng đầu “danh sách đen” là 3 nhà máy thuỷ điện của Công ty thực hiện Dự án Đập Tam Hiệp của Trung Quốc. Để thực hiện, đòi hỏi Chính phủ cấp hàng triệu Nhân dân tệ cho các dự án quan trọng này nhằm giảm bớt  khó khăn về năng lượng cho dất nước.

Giám đốc Trung tâm trợ giúp nạn nhân môi trường thuộc Đại học các Khoa học về Quản lý và Luật cho biết: chỉ riêng SEPA không có thể đảm bảo việc thực thi đầy đủ các luật và quy định môi trường. Thực tế, tỷ lệ các luật và quy định về môi trường thực sự có hiệu lực thi hành ước tính chỉ chiếm 10%. 

Giáo sư Wang cho biết: Luật hình sự trong hệ thống luật pháp có hiệu lực giải quyết được nhiều trường hợp về sự cố môi trường nghiêm trọng nhất. Một nghiên cứu chung giữa SEPA và Bộ Đất và Tài nguyên năm 2004 cho thấy, 30%-40% dự án xây dựng mỏ đã làm thủ tục đánh giá tác động môi trường theo yêu cầu, trong khi đó ở một số lĩnh vực, chỉ có từ 6% -7% dự án được đánh giá. Điều này phần nào giải thích lý do vì sao ở Trung Quốc xảy ra quá nhiều sự cố do khai thác mỏ trong những năm gần đây.

Cách đây 5 năm, Giáo sư Wang và các cộng sự của ông đã bắt đầu giúp đỡ về pháp luật cho các nạn nhân do sự cố môi trường, song trở ngại lớn nhất vẫn tồn tại trong “môi trường” là làm cho luật có hiệu lực. Năm 2004, G.S Wang đã giúp một ngư dân địa phương thuộc tỉnh Trùng Khánh ở miền tây nam Trung Quốc bị phá sản vì trại cá của anh bị nhiễm độc do một nhà máy hoá chất địa phương xả nước thải xuống sông. Ngư dân này đã kiện nhà máy hoá chất này nhờ sự giúp đỡ của G.S Wang. Thế nhưng, thẩm phán của toà án dân sự đã ủng hộ nhà máy hoá chất này, lý do đơn  giản là: việc di dời nhà máy hoá chất gây ảnh hưởng lớn tới thu nhập của  dân địa phương. 

Theo một quan chức của SEPA, Chính quyền trung ương Trung Quốc hiểu rất rõ về “khái niệm khoa học về phát triển”, nhấn mạnh tới sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và tính bền vững của môi trường. Tuy nhiên, một số quan chức địa phương vẫn ưu tiên cho tăng trưởng GDP hơn là bảo vệ môi trường, một phần do nhược điểm của hệ thống đánh giá của nhà nước hiện nay. 

Hệ thống đánh giá này đang được cải cách bằng việc bổ sung khái niệm mới về GDP xanh, tính cả chi phí môi trường và sinh thái lẫn tăng trưởng GDP và những kết quả đạt được có thể được bù đắp lại nếu chi phí quá đắt đỏ.

SEPA và Ban Tổ chức thuộc Uỷ ban Trung ương Đảng cộng sản Trung Quốc đang nghiên cứu biện pháp kết hợp các thông số môi trường trong việc đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của một quan chức như toàn bộ chất lượng môi trường căn cứ vào khảo sát chung về chất lượng không khí và nước uống, độ che phủ rừng.

Trong khi tâm lí “ kinh tế đi hàng đầu” vẫn tồn tại trong suy nghĩ của nhiều quan chức địa phương, thì các cơ quan môi trường vẫn là những người bảo vệ, tạo ra sự đối lập. Nhưng, thực tế, các cơ quan bảo vệ môi trường địa phương vẫn là một  bộ phận của bộ máy chính quyền địa phương, họ có nhiệm vụ quản lý ngân sách và  nhân lực.  

Để thay đổi tình hình, những cải cách cơ cấu trong cơ quan quyền lực đã bắt đầu thử nghiệm ở một cơ sở. Trong vòng 2 năm, Cơ quan bảo vệ môi trường tỉnh Thiểm Tây miền tây bắc Trung Quốc đã yêu cầu các cơ quan bảo vệ môi trường địa phương gồm cấp thành phố và cấp tỉnh trực tiếp báo cáo với chính quyền tỉnh thay cho báo cáo cho chính quyền địa phương để đảm bảo sự độc lập trong việc thực thi hiệu lực luật và quy định bất chấp những can thiệp của chính quyền địa phương.

Những thử nghiệm tương tự đã được tiến hành trong vòng 10 năm qua tại 12 thành phố quy mô lớn và trung bình trên toàn quốc như Đại Liên, Ningbo và Hạ Môn.Các biện pháp tăng cường quản lý hơn nữa của SEPA đang được quan tâm. SEPA,cơ quan cao nhất về quản lý môi trường có trách nhiệm làm cho luật và quy định về môi trường có hiệu lực, xem xét đưa ra cơ chế kiểm tra trực tiếp tại các địa điểm quan trọng có giá trị sinh thái hoặc địa lý, vì lo ngại các cơ quan địa phương của Trung Quốc không làm tròn chức năng của mình.

Nguồn: Xinhuanet, 9/2005