Thế giới ở những năm cuối thập kỷ 80 đã có những biến đổi đáng kể, với sự điều chỉnh chiến lược của rất nhiều quốc gia theo hướng hội tụ về lợi ích kinh tế cũng như những lợi ích chính trị cơ bản. Xu thế hợp tác khu vực trên cơ sở cùng phát triển và cùng có lợi đã dần trở thành chủ đạo trên trường quốc tế. Trong bối cảnh đó, khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nơi tập trung nhiều nền kinh tế lớn và năng động hàng đầu thế giới, cũng không thể đứng ngoài xu thế này. Chính vì vậy, tại Hội nghị quốc tế tổ chức ở Canberra (Australia) tháng 11/1989, theo đề nghị của nước chủ nhà, Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á-Thái Bình Dương (APEC) đã được thành lập. Trong các điều kiện để xem xét việc gia nhập APEC của các nền kinh tế, ngoài yếu tố địa lý (nằm trong khu vực châu Á-Thái Bình Dương) cũng như những mối quan hệ thương mại chặt chẽ trong vùng, một yêu cầu rất quan trọng đặt ra đối với quốc gia/vùng lãnh thổ là sự quyết tâm theo đuổi chính sách kinh tế mở và quyết tâm thực hiện các chính sách mà APEC đề ra.
Hiện nay, APEC đang là tổ chức hợp tác kinh tế thương mại lớn nhất thế giới, với 21 quốc gia thành viên, có hơn 2,6 tỷ dân, giữ 75% nguồn tài nguyên trên Trái đất, và chiếm tới 52% diện tích toàn cầu. Tổng thu nhập kinh tế quốc dân APEC lên đến 19 nghìn tỷ USD, chiếm khoảng 60% GDP toàn cầu (20,7 nghìn tỷ USD) và 46% giá trị thương mại thế giới. Nguyên tắc hoạt động của APEC là cùng có lợi, đồng thuận, tự nguyện và phù hợp với những nguyên tắc chính của các tổ chức thương mại lớn nhất thế giới.
Phát triển phải bền vững
Mục tiêu của APEC được xác định không phải là để xây dựng một khối thương mại, một liên minh thuế quan hay một khu vực mậu dịch tự do, mà là tạo dựng một diễn đàn kinh tế mở, nhằm xúc tiến các biện pháp kinh tế, thúc đẩy thương mại và đầu tưu giữa các nền kinh tế thành viên. Trong hơn 15 năm hình thành và phát triển, các hoạt động của APEC luôn hướng tới mục tiêu tự do hóa thương mại, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư trong khu vực. Để đạt được mục tiêu trên, nhiều nền kinh tế thành viên APEC đã tiến hành các chương trình cải cách cơ cấu, mang lại sự phát triển về kinh tế, xã hội cho nhiều nền kinh tế, song trong xu thế toàn cầu hiện nay, nhiều vấn đề không còn là của riêng mỗi quốc gia.
Các hội nghị cấp cao APEC đã đưa ra nhiều mục tiêu phát triển chung cho các nước thành viên. Năm 1991, trong Tuyên bố Seoul, APEC đề ra 4 mục tiêu phát triển:
- Duy trì tăng trưởng và phát triển, vì lợi ích chung của nhân dân các nền kinh tế trong khu vực, góp phần vào tăng trưởng và phát triển chung của kinh tế thế giới;
- Phát huy những tác động tích cực của sự tuỳ thuộc kinh tế lẫn nhau ngày càng tăng của kinh tế khu vực và thế giới, bằng cách đẩy mạnh giao lưu hàng hoá, dịch vụ, vốn và công nghệ;
- Xây dựng và tăng cường hệ thống thương mại đa phương, vì lợi ích của khu vực châu Á-Thái Bình Dương và các nền kinh tế khác;
- Giảm dần những rào cản đối với thương mại hàng hoá và dịch vụ giữa các nền kinh tế thành viên phù hợp với các nguyên tắc cả WTO, trên cơ sở không có hại đối với các nền kinh tế khác;
Tới Tuyên bố Bogor năm 1994, mục tiêu của APEC lại được xác định theo 3 vấn đề chính cần được tập trung giải quyết trong khuôn khổ APEC là: tự do hoá thương mại và đầu tư, tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, hợp tác kinh tế kỹ thuật với các Chương trình hành động tập thể (CAP) và các Chương trình Hành động Quốc gia (IAP) của từng nước thành viên.
Thúc đẩy hoạt động thương mại trong APEC
Thuận lợi hoá thương mại: Mục tiêu quan trọng của APEC
Một trong những mục đích chính của APEC chính là việc tạo thuận lợi tối đa cho sự phát triển thương mại của 21 nền kinh tế thành viên. Thuận lợi hoá thương mại là làm cho thị trường hoạt động hiệu quả hơn, giảm chi phí đối với các doanh nghiệp hoạt động trên thị trường, đặc biệt là giữa các thị trường khác nhau với sự tham gia của cả các nhà hoạch định chính sách và quan chức chính phủ. Trong bối cảnh thương mại thế giới ngày càng gia tăng, thuế quan giảm dần và công nghệ phát triển, thuận lợi hoá thương mại càng trở nên quan trọng đồng thời lợi ích tiềm tàng của nó cũng không ngừng tăng theo.
