Theo Báo cáo tổng quan mới nhất về khoa học, công nghệ và công nghiệp của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), các nước thuộc tổ chức này đang ngày càng quan tâm nhiều hơn tới nhu cầu đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), coi đó là các phương tiện để thúc đẩy hoạt động kinh tế và duy trì khả năng cạnh tranh trước sự phát triển nhanh chóng về năng lực ở các nước như Trung Quốc và Ixraen.

Trong khoảng thời gian 1995-2002, Trung Quốc đã tăng gấp đôi chi phí của họ cho R&D tính theo tỷ lệ phần trăm trên GDP, từ 0,6% lên đến 1,2%. Cũng trong khoảng thời gian đó, Ixraen đã tăng chi phí R&D của họ từ 2,32% lên đến 4,72% GDP, cao hơn bất kỳ quốc gia thuộc OECD nào. Để so sánh, chi phí tổng thể của các nước OECD cho R&D chỉ tăng một cách khiêm tốn trong khoảng thời gian tương ứng, từ 2,09% năm 1995 lên 2,26% GDP, trong đó năm cao nhất là 2,28% GDP vào năm 2001.

Trong năm 2002, các doanh nghiệp ở Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU) đã tăng mức chi cho R&D tương ứng là 2,32% và 1,17% GDP, tăng từ 2,12% và 1,15% trong năm 2000. Trong khi đó, chi phí R&D của các hãng của Mỹ từ trên 2% trong năm 2000, giảm xuống còn 1,87%. Những con số này đều trên mức chi của năm 1995, khi các hãng của Nhật Bản chi cho R&D tương đương 1,89% GDP, còn các hãng của EU chi 1,06% và các hãng của Mỹ chi 1,80% GDP.

Nhìn về tương lai, số nước đặt ra các mục tiêu dài hạn tăng chi tiêu cho R&D có Áo phấn đấu chi 2,5% GDP vào năm 2006, Đức là 3,0% vào năm 2010, và Anh là 2,5% vào năm 2014. Canađa cũng đặt ra mục tiêu nằm trong nhóm 5 nước hàng đầu nhóm OECD đầu tư vào R&D, còn Hàn Quốc cũng cam kết tăng gấp đôi đầu tư của họ trong khoảng thời gian 2003-1007.

Ngoài ấn tượng gia tăng đầu tư của hầu hết các nước, Tổng quan lần này của OECD cho biết các nước OECD sẽ cần phải tập trung vào một số thách thức như sau:

1. Thúc đẩy đổi mới trong khu vực dịch vụ -- khu vực này, bao trùm các hoạt động từ bán buôn và bán lẻ, vận tải và truyền thông và các dịch vụ kinh doanh cho đến tài chính, bảo hiểm, bất động sản và chăm sóc y tế, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong nền kinh tế của tất cả các nước OECD, tạo ra nhiều việc làm hơn khu vực chế tạo trong khoảng giữa 1990 và 2001. Vậy mà mức độ đổi mới vẫn thấp hơn so với trong khu vực chế tạo. Báo cáo của OECD kêu gọi các chính phủ tăng cường những liên kết giữa các hãng dịch vụ với các viện nghiên cứu công; nâng cao việc đào tạo giáo dục công nhân; trực tiếp nghiên cứu những nhu cầu của từng ngành dịch vụ cụ thể; và giúp các hãng dịch vụ sử dụng công nghệ hiệu quả hơn. Một số nước như Đan Mạch, Phần Lan, Ai-len và Nauy đã đưa ra những sáng kiến đáng để tham khảo.

2. Khai thác tiềm năng của các công ty đa quốc gia -- các chi nhánh của các công ty đa quốc gia đóng vai trò ngày càng cao trong các nền kinh tế của các nước OECD. Trong khoảng thời gian 1995-2001, tỷ trọng sản phẩm chế tạo và việc làm trong các chi nhánh nước ngoài đều tăng ở tất cả các quốc gia thuộc OECD trừ Đức và Hà Lan, góp phần tăng năng suất ở trong nước và các nước sở tại. Tỷ lệ R&D cũng đang gia tăng. Năm 2001, các chi nhánh nước ngoài chiếm 15-20% tổng R&D trong khu vực chế tạo ở Pháp, Đức và Mỹ; khoảng 30-40% ở Canađa, Hà Lan, Tây Ban Nha và Anh; và trên 70% ở Hungary và Ai-len. Báo cáo của OECD cũng kiến nghị các chính phủ tiếp tục có thêm những hành động để khai thác lợi ích từ toàn cầu hoá, như nâng cao tính hấp dẫn của quốc gia đối với các nhà đầu tư nước ngoài và đẩy mạnh liên kết với các viện R&D ở các nước khác.

3. Cải cách hệ thống nghiên cứu công -- mặc dù một số nước đã có hành động theo hướng này, nhưng cần phải làm mạnh hơn nữa. Đan Mạch, Nhật Bản và Thụy Điển đã cho các trường đại học sự tự chủ cao hơn và làm cho họ dễ dàng liên kết chặt chẽ hơn với khi vực công nghiệp. Nauy và Thụy Sĩ mới đưa ra các luật tạo điều kiện cho các viện nghiên cứu công dễ dàng sở hữu và thương mại sở tài sản trí tuệ, Aixơlen và Phần Lan cũng đang soạn thảo các quy định tương tự. Các chính phủ đang tìm kiếm sự hợp tác giữa tư nhân và công cộng để tạo ra sự liên kết tốt hơn giữa nghiên cứu công với các nhu cầu quốc gia. Một số nước thực hiện bằng cách tăng việc cung cấp các nhà khoa học và kỹ sư có trình độ cao.

N.M.Q. (theo OECD, 23/12/2004)