Sản lượng ngũ cốc thế giới trong năm 2003 thiếu hụt 93 triệu tấn so với yêu cầu tiêu thụ, nguồn cung cấp ngũ cốc giảm tới mức thấp nhất trong 30 năm qua. Nhiệt độ tăng cao và mực nước ngầm hạ thấp đã kìm hãm các nỗ lực của nông dân mở rộng sản xuất, làm cho giá gạo và lúa mỳ đang có xu thế gia tăng. Lần đầu tiên, sản lượng ngũ cốc giảm không đủ cho tiêu dùng diễn ra trong 4 năm liền. Năm 2000, giảm ít nhất 16 triệu tấn; năm 2001: giảm 27 triệu tấn; năm 2002: giảm mức kỷ lục 96 triệu tấn.

Một báo cáo về cây trồng của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ cho thấy sản lượng thu hoạch của năm 2003 bị giảm đi còn khoảng 1.818 triệu tấn, so với mức tiêu thụ ước tính là 1.911 triệu tấn, như vậy thiếu hụt ở mức gần kỷ lục là 93 triệu tấn.

Các nhà lãnh đạo nông nghiệp đang nghĩ tới tương lai trong tâm trạng lo lắng. Nếu như năm 2004, sản lượng thu hoạch sẽ thiếu hụt nhiều nữa so với năm 2003 và năm trước, thì liệu có sự lộn xộn trên thị trường ngũ cốc thế giới vào cùng kỳ này năm tới khi có hơn 100 nước nhập khẩu lương thực phải tranh giành những nguồn cung cấp xuất khẩu

Những năm nóng nhất

Nhiệt độ cao hơn đang làm cản trở các nỗ lực của nông dân nhằm mở rộng sản xuất. Nhiệt độ trung bình của Trái đất tăng kể từ cuối những năm 70 trong đó có 3 trong số 5 năm dự báo nóng kỷ lục. Khi nhiệt độ tiếp tục tăng, thì sản lượng cây trồng sẽ bắt đầu giảm.

Năm 2002, các mức giảm sản lượng đã diễn ra ở ấn Độ và Mỹ do nhiệt độ cao kỷ lục và hạn hán. Năm 2003, châu Âu lại đang bị làm phiền bởi nhiệt độ cao hơn. Đợt nóng kỷ lục vào cuối mùa hè đã đốt cháy sém cây trồng ở Anh, Pháp, tràn sang miền đông tới cả Ukraina. Giá bánh mì đang tăng lên ở một số nước trong khu vực.

Sau vài năm chứng kiến cây trồng khô héo vì nóng, các nhà khoa học bắt đầu chú trọng tới ảnh hưởng của nhiệt độ tới cây trồng. Một nghiên cứu mới của các nhà sinh thái học ở Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế và Cơ quan Nghiên cứu Nông nghiệp Hoa kỳ nhất trí đưa ra kết luận: nhiệt độ tăng 10C trên mức tối ưu trong mùa sinh trưởng sẽ làm giảm 10% sản lượng hạt.

"Chiếc giỏ bánh mì"

Uỷ ban Liên Chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) với 1500 nhà khí hậu học hàng đầu thế giới dự kiến mức tăng 1,4-5,8 0C trong thế kỷ này nếu các phát tán cácbon tiếp tục tăng. Nông dân hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng nhiệt độ cao hơn so với bất kỳ thế hệ nông dân nào đã phải đương đầu kể từ khi nền nông nghiệp bắt đầu.

Các dự đoán của IPCC chỉ ở quy mô trung bình toàn cầu vì thế nhiệt độ sẽ tăng không đồng đều về mặt địa lý. Nhiệt độ trên đất liền sẽ tăng nhiều hơn so với ngoài biển, nhiệt độ vùng vĩ độ cao sẽ tăng nhiều hơn khu vực xích đạo, và khu vực sâu trong lục địa nhiệt độ cũng sẽ tăng nhiều hơn so với vùng ven biển. Các vùng sâu trong lục địa và vùng ở vĩ độ cao là những nơi dự đoán nhiệt độ tăng nhiều nhất lại là giỏ bánh mì Bắc Mỹ – vùng đồng bằng rộng lớn trồng lúa mì của Hoa Kỳ và Canada, cùng với Vành đai Ngô của Hoa Kỳ .

