Năm 1999, Việt Nam đã ký Tuyên ngôn quốc tế về sản xuất sạch hơn và qua đó khẳng định lại sự cam kết của Việt Nam về bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Theo định nghĩa của chương trình môi trường Liên Hợp Quốc (UNEP), “Sản xuất sạch hơn (SXSH) là áp dụng liên tục chiến lược phòng ngừa tổng hợp đối với quá trình sản xuất, các sản phẩm và dịch vụ nhằm nâng cao hiệu suất sản xuất và giảm rủi ro đối với con người và môi trường”.
Ngày 6 tháng 5 năm 2002, Bộ Khoa học - Công nghệ và Môi trường đã ký Quyết định số 1146/BKHCNMT - MTg về việc ban hành Kế hoạch hành động quốc gia về SXSH. Mục đích của Kế hoạch hành động quốc gia về SXSH, giai đoạn I là thực hiện thành công chương trình SXSH trong các cơ sở công nghiệp, sao cho SXSH thực sự trở thành một công cụ quản lý hiệu quả về mặt kinh tế và tạo ra các lợi ích xã hội và môi trường cho các doanh nghiệp công nghiệp trong nước trước những thách thức hội nhập nền kinh tế toàn cầu hiện nay. Bản Kế hoạch hành động quốc gia về SXSH đề cập đến những yêu cầu chung để thúc đẩy SXSH và các chương trình hành động cụ thể về SXSH ở Việt Nam. Trong thời gian qua, tuy còn có nhiều vấn đề cần phải quan tâm nhằm đẩy mạnh hơn nữa việc áp dụng SXSH ở Việt Nam, nhưng một điều có thể khẳng định rằng, SXSH đã đạt được sự hưởng ứng và tham gia đáng kể từ phía các Bộ, ngành, các doanh nghiệp trong cả nước.
Theo báo cáo của Cục bảo vệ môi trường tại Hội nghị bàn tròn quốc gia về SXSH, đến thời điểm này, đã có trên 100 doanh nghiệp tại 21 địa phương triển khai áp dụng SXSH. Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương dẫn đầu trong cả nước về số lượng các doanh nghiệp thực hiện sản xuất sạch hơn là 27 doanh nghiệp. Từ thực tiễn triển khai SXSH tại các doanh nghiệp cho thấy hiệu quả rõ ràng và xác định dễ dàng hơn nhiều so với việc áp dụng các giải pháp quản lý môi trường khác, ví dụ như ISO 14001. Hầu hết các doanh nghiệp khi áp dụng SXSH đều giảm được từ 20-30% lượng chất thải, các doanh nghiệp vừa và nhỏ tiết kiệm được trên 2 tỷ đồng/năm là phổ biến.
Lợi ích về mặt kinh tế luôn là động lực hấp dẫn các doanh nghiệp áp dụng các giải pháp trong sản xuất. Trung tâm Sản xuất sạch Việt Nam cho biết, Công ty bia Ninh Bình tham gia chương trình thử nghiệm SXSH từ năm 2000 - 2001 đã áp dụng 66 giải pháp SXSH, trong đó có 18 giải pháp quản lý nội vi, 19 giải pháp tuần hoàn, tái sử dụng, 16 giải pháp cải tiến công nghệ. Kết quả là giảm 67,8 tấn khí nhà kính thải ra môi trường, 1,04 tấn SO2 và một lượng lớn nước thải chứa 16,2 tấn COD, tỷ lệ sản phẩm chất lượng cao tăng từ 90-98%, đã tiết kiệm cho công ty 345 triệu đồng/năm. Thời gian hoàn vốn 3 tháng. Số liệu của Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố Hồ Chí Minh cũng cho thấy, Công ty dệt Thành Công tại thành phố Hồ Chí Minh tham gia chương trình SXSH đã giảm chi phí sử dụng năng lượng, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao khả năng cạnh tranh và bảo vệ môi trường. Kết quả năm 2004 so với năm 2003 công ty đã tiết kiệm được 12,77 tỷ đồng từ điện và dầu thô, giảm phát thải 10.780 tấn CO2.
SXSH và phát triển bền vững là những thuật ngữ được nhiều tổ chức, quốc gia định nghĩa theo các cách khác nhau, ở những ngữ cảnh khác nhau. Tuy nhiên, với góc nhìn từ quản lý môi trường, chúng đều hướng đến đích là sử dụng tiết kiệm tài nguyên, giảm thiểu phát thải vào môi trường, cân bằng giữa lợi ích kinh tế - lợi ích môi trường - lợi ích xã hội.
Nguồn: HàNộiMới, 09/01/2005