Những phát hiện mới nhất trong khoa học vũ trụ
Phát hiện rặng núi to trên Titan
Tàu vũ trụ quốc tế Cassini đã phát hiện một rặng núi cao gần một dặm được che khuất trong các đám mây mù trên Mặt trăng khổng lồ Titan của Thổ Tinh. Thông tin trên đã được các nhà khoa học công bố. Ngọn núi trải rộng đến gần 100 dặm, đã làm ngạc nhiên các nhà nghiên cứu. Hãy tưởng tượng nếu Titan là Trái đất, những ngọn núi này sẽ nằm ở phía Nam của xích đạo, trong một nơi nào đó ở New Zealand.
Theo các nhà khoa học, các vật chất trắng sáng trên đỉnh, sườn núi có thể là “tuyết” mê tan hay các vật chất hữu cơ khác. Larry Soderblom, đến từ Viện khảo sát Địa chất Mỹ cho biết: "Những ngọn núi này được tạo bởi các vật chất đóng băng, và được khoác lên các lớp hữu cơ khác nhau và rất cứng".
Những ngọn núi này là những núi cao nhất từng được nhìn thấy trên Titan. Các nhà khoa học đã suy đoán rằng vật chất nóng ở dưới bề mặt của Titan đã phun lên khi các mảng kiến tạo được đẩy ra xa, tạo ra rặng núi.
Cassini đã chụp được các bức ảnh hồng ngoại mới nhất về những ngọn núi trong suốt chuyến bay ngày 25/10 ở Titan. Các bức ảnh hồng ngoại, kết hợp với dữ liệu rada từ các chuyến bay trước đã cung cấp thông tin mới về độ cao và thành phần các đặc điểm địa chất trên Titan. Tàu vũ trụ cũng đã tìm thấy bằng chứng mới về các cồn cát và một điểm có hình tròn tương tự dấu vết còn lại của một núi lửa. Được phóng vào năm 1997, Casini được tài trợ bởi NASA và các cơ quan không gian của Italia và châu Âu.
Ngôi sao lớn nhất giải ngân hà thực chất là một ngôi sao đôi
Giả thiết về ngôi sao được coi là thiên thể lớn nhất dải Ngân hà, với kích thước gấp 200 đến 300 lần Mặt trời đã hoàn toàn bị loại bỏ. Khám phá mới đây của các nhà thiên văn đã cho thấy thiên thể đó thực chất đó là một ngôi sao đôi. Từ nhiều năm nay, các nhà thiên văn vẫn luôn cho rằng sao Pismis 24-1 có kích thước gấp 200 đến 300 lần Mặt trời là thiên thể lớn nhất trong giải Ngân hà. Đây là ngôi sao mới nhất, rất sáng nằm cách trái đất 8.000 năm ánh sáng. Nó đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của các nhà khoa học bởi ngôi sao này đã đạt được một kích thước đúng theo như lý thuyết đã dự đoán. Trong thông cáo báo chí, nhờ phép đo thực hiện với Hubble, nhóm các nhà khoa học do ông Jesus Maiz Apellaniz của Viện vật lý thiên văn lãnh đạo đã khẳng định ngôi sao hay khối sao này do 2 ngôi sao chập lại từ khoảng 100 khối ánh sáng. Thậm chí khối này có thể gồm 3 ngôi sao gộp lại. Các yếu tố cấu thành Ngôi sao khổng lồ này, tức là mỗi ngôi sao tách rời có kích thước chỉ bằng 70 lần kích thước mặt trời. Như vậy cũng đã đủ để xếp mối thành viên trong nhóm vào Top 25 ngôi sao lớn nhất trong giải Ngân hà. Ngoài ra các nhà khoa học cũng xác định được kích thước của người hàng xóm với khối sao này, sao Pismis 24-17, có kích thước gấp 100 lần Mặt trời. Các nhà bác học cho biết có ít nhất 3 ngôi sao lớn trong một nhóm sao, đó thực sự là một hiện tượng thiên văn hiếm hoi. Các ngôi sao lớn chỉ tồn tại trong khoảng 3 triệu năm, kém Mặt trời 3.000 lần.