Nông dân hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng cạn kiệt của tầng ngậm nước đang lan rộng do sử dụng các máy bơm diesel và bơm điện công suất lớn khắp nơi trong vài thập kỷ qua. Ba nước sản xuất ngũ cốc lớn nhất thế giới là Trung Quốc, Ân Độ và Hoa Kỳ, chiếm gần một nửa sản lượng ngũ cốc thế giới trong tương lai có thể sẽ phải hứng chịu những hậu quả tiềm tàng do thiếu nước.

Mực nước ngầm

Vùng đồng bằng miền Bắc Trung Quốc sản xuất ra 1/2 lượng lúa mì và 1/3 sản lượng ngô của nước này, mực nước ngầm hạ xuống tới 3m/năm. Một đánh giá của Ngân hàng Thế giới (WB) về hiện trạng tài nguyên nước của Trung Quốc cho thấy: bằng chứng đưa ra về các giếng nước sâu ở Bắc Kinh nay đã đạt tới độ sâu 1.000m để khai thác nguồn nước ngọt, khiến cho chi phí cấp nước tăng đáng kể. Báo cáo của WB cũng là lời cảnh boá về các hậu quả mang tính thảm họa cho các thế hệ tương lai, trừ phi việc sử dụng và cấp nước nhanh chóng trở lại mức cân bằng.

Tại ấn Độ, mực nước ngầm đã hạ xuống trên phạm vi cả nước. Hậu quả là hàng nghìn giếng trở nên khô cằn mỗi năm. ở nhiều khu vực thuộc Texas, Oklahoma, và Kansas mực nước ngầm đã hạ thấp tới 30m

Bơm hút quá mức cho tưới tiêu là cách để thỏa mãn nhu cầu lương thực hôm nay là sự bảo lãnh cho sự sụt giảm sản lượng lương thực trong tương lai khi tầng ngậm nước bị cạn kiệt. Đối với một số nước, ngày cạn kiệt của tầng ngậm nước đã cận kề, đối với một số nước khác thì có thể sự cạn kiệt diễn ra trong tương lai.

Nhu cầu về ngũ cốc

Dân số thế giới sẽ tăng gần 3 tỷ người vào năm 2050 ở các quốc gia đang thiếu nước. Vấn đề cấp bách hiện nay là phải ổn định quy mô dân số càng sớm càng tốt. Có khoảng 34 nước đang ổn định quy mô dân số, đã đến lúc150 nước còn lại cũng phải tiến hành.

ổn định khí hậu

Khi thiếu nước lan rộng, chúng ta cần một nỗ lực phối hợp toàn cầu để nâng cao hiệu suất sử dụng nước. Một trong các mô hình thành công về nỗ lực tăng hiệu suất sử dụng đất được thực hiện cách đây nửa thế kỷ khiến cho sản lượng ngũ cốc thế giới tăng gấp ba lần.

Nhiệt độ tăng đang làm giảm sản lượng thu hoạch nên chúng ta cần chú trọng đến việc ổn định khí hậu, vấn đề vượt xa mục tiêu đặt ra trong Nghị Định Thư Kyoto

Nghị định thư đặt ra mức giảm thiểu 5% phát thải CO2 vào 2012. Giảm thiểu đốt nhiên liệu hoá thạch là chìa khoá đề ổn định khí hậu. An ninh lương thực không chỉ phụ thuộc vào sự ổn định dân số, tăng hiệu suất sử dụng nước và ổn định khí hậu mà còn phụ thuộc vào mức độ thực hiện đồng thời các quá trình trên

Nguồn: People & the Planet, 9/2003