Trích bài phát biểu của Tổng thư ký ASEAN Ong Keng Yong nhân dịp Lễ kỷ niệm 15 năm ngày thành lập mối quan hệ Đối thoại ASEAN-Trung Quốc tổ chức tại Singapo, ngày 8/12/2006.

Xây dựng một nền tảng vững mạnh
Mối quan hệ giữa Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) và Trung Quốc đã được thiết lập vào năm 1991. Với sự thúc đẩy của cả hai phía, mối quan hệ này đã tiến triển và đạt được đến một mức độ quan trọng cả về độ lớn và sự tin tưởng. ASEAN và Trung Quốc luôn tìm ra các cách thức và phương tiện có tính sáng tạo để vượt qua các thách thức và thúc đẩy mối quan hệ ngày càng phát triển.
Sau 15 năm nhìn lại, có thể thấy mối quan hệ ASEAN-Trung Quốc đã trở nên trưởng thành. Quan hệ hợp tác đã phát triển cả về chiều sâu lần bề rộng, bao trùm lên một loạt các lĩnh vực như chính trị và an ninh, kinh tế và thương mại, văn hóa và con người.
Mối quan hệ đó đã đạt đến một tầm cao hơn với việc ký kết Tuyên bố chung Về Mối quan hệ Chiến lược vì Hòa bình và Thịnh vượng vào tháng 10/2003 và sự thông qua Kế hoạch Hành động 5 năm ASEAN-Trung Quốc nhằm thực hiện Tuyên bố Chung vào tháng 11/2004. Những văn kiện quan trọng này tạo nên sự chỉ dẫn và lộ trình xúc tiến mối quan hệ hợp tác giữa hai phía.
Vai trò hỗ trợ và bổ sung
Phía ASEAN coi Trung Quốc như một nước láng giềng gần gũi và là một Đối tác Đối thoại với nhiều tiềm năng to lớn. Với tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng và dân số khoảng 1,3 tỷ người, Trung Quốc là nước tiêu thụ mạnh các sản phẩm của ASEAN và cũng là nguồn FDI đổ vào khu vực trong tương lai. Ngoài ra, ASEAN còn được hưởng lợi từ những số lượng lớn các lượt khách du lịch Trung Quốc viếng thăm khu vực và ngược lại. Số khách du lịch Trung Quốc viếng thăm các nước trong khu vực đã đạt mức trung bình 3 triệu người mỗi năm trong các năm 2004 và 2005.
Trung Quốc cũng đang hỗ trợ cho sự hội nhập của ASEAN thông qua sự thúc đẩy thương mại và đầu tư trong khu vực. Nước này còn ủng hộ các kế hoạch hội nhập khu vực khác nhau. Trung Quốc đã đóng góp 1 triệu USD cho Quỹ Phát triển ASEAN và cam kết ủng hộ 1 triệu USD nữa cho việc thực hiện các dự án Xúc tiến Hội nhập ASEAN (IAI). Ngoài ra, Trung Quốc còn tham gia vào các xúc tiến Hợp tác Phát triển Lưu vực sông Mê Kông ASEAN (AMBDC), Khu vực Tăng trưởng Brunei, Inđônêxia, Malaixia, Philippin - Đông ASEAN (BIMP-EAGA) và các xúc tiến kinh tế tiểu khu vực khác.
Hiện nay ASEAN đang bắt tay vào việc thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa tiến trình hội nhập và thực hiện những nỗ lực xây dựng Cộng đồng nhằm thúc đẩy nhanh việc biến khu vực thành một thị trường và cơ sở sản xuất thống nhất với các luồng lưu thông tự do hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, lao động có kỹ năng và tư bản. Tất cả những điều đó sẽ đóng góp cho việc củng cố cơ sở kinh tế ASEAN và về phần mình cũng sẽ mang lại lợi ích cho Trung Quốc.
Tăng cường quan hệ hợp tác kinh tế
Mối quan hệ hợp tác kinh tế đã phát triển rất nhanh, đặc biệt là sau việc ký kết Hiệp định Khung về Hợp tác Kinh tế Toàn diện (CEC), tạo cơ sở cho sự thành lập một Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN-Trung Quốc được dự định sẽ tiến hành vào năm 2010 với các nước Brunei, Inđônêxia, Malaixia, Philippin, Singapo, Thái Lan và vào năm 2015 với các nước Cămphuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam.
