Các nhà khoa học luôn cảnh báo về sự nhiễm độc các chất Polychlorinated Biphenyl (PCBs) trong các loại cá có nhiều mỡ.
TS. Nguyễn Trung Việt, Trưởng phòng Quản lý Chất thải Rắn TP. HCM cho biết: "Các chất hữu cơ gây ô nhiễm lâu dài (POPs) luôn tiềm tàng trong không khí, thức ăn, nước uống sinh hoạt hàng ngày và có thể gây ra nhiều bệnh. Tuy nhiên, người dân vẫn chưa có ý thức tự bảo vệ mình, bảo vệ môi trường, đã đến lúc các nhà khoa học phải lên tiếng báo động về tình trạng này".
Theo thống kê của Bộ Tài nguyên và  Môi trường, tại các tỉnh, thành trong cả nước đều tồn lưu một khối lượng lớn các loại POPs, trong đó có DDT, Dioxin, dầu biến thế chứa PCB (Polychlorinated Biphenyl) và các chất tương tự PCB, là những hợp chất hữu cơ độc đứng đầu bảng danh sách 12 loại độc chất nguy hiểm.
Cục Bảo vệ Môi trường cũng khảo sát đợt 1 vào năm 2004 tại 31 tỉnh, thành trong cả nước, đã phát hiện khoảng 8.000 tấn dầu các loại có chứa chất PCB và những hợp chất tương tự PCB ở rải rác khắp nơi. Tuy nhiên, nhiều nhà khoa học cho rằng con số này chưa phản ánh đúng thực trạng nhiễm độc PCB trong sinh hoạt hiện nay, mà thực tế còn cao hơn rất nhiều.
Cảnh báo của Chương trình Môi trường Liên Hiệp quốc (UNEP) qua nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, POPs vô cùng bền vững, tồn tại lâu dài trong môi trường, có khả năng tích lũy sinh học trong nông sản, thực phẩm và trong các nguồn nước gây ra hàng loạt bệnh nguy hiểm đối với con người, đặc biệt là bệnh ung thư. Đã có rất nhiều nghiên cứu chứng minh rằng POPs có thể phát tán đi rất xa, tồn lưu và tích luỹ trong chuỗi thực phẩm cũng như trong mô tế bào của động vật.
UNEP đặc biệt cảnh báo đối với hợp chất PCB, do đặc tính sinh ra từ nhiều hoạt động hàng ngày của con người. Lý do vì PCB thường xuất hiện ở dạng dầu thải từ các thiết bị điện trong gia đình, các thiết bị sử dụng trong ngành điện như máy biến thế, tụ điện, đèn huỳnh quang, dầu chịu nhiệt, dầu biến thế,v.v... PCB còn được thải ra qua chất làm mát trong truyền nhiệt, trong các dung môi chế tạo mực in, ngành công nghiệp sản xuất sơn cũng như trong quá trình sản xuất của nhiều ngành công nghiệp khác.
Qua nghiên cứu khảo sát thực địa, nhóm các nhà khoa học Viện Tài nguyên Môi trường thuộc Đại học quốc gia TP. Hồ Chí Minh cho biết, hiện nay các nguồn PCB đã được tìm thấy rất nhiều trong những môi trường khác nhau như đất, không khí, nước,v.v... do việc xả thải của các hoạt động sản xuất công nghiệp, sinh hoạt hoặc do việc sử dụng, tồn trữ, vận chuyển, tiêu hủy và thậm chí do sự cố thất thoát. Một nhà khoa học tỏ ra lo ngại: "Ngay trong nhà, nếu không cẩn thận cũng có nguy cơ PCB đe dọa từ những thiết bị sinh hoạt gia đình".
Ông Eirik Wormstrand, chuyên gia dự án VIE-1702 của Liên Hợp Quốc cũng cho biết những sản phẩm gia đình như bình ắc quy với pin axít chì thải, màn hình máy vi tính hay ti vi với công tắc thủy ngân, thủy tinh của đèn chân không, các thủy tinh hoạt tính khác,v.v... đều đã được thế giới xếp loại là chất thải rắn nguy hại. Do đó, trong phạm vi gia đình, khi sử dụng nên cẩn thận và "sử dụng có hiểu biết".
PGS.TS. Phạm Hữu Lý ở Viện Hóa học, thuộc Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẳng định, đã có rất nhiều nghiên cứu của các nhà khoa học trên thế giới về ảnh hưởng của các chất POPs mà điển hình là PCB đối với con người. Các triệu chứng nhiễm độc cho người và động vật chủ yếu thường xuất hiện qua đường tiêu hóa và hô hấp.
Nhiễm độc ở mức độ cao và cấp tính sẽ bị bỏng da, trầy da, thay đổi cấu trúc của da và móng tay, thay đổi chức năng gan và hệ thống miễn dịch; ảnh hưởng đến hệ hô hấp gây đau đầu, suy nhược thần kinh, hoa mắt, mất trí nhớ, hoảng loạn và bất lực. Nhiễm độc mãn tính với nồng độ PCB dù nhỏ cũng dẫn đến phá hủy gan, rối loạn sinh sản và đặc biệt là biến đổi gen gây hàng loạt bệnh nguy hiểm như ung thư, quái thai, dị dạng và những vấn đề khác ảnh hưởng đến môi sinh, môi trường. Về mặt hóa học, PCB dễ bị oxy hóa tạo thành các hợp chất vô cùng độc hại khác như Dioxin hoặc các hợp chất Furan.
Chính tính chất độc hại của các loại hợp chất này và sự phát tán rộng vào nhiều môi trường sống, trong khi người dân hoàn toàn chưa ý thức được nguy cơ nhiễm độc, đã khiến cho các nhà khoa học lo lắng. TS. Nguyễn Trung Việt cho biết, khi người dân sử dụng bình ắc quy, thiết bị tivi, máy vi tính hay đốt một bao bì bằng nilon,v.v... cũng đã thải ra không khí một lượng nhỏ các hợp chất POPs. Nhiều khu công nghiệp đang xử lý rác thải công nghiệp bằng cách đốt, phát tán POPs vào không khí.
Đặc tính của POPs là không màu, không mùi, không vị nên khó nhận biết bằng các giác quan; nặng hơn nước nên thường hay lắng đọng dưới đáy sông ngòi, kênh rạch; bền nên không cháy hết khi đốt mà chuyển sang dạng khí với tầm phát tán rộng và nguy hiểm hơn,v.v . Đối với gia đình khi vứt bỏ rác nên tiến hành phân loại chất thải rắn ngay từ đầu để dễ dàng xử lý. Những thiết bị điện hư hỏng không tái sử dụng tại chỗ mà phải được các đơn vị có chức năng và giấy phép thu gom để xử lý theo quy trình khoa học.
Nguồn: VnExpress, 9/5/2005