Đô thị hóa cùng với tăng trưởng kinh tế nhanh ở Trung Quốc đã tác động tới khí hậu trên phạm vi lớn.

Dân số đô thị tăng nhanh, đặc biệt là ở miền Đông Nam Trung Quốc đã dẫn tới những thay đổi mạnh mẽ trong sử dụng đất, gây hiệu ứng “hòn đảo nhiệt đô thị”. Theo nhóm nghiên cứu quốc tế, thì hậu quả trực tiếp của " hòn đảo nhiệt đô thị” là làm tăng nhiệt độ bề mặt trong khu vực cục bộ, gây ảnh hưởng rõ rệt tới cuộc sống của người dân.

Nhóm nghiên cứu do ông Châu Liming, Trường các Khoa học về Trái đất và Khí quyển, Viện Công nghệ Georgia Hoa Kỳ đã phát hiện ra rằng đô thị hóa ở miền Đông Nam Trung Quốc đã làm tăng nhiệt độ trung bình mỗi thập kỷ là 0,05⁰C.

Ông Châu cho biết: đánh giá về sự nóng lên do đô thị hóa mang tính khái quát cao hơn các đánh giá trước đó vào thời gian và địa điểm khác nhau. Trung Quốc đã trải qua quá trình đô thị hóa nhanh chóng và giai đoạn tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ kể từ khi quá trình cải cách bắt đầu tiến hành vào cuối năm 1978 mà nhiều nhà khoa học về khí quyển thừa nhận quá trình này đã làm tăng hiệu ứng " hòn đảo nhiệt đô thị”.

Ông Châu và các đồng nghịêp ở Trung Quốc lần đầu tiên đã đưa ra bằng chứng về ảnh hưởng tới khí hậu dựa theo các phân tích về tác động của những thay đổi trong sử dụng đất tới nhiệt độ bề mặt ở miền Đông Nam Trung Quốc, nơi diễn ra tốc độ đô thị hóa nhanh trong hai thập kỷ qua.

Đánh giá về những biến đổi nhiệt độ trùng khớp với những thay đổi về tỷ lệ tăng dân số đô thị và độ phủ xanh đo được từ vệ tinh cho thấy cả hai đều là đặc điểm của quá trình đô thị hóa.

Từ năm 1978 – 2000, tổng sản phẩm quốc nội của Trung Quốc đã tăng trung bình là 9,5% năm, trong khi đó ở các nước phát triển là 2,5% và ở các nước đang phát triển khác là 5%.

Số lượng các đô thị nhỏ đã tăng từ 2.176 lên 20.312, gần gấp hai lần mức trung bình của thế giới; số lượng các thành phố tăng từ 190 lên 663; và dân số đô thị tăng từ 18% – 39%.

Một trong những số chỉ thị quan trọng mà các nhà khoa học thường dùng để đo tác động của đô thị hóa tới khí hậu, là Chênh lệch nhiệt độ ban ngày (DTR), nghĩa là lấy nhiệt độ tối đa ban ngày trừ đi nhiệt độ tối thiểu ban ngày. Số chỉ thị thường cho thấy DTR giảm là dấu hiệu của sự tăng nhiệt độ gần bề mặt Trái đất, hoặc do đô thị hóa hoặc do nóng lên toàn cầu.

Để đo các biến đổi của DTR, ông Châu và các đồng nghịêp đã sử dụng dữ liệu quan trắc nhiệt độ tối đa và tối thiểu hàng ngày, hàng tháng của không khí trên mặt đất tại 671 trạm khí tượng trên khắp đất nước Trung Quốc từ tháng 1/1979 đến tháng 12/1998, do Cơ quan Khí tượng thuộc Trung tâm Khí tượng Quốc gia Trung Quốc thu thập và xử lý.

Các nhà khoa học nhấn mạnh tới nghiên cứu về 13 tỉnh và thành phố ở miền Đông Nam Trung Quốc gồm có 194 trạm quan trắc được phân bố hợp lý trong khu vực nơi quá trình đô thị hóa của Trung Quốc diễn ra nhanh nhất.

Khu vực này có mật độ trạm khí tượng cao nhất, sự phân bố của các trạm rất đồng đều, các ảnh hưởng phi khí hậu ít nhất và dữ liệu quan trắc phù hợp nhất ở Trung Quốc.

DTR ở hầu hết các trạm giảm là do sự thu hẹp đáng kể diện tích các vùng ven biển phía Đông và Nam, nơi đã diễn ra đô thị hóa nhanh chóng, làm tăng nhiệt độ gần mặt đất. DTR giảm nhiều nhất là ở các vùng châu thổ sông Dương Tử và sông Ngọc Hà và thường giảm nhiều hơn là ở các trạm ven biển.

Ngoài ra, sự thay đổi của DTR nhìn chung phù hợp với một vài chỉ số về đô thị hóa như số lượng các đô thị và thành phố, dân số đô thị…Ông Châu cho biết: “nếu đô thị hóa chịu trách nhiệm về việc làm giảm DTR, thì những thay đổi sẽ có liên quan tới các yếu tố làm ảnh hưởng tới đô thị hóa".

Các nhà khoa học đã sử dụng dữ liệu điều tra dân số lần thứ tư vào năm 1990 và lần thứ năm, năm 2000 của Trung Quốc để xác định các biến đổi này, thừa nhận mối quan hệ mật thiết giữa sự thay đổi DRT với sự phân bố dân cư đô thị.

Số chỉ thị khác về tác động của đô thị hóa là độ phủ xanh của bề mặt Trái đất được đo từ vệ tinh khác nhau giữa các khu vực thành thị và nông thôn. Độ phủ xanh giảm đáng kể ở các tỉnh miền Đông và miền Nam, song lại tăng ở các vùng nông nghiệp quan trọng ở các tỉnh miền Bắc và miền Tây.

Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng thừa nhận về một số điểm chưa rõ ràng trong các đánh giá của họ bởi vì "hòn đảo nhiệt đô thị” còn có thể có liên quan đến nhiều yếu tố phi đô thị như mây và các biến đổi bức xạ mặt trời. Ông Châu cho biết: công trình nghiên cứu này được coi như là bước đi đầu tiên theo phương pháp đánh giá chuẩn xác hơn. Các kết quả nghiên cứu sẽ được thể hiện dưới dạng minh họa nhiều hơn là định nghĩa. Đặc điểm của hệ thống quan trắc và mô hình các quy trình xử lý phức tạp có liên quan sẽ đ ược mô tả chi tiết hơn.