Theo số liệu thống kê của ASEAN, tổng trị giá thương mại giữa ASEAN và Trung Quốc đã tăng 27%, từ 89 tỷ USD năm 2004 lên 113 tỷ USD năm 2005. Phần đóng góp của thương mại ASEAN-Trung Quốc vào tổng trị giá thương mại của ASEAN với thế giới cũng tăng từ 8,3% năm 2004 lên 9,3% năm 2005. Tuy nhiên, đầu tư trực tiếp nước ngoài của Trung Quốc vào ASEAN đã giảm 15%, từ 670 triệu USD năm 2004 xuống 570 triệu USD năm 2005. Tổng FDI của Trung Quốc vào ASEAN giai đoạn 1999-2005 đạt 1,4 tỷ USD. Hiện tại, ngày càng có nhiều công ty của Trung Quốc đầu tư vào các lĩnh vực công nghiệp và tạo việc làm cho các nền kinh tế ASEAN.
Hiệp định Thương mại Hàng hóa (TIG) và Cơ chế Giải quyết Tranh chấp tuân theo Hiệp định Khung về CEC đã được ký kết vào tháng 11/2004. Hiệp định TIG đã bắt đầu có hiệu lực từ ngày 20/7/2005. Các giao dịch kinh doanh và các luồng FDI được cho là sẽ tăng lên do kết quả của việc Hiệp định TIG có hiệu lực, làm giảm và triệt tiêu các mức thuế quan. Hiệp định về Thương mại Dịch vụ giữa ASEAN và Trung Quốc được hy vọng sẽ sớm ký kết, các cuộc đàm phán về hiệp định đầu tư hiện đang được xúc tiến.
Hướng tới tương lai
Trong những năm tới, ASEAN và Trung Quốc sẽ tiếp tục đẩy mạnh sự hợp tác của mình và thực hiện những gì mà hai bên đã cam kết, đặc biệt là việc hiện thực hóa FTA nhằm mang lại những lợi ích hiển nhiên cho nhân dân của cả khu vực ASEAN và Trung Quốc. Ngoài ra, hai bên sẽ hợp tác chặt chẽ với nhau khi phải đối mặt với những thách thức trong khu vực, như tội phạm và khủng bố xuyên quốc gia, dịch SARS, dịch cúm gia cầm và các thảm họa thiên tai.
Với những phát triển nhanh chóng trong khu vực, ASEAN hiện đang xúc tiến những ý tưởng mới như Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á (EAS) và Chiến lược FTA nhằm giải quyết các vấn đề và tranh chấp trong khu vực. Sự ủng hộ của Trung Quốc đối với xúc tiến của ASEAN là điều cần thiết cho sự thành công này. Một ASEAN liên kết và mạnh mẽ cũng là điều nằm trong mối quan tâm của Trung Quốc. Việc thu hẹp về khoảng cách phát triển trong các nước thành viên ASEAN là một chiến lược then chốt củng cố mối liên kết và sự phát triển của ASEAN. Trung Quốc có thể đóng một vai trò to lớn trong nỗ lực đó của ASEAN.
Hướng tới tương lai, một ý tưởng khác cần thận trọng cân nhắc, đó là ASEAN và Trung Quốc sẽ phải làm gì để theo đuổi viễn cảnh về một cộng đồng Đông Á. Khái niệm về viễn cảnh này đã khơi dậy sức tưởng tượng của nhiều nhà học giả và tư tưởng. Câu hỏi đặt ra là làm thế nào để dàn xếp các mối quan hệ đa phương và đa lớp đang được thiết lập hiện nay trong khu vực thành một cơ cấu phù hợp và thống nhất như một cộng đồng mà không nảy sinh bất cứ mối căng thẳng hay áp lực nào. Cơ cấu khung ASEAN+3 và các cơ chế đã được phát triển từ hơn 10 năm qua, chúng cần được thúc đẩy hơn nữa và đem lại nhiều giá trị gia tăng, trong khi tiềm năng to lớn của EAS cũng cần được khai thác triệt để.
Nguồn: ASEANsec.org, 12/2006