Một quan chức môi trường cao cấp của UNEP cho biết, từ Nội Mông đến tiểu lục địa Ấn Độ và vùng Đông Nam Á nhiệt đới, sinh thái và môi trường của khu vực đang suy thoái vì các xí nghiệp và các ngành kinh tế phát triển mạnh mẽ.

Hội nghị các Bộ trưởng môi trường Đông Nam Á, tổ chức vào giữa tháng 12 ở Myanmar cũng đã nhấn mạnh rằng mặc dù chính phủ các nước đã đưa ra các sáng kiến chưa từng thấy để giải quyết tình trạng ô nhiễm của châu Á, nhưng hiệu lực thực hiện các chính sách vẫn còn khá yếu kém.

Ravi Sawhney, Giám đốc Ban Môi trường và phát triển bền vững thuộc Uỷ ban Kinh tế và Xã hội Châu Á-Thái Bình Dương của Liên Hiệp Quốc đã trả lời phỏng vấn của Hãng Reuters "Mọi thứ đều tồi tệ hơn trước khi chúng được hoàn thiện".

Sawhney đang điều tra nghiên cứu môi trường châu á để chuẩn bị cho "Báo cáo tình trạng môi trường" của Liên Hiệp Quốc, 5 năm một lần. Mặc dù báo cáo sắp tới đến năm 2005 mới phải đệ trình, nhưng ông cho biết đã có những dấu hiệu cho thấy những điều kiện môi trường đang trở nên tồi tệ trên diện rộng.

Ông nói "Có những đề xuất về chính sách đã soạn thảo và những luật đã được ban hành và v.v.. Tuy nhiên, vấn đề khó khăn là ở khâu thực hiện thực sự hiệu quả trong đời sống xã hội."

Như ông đã nhấn mạnh, tình trạng đất trượt, bùn trượt đã xảy ra ở nhiều nơi ở Indonesia và Philipin vào tháng 11 và 12 đã gây bao nỗi nhọc nhằn cho người dân do chặt phá rừng bừa bãi hoặc nhiều gia đình cả nhà đã bị chôn sống.

Biến đổi gió

Ở châu Á có 6 trong số 15 thành phố ô nhiễm nhất thế giới và là khu vực phát tán tới 1/3 lượng phát tán cacbon dioxit của thế giới. Theo thống kê của Liên hiệp quốc, ở các khu vực đang phát triển của châu Á gần 785 triệu người thường xuyên không được sử dụng nước sạch an toàn. Tuy nhiên các nước vẫn nhận được những khoản tiền để hoàn thiện công việc này.

Chất lượng không khí của Bangkok, Dhaka, New Dehli rất ô nhiễm, một số thành phố của Trung Quốc đang trở nên trong lành hơn, song vẫn đứng sau hầu hết các thành phố của châu Á, trừ Indonesia, đã loại bỏ dần xăng pha chì.

Bangladesh đã dành 30 triệu đola trong hai năm để đưa khí thiên nhiên vào bán ở 100 trạm xăng dầu để thay thế các động cơ hai kỳ gây ô nhiễm cao của các xe ba bánh ở thủ đô Dhaka bằng năng lượng khí thiên nhiên sạch hơn.

Cornie Huizenga, tiểu ban không khí sạch thuộc Ngân hàng Phát triển Châu á nói "Đây là một bức tranh không đồng đều. Có những thành phố, tình hình đang sáng sủa hơn. Ngày càng có nhiều thành phố đã lắp đặt các hệ thống quan trắc không khí. Các xe "tuk tuk" của Thái Lan hiện đã chạy bằng khí hóa lỏng, còn ô tô bus và taxi ở New Delhi và Bombay đang loại bỏ dầu diezen và thay bằng khí nén. Đây là một triển vọng rất tốt đẹp.

Những đầu tư cho môi trường

Huizenga và các chuyên gia môi trường đã giúp Hiệp hội các nước Đông Nam Á (ASEAN) xây dựng một kế hoạch chống ô nhiễm vì sự thịnh vượng đang tăng lên đòi hỏi phải có những điều kiện tốt hơn ở các đô thị, sau nhiều thập kỷ khá bẩn thỉu tồn tại ở một số nước.

Các bộ trưởng môi trường các nước Đông Nam Á đã họp hội nghị ở Myanmar kêu gọi các nước ASEAN triển khai các chiến lược chống ô nhiễm mạnh mẽ hơn ở các đô thị, trước hết là các hội thảo sẽ được tổ chức trong năm tới.