Hố đen “nuốt chửng” ngôi sao cách trái đất 4 tỷ năm ánh sáng
Các nhà khoa học của NASA Mỹ ngày 5/12/2006 công bố lần đầu tiên đã quan sát được một hố đen khổng lồ nuốt chửng một ngôi sao trong một dải thiên hà ở xa cách Trái đất 4 tỷ năm ánh sáng. Bằng kính viễn vọng “Thăm dò sự phát triển của dải thiên hà”, họ phát hiện một luồng sáng cực tím phát ra từ trung tâm của một dải thiên hà hình ê-líp thuộc chòm sao Bootes nằm rất xa. Nhà thiên văn học Suvi Gezari thuộc Viện Công nghệ California ở Pasadena, Mỹ cho biết trên thực tế, vệt sáng này phát ra từ một ngôi sao bị “xé vụn” và bị nuốt chửng vào một hố đen. Đây là một hiện tượng rất hiếm xảy ra, phải 10.000 năm mới có một ngôi sao bị hố đen nuốt chửng.
Các nhà khoa học hy vọng phát hiện này sẽ giúp họ hiểu rõ hơn về hố đen, một vật thể có khối lượng lớn và lực hấp dẫn mạnh đến mức kể cả ánh sáng cũng không thể lọt ra ngoài.
Những bức ảnh mới cho thấy nước "vừa" chảy trên sao Hoả. Theo NASA, những bức ảnh mới nhất từ tàu thăm dò sao Hảo Mars Global Surveyor cho thấy nước "vừa" chảy trên sao Hoả. Những tấm ảnh mới này được chụp trước khi con tàu mất liên lạc với Trái đất. Qua tổng hợp các bức ảnh từ sao Hoả, các chuyên gia của NASA đã phát hiện các các đường rãnh mới cho thấy khả năng có sự hiện diện gần đây của nước trên hành tinh này. Ông Michael Mayer, phụ trách nghiên cứu cho biết: "Hình ảnh cho thấy, tại các miệng núi lửa của sao Hỏa có những dòng chảy cách đây vài năm và có thể nước đang chảy ngay lúc này".
Mars Global Surveyor đã gửi về Trái đất hơn 240.000 bức ảnh về sao Hỏa từ năm 1997. Từ năm 2000, các nhà khoa học đã nghiên cứu những bức ảnh chụp trên sao Hỏa và phát hiện ra hàng ngàn rãnh nhỏ chạy dọc theo những vách đá. Điều này khiến người ta nghĩ rằng đó là dòng chảy của nước. Năm 2005, những bức ảnh chụp cho thấy xuất hiện hai rãnh mới. Nếu những rãnh trước có thể có tuổi đời từ hàng triệu năm nay thì hai rãnh mới này chỉ được hình thành ngay ở thời đại ngày nay. Ngoài ra, đường đi của dòng chảy có xu hướng tránh các vật cản và phân nhánh khi xuống thấp càng củng cố thêm nhận định về sự hiện diện của nước tại đây.
Thực chất của sao Bắc đẩu
Bắc đẩu là ngôi sao sáng nhất trong chòm Tiểu hùng tinh. Với người quan sát ở Bắc bán cầu, nó chiếm một vị trí đặc biệt. Chỉ lệch nửa độ so với trục Trái đất, nên khi Trái đất quay theo chu kỳ ngày đêm, Bắc đẩu hầu như đứng yên ngay trên cực Bắc.
Vì Trái đất hình cầu nên vị trí của Bắc đẩu đối với đường chân trời phụ thuộc vị trí người quan sát. Cụ thể, góc giữa chân trời phía bắc và Bắc đẩu chính bằng vĩ độ của người quan sát. Chẳng hạn, nhìn từ xích đạo (vĩ độ 0), Bắc đẩu nằm ở chân trời Bắc. Khi di chuyển tới Houston, bang Texas (vĩ độ 30), Bắc đẩu nằm cao 30 độ so với đường chân trời. Còn khi di chuyển tới đúng cực Bắc, Bắc đẩu nằm cao 90 độ so với chân trời, tức nằm ngay trên đầu người quan sát.
Trong quá khứ, giới thủy thủ phương Bắc thường đo góc giữa đường chân trời và sao Bắc đẩu để xác định vĩ độ của mình. Tuy nhiên, chỉ riêng vĩ độ là không đủ để xác định một vị trí trên bề mặt Trái đất. Vì thế tuy nhiều nền văn hóa thực hiện thành công các chuyến thám hiểm trên biển chỉ nhờ quan sát sao, thời tiết và các dòng hải lưu, “Bài toán kinh độ” từng là nỗi kinh hoàng của các thủy thủ trong nhiều thiên niên kỷ.
