Khi các quốc gia Ấn Độ Dương thảo luận về hệ thống cảnh báo sớm đối với sóng thần, thì các nhà khoa học về môi trường ở đây lại đưa ra một biện pháp giảm thiểu thảm họa tự nhiên bằng kỹ thuật đơn giản sẵn có, đó là sử dụng những cánh rừng ngập mặn.

Cây và các bụi cây ven biển đã cứu sống hàng trăm sinh mạng trong thảm họa động đất và sóng thần diễn ra vào tháng 12/2004, ở Khu vực các nước Ấn Độ Dương và trong tương lai những cánh rừng này sẽ có thể cứu được hàng nghìn sinh mạng nếu như chúng được trồng nhiều hơn nữa.      

Các cánh rừng ngập mặn tạo thành một rào chắn tự nhiên giữa các ngôi làng với biển động, và có thể tạo chỗ dựa tin cậy cho mọi nỗ lực mới của quốc tế trong việc phối hợp các cảnh báo cũng như bố trí các phương án sơ tán.

V.Selvum, giám đốc dự án thuộc Tổ chức Nghiên cứu MS Swaminathan ở Madras (Chennai) cho biết: “Hàng nghìn năm qua, các cánh rừng ngập mặn đã tạo thành một tầng đệm ngăn bão xoáy cũng như các loại bão khác, thường xuyên đổ bộ vào các bờ biển phía nam Ấn Độ”.

Theo ông Selvum, có 172 gia đình ở trong làng chài Thirunal Thoppu thuộc bang Tamial Nadu của Ấn Độ đã được cứu thoát khỏi sóng thần vì có các cánh rừng ngập mặn rập rạp đang phát triển. Ở ba làng khác của Tamil Nadu, mỗi làng có hơn 100 gia đình sinh sống, thiệt hại cũng được giảm thiểu nhờ có các cây thuỷ sinh.

Ông Selvum cho biết: “Cho dù tác động cơ học của sóng thần là rất lớn, phá huỷ tuyến rừng ngập mặn đầu tiên, thì vận tốc nước vẫn bị giảm đi đột ngột khi di chuyển xa hơn”.  

Những cánh rừng ngập mặn đang biến mất    

Những cánh rừng ngập mặn khá phong phú tồn tại hơn 70 năm qua ở các cửa sông, đã bị suy giảm nghiêm trọng do dân làng chặt phá làm nhiên liệu và cỏ khô. Các khu vực khô hạn này hút nước biển, làm tăng độ mặn của đất và phá huỷ các thảm thực vật khác.

Tổ chức nghiên cứu MS Swaminathan được thành lập cách đây 14 năm, là tổ chức chuyên  nghiên cứu bảo tồn và tái sinh các cánh rừng ngập mặn vùng duyên hải Đông Ấn Độ, chuyển các gen chịu mặn từ các cây trong cánh rừng ngập mặn sang cho các cây trồng ở vùng này. MS Swaminathan đã tìm ra một biện pháp khắc phục mặn bằng cách đào mương dẫn nước biển ra ngoài và đưa nước ngọt vào. Chính phủ Ấn Độ đã bắt đầu khởi động Dự án về Quản lý Rừng ngập mặn vào những năm 1990 ở tất cả các cộng đồng địa phương , dọc vùng duyên hải miền Đông từ Tamil Nadu tới miền Tây Bengal trong phạm vi 7 hệ sinh thái rừng ngập mặn.  

Selvum cho biết: “MS Swaminathan đã khôi phục được khoảng 5000 ha trong khi đó chính phủ phục hồi được 10000 ha”.     

Hiện nay, Bộ Môi trường và Rừng của Ấn Độ đã có chương trình khôi phục rừng ngập mặn và tiếp tục giúp đỡ các cộng đồng địa phương vùng duyên hải khôi phục rừng ngập mặn.

Ở Tamil Nadu, diện tích rừng ngập mặn bị suy thoái trên diện rộng, gần 1/3 diện tích rừng ngập mặn ở bang này đã bị phá huỷ hoàn toàn. Các cộng đồng địa phương trước đây ít khi lắng nghe những người quản lý thì hiện nay đang nhận thấy rằng họ đang sử dụng các cánh rừng ngập mặn có tác dụng bảo tồn các lưu vực đánh bắt cá.

Rào chắn mỏng bị mất   

Theo Sridharan, những cánh rừng ngập mặn ở bờ biển Tamil Nadu dài từ 62 đến 620 dặm ( 1 dặm = 1852m ). Nếu được chăm sóc cẩn thận, chúng có thể làm rào chắn cứu sống hàng nghìn sinh mạng nếu mật độ dày đặc của chúng ít nhất là 70%. Chúng phải phát triển cực kỳ dày đặc để có thể sử dụng làm các rào chắn.

Bittu Sehgal, nhà sinh thái, phụ trách tạp chí Sanctuary cho biết: Việc bảo tồn rừng ngập mặn nổi tiếng của Sundarbans ở miền Đông Bengal đã tránh cho vùng duyên hải của bang khỏi những tổn thất lớn.

Những người kiểm lâm ở đây cho biết, khi sóng thần “tấn công”, mực nước đã tăng từ 3-5 fit (1fit = 0,3048m). Thế nhưng, điều này không có gì là khác thường cả vì chúng ta có thể nhìn thấy những đợt thuỷ triều có độ cao từ 10-12 fit trên bờ biển Sundarbans. Các cánh rừng ngập mặn đã cứu được con người khi có sóng thần.

Theo các nhà môi trường, không chú ý tới các cánh rừng ngập mặn sẽ là một sai lầm. Selvum cho biết: “Chúng ta cần có nhiều vành đai che chở ngăn chặn sự xâm nhập của nước mặn, như các cây phi lao và cây keo”.

Có thể mất tới từ 5-6 năm để tái sinh các cánh rừng ngập mặn. Trong lúc này, New Delhi đang tìm kiếm các hệ thống chống sóng thần có thể áp dụng nhanh hơn. Chính phủ Ấn Độ phối hợp với Trung tâm Cảnh báo Sóng thần Thái Bình Dương ở Hawaii, đã quyết định thiết lập 12 hệ thống đánh giá và báo cáo tình trạng ở sâu dưới đại dương. Chi phí sẽ khoảng từ 22 triệu USD đến 28 triệu USD. Quốc hội Hoa Kỳ cũng đang xem xét mạng lưới cảnh báo sóng thần toàn cầu trị giá 30 triệu USD. Kế hoạch này sẽ được xây dựng dựa trên hệ thống cảnh báo của Thái Bình Dương và vào các nỗ lực được đề xuất.