Theo một nghiên cứu mới, thì các mức thuỷ ngân trong cá ngừ vây vàng đánh bắt ở ven biển Hawai không hề thay đổi trong 27 năm qua, mặc dù trong thời kỳ này mức thuỷ ngân trong khí quyển tăng lên đáng kể. Các phát hiện cho thấy rằng, mức thuỷ ngân cao trong cá ngừ và trong các loài cá biển khác có thể không do ô nhiễm mà do các nguồn tự nhiên.

Hầu như tất cả các loài cá đều có chứa thuỷ ngân, tuy nhiên các loài động vật ăn thịt sống lâu hơn như cá ngừ, cá kiếm và cá nhám thường chứa các mức thuỷ ngân cao hơn. Cơ quan quản lý lương thực và dược phẩm Hoa Kỳ cảnh báo rằng phụ nữ có mang không nên ăn nhiều cá để tránh tổn thương hệ thần kinh của thai nhi.

Thuỷ ngân vào môi trường từ nguồn tự nhiên và từ nguồn ô nhiễm công nghiệp, hầu hết từ các nhà máy nhiệt điện đốt than. Các nhà khoa học ước tính rằng lượng thuỷ ngân trong không khí ngày nay đã tăng lên từ hai đến ba lần so với 150 năm trước đây.

Tiến sĩ F. Morel, giáo sư ngành địa hoá, đại học Princeton, tác giả công trình nghiên cứu cho biết "mọi người cho rằng lượng thuỷ ngân trong cá cao là do ô nhiễm. Nhưng chúng tôi đo được mức thuỷ ngân trong không khí cao gần gấp ba lần và do đó phải chăng mức thuỷ ngân trong các đại dương cũng cao gấp ba lần? Tuy nhiên có thể thuỷ ngân chứa trong cá là một hiện tượng tự nhiên và có thể đã xảy ra từ trước tới nay".

Bước đầu tiên khảo sát giả thuyết này là việc xác định tính chất hoá học của thuỷ ngân trong môi trường. Morel cho biết thêm: "vấn đề không phải ở chỗ nguồn gốc thuỷ ngân ở đâu, mà ở chỗ metyl thuỷ ngân hình thành từ đâu ". Hàm lượng thuỷ ngân trong không khí không cần quan tâm nhiều, nhưng khi thuỷ ngân vào trong nước, các sinh vật sẽ chuyển hoá thuỷ ngân thành một dạng độc tố rất cao tích tụ trong cá đó là metyl thuỷ ngân.

Rất tiếc, các nhà khoa học vẫn chưa đo được metyl thuỷ ngân trong nước mặt biển, do đó Morel và các đồng nghiệp tiếp cận vấn đề dưới một góc độ khác nhau. Họ đo các mức Metyl thuỷ ngân trong cá ngừ vây xanh bắt được ở ven biển Hawai năm 1998 và đối chứng với những loài cá khác của một nghiên cứu tương tự trong khu vực này năm 1971. Họ cho rằng các mức metyl thuỷ ngân trong cá ngừ trong suốt 27 năm không thay đổi.

Dựa trên mô hình máy tính, các nhà nghiên cứu dự báo rằng trong thời kỳ này thuỷ ngân trong các vùng nước mặt biển đã tăng lên 26% .

Mô hình còn đánh giá sự thay đổi thuỷ ngân trong không khí, các vùng biển cận xích đạo thuộc Thái Bình Dương và có khả năng hoà trộn ở "lớp nhảy vọt nhiệt độ"- lớp biến đổi nhiệt độ rất nhanh trên biển. Những phát hiện này cho thấy các mức metyl thuỷ ngân khá cao trong các loài cá này không phải do tăng ô nhiễm mà do nguồn tự nhiên. Nguồn đặc biệt này vẫn chưa rõ ràng, song Morel cho rằng nguồn đó có thể là các lỗ thuỷ nhiệt và các lớp trầm tích dưới đáy biển.

Nghiên cứu còn được mở rộng phạm vi tới loài cá biển ăn thịt khác, như cá kiếm và cá nhám, có nghĩa là bất cứ nguồn thuỷ ngân nào xâm nhập vào cá ngừ có thể cũng giống như nguồn thuỷ ngân xâm nhập vào các loài cá khác

Tuy nhiên, Morel cũng thận trọng hơn về việc mở rộng tìm kiếm các loài cá ven biển. Chẳng hạn, lượng cá lam tăng lên và giảm đi ở dọc vùng ven biển phía đông Hoa Kỳ sống bằng thức ăn ở các dải đá ngầm và chúng có thể bị ô nhiễm do con người gây ra. Morel cho biết, cá ở ao hồ cũng có thể bị ô nhiễm ở trạng thái khác nhau vì các nhà khoa học đã thiết lập được mối quan hệ chặt chẽ giữa ô nhiễm và các mức thuỷ ngân trong ao hồ.

Nguồn: Science & Technology News, 12/2003.