Hiện ở Nam bán cầu không có ngôi sao tương ứng với Bắc đẩu. Hơn nữa, Bắc đẩu không phải là chỉ dẫn thật chính xác của cực Bắc, vì ngoài chu trình quay 24 giờ, trục Trái đất cũng chuyển động theo hình nón. Do đó hình chiếu trục trái đất trên bầu trời sẽ là một vòng tròn chu kỳ 26.000 năm. Vì thế Bắc đẩu cũng thay đổi theo thời gian. 5.000 năm trước, trục Trái đất hướng tới chòm Draco và Bắc đẩu là sao Thuban. Tương tự, 12.000 năm sau, sao Vega trong chòm Lyra sẽ là sao Bắc đẩu.
Phát hiện “bão” trên sao Thổ
Tàu thăm dò Cassini của NASA đã phát hiện hiện tượng chưa từng được nhìn thấy trên một hành tinh khác ngoài Trái đất - giống như một cơn bão - ở cực Nam sao Thổ. “Cơn bão” này làm thành một vùng tối bên trong lớp mây dày, sáng. Nó kéo dài trong phạm vi khoảng 8.000 km, tức gấp 2 lần đường kính Trái đất. Một đoạn băng do camera của Cassini quay được trong 3 giờ đã phát hiện gió xung quanh cực Nam sao Thổ thổi theo chiều kim đồng hồ với vận tốc 550 km/g. Camera này cũng phát hiện nó có mắt bão và đầy đủ các đặc điểm của một cơn cuồng phong. Cơn bão này khác với bão ở Trái đất do nó bị kẹt ở vùng cực và không di chuyển ra xung quanh, còn các đám mây lại nằm bên trên tâm bão 30-70 km, cao hơn 2-5 lần so với mây của các cơn bão ở Trái đất... Một điểm khác nữa là nó hình thành mà không dựa vào các điều kiện ở đại dương như bão ở Trái đất, bởi sao Thổ là một hành tinh thể khí.
Hiện các nhà khoa học đang tiếp tục nghiên cứu về cơn bão này cũng như những thay đổi theo mùa ở vùng cực của sao Thổ nhằm tìm hiểu vai trò của các mùa trong việc giữ cơn bão này ở cực Nam.
Mặt trăng Titan có thể nuôi dưỡng sự sống
Lớp sương mù được nhìn thấy trên Mặt trăng Titan của sao Thổ có thể là một thành phần hóa học cung cấp những chất hữu cơ nuôi dưỡng sự sống, tương tự như lớp sương mù mà các nhà khoa học cho rằng đã từng bao phủ Trái đất cách đây hàng tỷ năm, tuyên bố của các nhà khoa học trường Đại học Colorado (Mỹ). Một số nhà khoa học từng cho rằng khí quyển Mặt trăng Titan - tập hợp các phần tử hữu cơ được hình thành khi ánh sáng mặt trời phản ứng với khí mêtan - có thể là manh mối giải thích sự xuất hiện môi trường sống trên Trái đất khi các sinh vật đầu tiên được hình thành cách nay 3,6 tỷ năm.
Nhà khoa học Margaret Tolbert cùng các cộng sự trường Đại học Colorado đã tiến hành các thí nghiệm trong phòng thí nghiệm dựa trên các đo đạc do Tàu thăm dò Huygens ghi nhận từ bầu khí quyển Titan hồi năm ngoái trong chuyến thám hiểm của Tàu Cassini (hợp tác giữa NASA và Cơ quan Vũ trụ châu Âu - ESA). Họ đã trộn khí carbon dioxide với mêtan được chiếu đèn cực tím để theo dõi xem liệu có sự tồn tại của sương mù hữu cơ trên Trái đất cách đây hàng tỷ năm trong cùng điều kiện hay không.
Kết quả, họ phát hiện hỗn hợp khí mêtan và carbon dioxide đã tạo ra loại sương mù như vậy trong phòng thí nghiệm. Theo bà Tolbert, thành phần hóa học của lớp sương mù này gồm các phân tử hữu cơ dễ được tiêu hóa đối với sinh vật sống ngày nay và có thể chính là nguồn cung cấp dinh dưỡng cho các sinh vật sống đơn giản trên Trái đất cách đây hàng tỷ năm.
NASA lập bản đồ các hố đen trong vũ trụ
Các nhà khoa học thuộc NASA đã sử dụng vệ tinh SWIFT để chụp không gian ở nhiều góc độ và lập bản đồ các hố đen trong khoảng cách dưới 400 triệu năm ánh sáng. Bản đồ này bao gồm hơn 200 hố đen siêu lớn được gọi là AGN (Active Galactic Nuclei - các hạt nhân ngân hà hoạt động), nhiều nhất so với mọi cuộc nghiên cứu từ trước đến nay. Các AGN có khối lượng tương đương hàng triệu tỷ lần khối lượng Mặt trời nhưng tập trung trong một không gian có kích thước như hệ Mặt trời.