Peter Marcotullio, chuyên gia nghiên cứu ở Viện nghiên cứu tiến bộ thuộc Trường đại học Liên Hiệp Quốc ở Tokyo cho biết "Do tăng trưởng nhanh mà các bạn gặp phải nhiều khó khăn chồng chất - nước, không khí, đất-mỗi lĩnh vực đều bị ô nhiễm cao nhất làm cho tình hình rất phức tạp. Vì vậy, nhiệm vụ là làm gì để tháo gỡ dần một vài chỗ rối đó để những nhà quản lý thành phố có thể giải quyết dần những vấn đề nan giải này, mỗi lần một vấn đề, nhằm đối phó với những gì, dường như đã xảy ra là mọi khó khăn đều diễn ra cùng một lúc".

Xác định tình trạng môi trường ô nhiễm của châu Á-từ các trận bão cát ngột ngạt và xói mòn đất nhanh chóng ở Trung Quốc đến xử lý nước thải ở các con sông của Ấn Độ và ô nhiễm của Đông Nam Á-đang trở thành một ngành kinh doanh kiếm hàng tỉ đôla. Tới đây, Phòng Thương mại Hoa Kỳ đã gửi một phái đoàn thương mại "Công nghệ môi trường" tới Malaysia, Thái Lan và Việt Nam để nắm các cơ hội cho các công ty của Hoa Kỳ, đây là một tiềm năng bành trướng "đáng kể" bởi thị trường công nghệ môi trường của Malaysia trị giá gần 800 triệu đôla, phần lớn dành cho việc cung cấp nước an toàn và xử lý nước thải và được biết Thái Lan đến năm 2020 cần phải chi khoảng 1,2-1,5 tỉ cho nước sạch và vệ sinh. Ở Việt Nam, chỉ riêng năm 2003, thiết bị kiểm soát ô nhiễm và thị trường dịch vụ đã phải chi tới 450 triệu USD.

Những vấn đề nhức nhối

Ngoài ra, những vấn đề nan giải môi trường khác cũng còn khá nhức nhối. Ở Indonesia, quê hương của những khu rừng nhiệt đới lớn nhất, xếp thứ ba thế giới sau Braxin và Congo, rừng đã biến mất với tỷ lệ, nhanh hơn 3 đến 4 lần so với Braxin kể từ năm 1990 đến nay, phần lớn là do chặt phá bừa bãi và cháy rừng.

Longgenua Ginting, lãnh đạo nhóm môi trường địa phương Walhi nói với hãng Reuters, sau khi lấy các số liệu tham khảo của hai hòn đảo lớn nhất Indonesia là Sumatra và Kalimantan "Mỗi năm đất nước này mất gần 2 triệu ha rừng. Nếu tốc độ này vẫn tiếp diễn thì vào năm 2010 phần lớn rừng ở hai hòn đảo này sẽ mất trắng".

Phần lớn các cánh rừng cung cấp nhu cầu to lớn về gỗ cho nền kinh tế nhảy vọt ở Trung Quốc đã bị nghiêm cấm chặt phá sau khi xảy ra các trận lũ lụt năm 1998, cướp đi mạng sống của 4000 người nguyên nhân chính là do tàn phá cây cối quá mức.

Bà Chee Yoke Ling thuộc mạng lưới thế giới thứ ba, một nhóm vận động hành lang của Malaysia, cho biết các nước như Malaysia đã có các luật môi trường rất hợp lý, song do thực hiện khá yếu kém, nên tình trạng tàn phá các khu rừng nhiệt đới ở Sarawak và Sabah thuộc Borneo vẫn đang tiếp diễn. Bà cho biết "Chúng ta đã có luật nhưng không có hiệu lực".

Nguyên nhân chính và to lớn của các trận bão cát của Trung Quốc là do chăn thả, lấn chiếm đất canh tác và sử dụng tài nguyên nước quá mức".

Waldemar Mathews, Giám đốc Viện nghiên cứu ứng dụng và công nghệ môi trường Bavaria cho biết, "Cách đây nhiều năm châu Âu cũng xảy ra tình trạng tương tự, 30 năm trước đây các sông hồ, cả không khí ở Đức bị ô nhiễm nặng nề và họ đã bắt đầu với nhiều tranh cãi tương tự như ở ASEAN hiện nay".

N.D. (theo News Story, 12/2003)