Khái niệm “hoạt động” trong tên của các hố đen này thể hiện qua việc chúng hút một số lượng lớn khí và các sao ở gần và phát ra năng lượng khổng lồ. Vệ tinh SWIFT được NASA phóng lên năm 2004, với nhiệm vụ ban đầu là nghiên cứu các luồng tia gamma trong Vũ trụ nhưng cũng có thể dùng để quan sát các tia X năng lượng cao như trong trường hợp nghiên cứu các hố đen lần này. Kết quả nghiên cứu sau 9 tháng của NASA cho thấy hầu như toàn bộ các dải ngân hà trong Vũ trụ của chúng ta đều có một hố đen nhưng một số đang “ngủ” trong khi một số khác hoạt động như các AGN
Phát hiện mới về sự hình thành thiên hà
Kính thiên văn Spitzer của NASA vừa chụp được những hình ảnh hiếm hoi của 2 thiên hà đang cuốn vào nhau để hình thành một thiên hà mới. Andromeda, cách dải ngân hà của chúng ta 2 triệu năm ánh sáng, đã va chạm với thiên hà Messier 32 cách đây 210 triệu năm. Để tái tạo lại những ảnh hưởng từ sự va chạm trên, các nhà nghiên cứu đã xây dựng các mô hình trên máy tính. Kết quả cho thấy Messier 32 đã đâm vào trục của Andromena kể từ khi loài khủng long ngự trị trên trái đất. Messier 32 đã mất hơn 1/2 khối lượng thực của mình trong khi một phần khổng lồ của Andromena đã bị phá vỡ.
G.Fazio, giáo sư ngành vật lý học thiên thể thuộc Đại học Havard, đánh giá các bức hình trên đã cung cấp một cái nhìn hoàn toàn mới và rõ nét về tính chất luôn luôn thay đổi của các thiên hà trong vũ trụ. Liên quan đến vận mệnh của dải ngân hà của chúng ta trong tương lai, các nhà thiên văn học dự đoán Andromeda có thể sẽ bắt đầu tiến trình kết hợp với dải ngân hà vào khoảng 5 - 10 tỉ năm tới cho đến khi nào hình thành một thiên hà hình ê-líp.
Phát hiện hành tinh nửa nóng, nửa lạnh
Nhờ vào kính thiên văn Spitzer của NASA, lần đầu tiên các nhà thiên văn học đo được nhiệt độ trên một hành tinh bên ngoài Hệ mặt trời và phát hiện nó có một bên cực nóng và một bên cực lạnh. Phát hiện này được công bố tại một cuộc họp của Hiệp hội thiên văn Mỹ ở Pasadena, California và được đăng tải trên tạp chí Science số ra tháng 10. Hành tinh nói trên, cách Trái đất 40 năm ánh sáng (400 nghìn tỷ km), được đặt tên Upsilon Andromeda b, nặng hơn sao Mộc khoảng 75% và quay hết quỹ đạo ngôi sao của nó trong vòng 4,6 ngày. Upsilon Andromeda b được phát hiện vào năm 1996 và có thể nhìn thấy bằng mắt thường vào ban đêm trong chòm sao Andromeda.
Các nhà nghiên cứu đã xác định sự khác biệt về nhiệt độ ở nửa phần sáng và nửa phần tối của hành tinh này có thể lên đến 1.600 0 C: phía được chiếu sáng của nó có thể nóng đến 1.400-1.650 0 C trong khi phía còn lại có nhiệt độ âm 20-230 0 C. “Sự khác biệt nhiệt độ giữa hai khu vực ngày và đêm cho chúng tôi biết cách năng lượng lưu chuyển trong khí quyển hành tinh này. Về cơ bản, chúng tôi đang nghiên cứu thời tiết ở một hành tinh kỳ lạ”, nhà khoa học Joe Harrington thuộc trường Đại học Central Florida, Orlando nói. Theo các nhà nghiên cứu, phát hiện này có thể làm thay đổi hoàn toàn quan điểm của các nhà khoa học về các hành tinh khí khổng lồ. Đa số các nhà thiên văn học cho rằng chúng nóng như sao Mộc, nhưng hành tinh này rõ ràng có một bên nóng và một bên lạnh.
Nguồn: Tổng hợp từ TN/TTO/Discovery News/NASA.com và Le Monde