Nghiên cứu của Ngân hàng thế giới năm 2002 về “Tác động kinh tế của các biện pháp thuận lợi hoá thương mại” cho biết: Nếu thực hiện tốt các công tác hậu cần cảng biển, thống nhất tiêu chuẩn, chuyên nghiệp hoá và minh bạch hoá thủ tục hành chính cùng lúc với thực hiện kinh doanh điện tử, APEC có thể tạo ra thêm 10% kim ngạch xuất khẩu nội khối (tương đương 280 tỷ USD).
ý thức được lợi ích tiềm tàng của thuận lợi hóa thương mại, năm 2001 tại Thượng Hải, các nhà lãnh đạo APEC đã đặt mục tiêu giảm 5% chi phí giao dịch vào năm 2006 nhằm tiết kiệm khoảng 154 tỷ USD để đóng góp vào GDP của các nền kinh tế thành viên APEC đã nỗ lực giảm thuế quan và các rào cản thương mại khác, nâng cao hiệu quả nền kinh tế thành viên và đẩy mạnh xuất khẩu. Sự tăng trưởng thương mại và đầu tư thương mại đã tăng 3 lần kể từ khi thành lập APEC (năm 1989). Thuế quan trung bình trong khu vực đã giảm từ 16,9% năm 1989 xuống còn 5,5% năm 2004. Thực tế của các nền kinh tế thành viên tăng 46% trong giai đoạn 1989-2003 (cao hơn nhiều mức 36% của các nền kinh tế ngoài APEC).
Mười nguyên tắc và thuận lợi cơ bản cho doanh nghiệp
Việc triển khai vào thực tế các biện pháp, chương trình thuận lợi hoá thương mại trong APEC đã được thực hiện theo hướng thiết thực và có lợi cho doanh nghiệp. Nguyên tắc trung tâm chỉ đạo mọi hoạt động của APEC là các thành viên thực hiện các thoả thuận trên cơ sở tự nguyện, chia sẻ chuyên môn, kỹ thuật cũng như các nguồn lực khác. Từ đó, thuận lợi hoá thương mại được thực hiện theo 5 nguyên tắc cụ thể là: Minh bạch hóa, cung cấp thông tin, tham vấn và hợp tác; Đơn giản hoá, thiết thực và hiệu quả; Không phân biệt đối xử, nhất quán ổn định và áp dụng luật một cách công bằng; Thống nhất, chuẩn hoá và thừa nhận lẫn nhau; Hiện đại hoá và áp dụng công nghệ mới.
APEC khuyến khích các nền kinh tế thành viên thực hiện nhiều nỗ lực để mang lại lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp về thủ tục hải quan, thương mại phi giấy tờ, đồng bộ với các tiêu chuẩn quốc tế và tạo điều kiện thuận lợi nhất cho doanh nhân khi đi lại. Hải quan Hàn Quốc (KCS) đã xây đựng được hệ thống bốc dỡ hàng 24/24 giờ tại Busan, giảm thời gian bốc dỡ hàng từ 5 ngày theo quy định xuống còn 3 ngày; giảm thời gian xử lý tại cảng, mang lợi chừng1,5 tỷ USD.
Các nền kinh tế APEC tự nguyện thực hiện thương mại phi giấy tờ nhằm giúp hàng hoá và dịch vụ trao đổi qua biên giới hiệu quả và minh bạch hơn. Nhiều nền kinh tế đã có hệ thống toàn diện cho phép chấp nhận chữ ký điện tử, giao dịch điện tử và bảo mật thông tin cá nhân. Thông qua giao dịch tài liệu điện tử, doanh nghiệp đã tập trung được các nguồn lực để tận dụng tối đa ưu thế của mắt xích quan trọng này trong dây chuyền cung ứng. Tại hầu hết các nền kinh tế APEC, trên 50% văn bản thương mại được thực hiện qua giao dịch điện tử, trong khi ở một số nền kinh tế thành viên khác tỷ lệ này lên tới 85%. Và hiển nhiên là, khi các nền kinh tế thành viên thực hiện phi giấy tờ hiệu quả, doanh nghiệp trong khu vực sẽ được hưởng lợi do thời gian xử lý nhanh hơn, tiết kiệm chi phí và dịch vụ chăm sóc khách hàng tốt hơn.
Việc chuẩn hoá các quy định nội khối cho phù hợp với các quy định quốc tế cũng được đặc biệt coi trọng nhằm tránh những rào cản và giảm chi phí trong kinh doanh. APEC đã thực hiện nhiều biện pháp trong lĩnh vực tiêu chuẩn và hợp chuẩn. Các thành viên được khuyến khích đồng bộ hệ thống tiêu chuẩn của mình với các tiêu chuẩn quốc tế, trong đó có áp dụng những thông lệ tốt nhất, đặc biệt là khi xây dựng những tiêu chuẩn mới. Bên cạnh đó, APEC khuyến khích phát triển những hệ thống hữu hiệu đảm bảo sự tuân thủ các tiêu chuẩn, khuyến khích các ngành sản xuất kinh doanh cũng như người tiêu dùng tin tưởng vào chất lượng hàng hoá và dịch vụ và vào bản thân thị trường. Các nền kinh tế thành viên cũng được khuyến khích tăng cường tham gia các cơ quan hoạch định tiêu chuẩn quốc tế và đẩy mạnh việc áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế. Họ cùng thoả thuận thừa nhận lẫn nhau và áp dụng những công cụ thiết thực khác giúp giảm chi phí tuân thủ của doanh nghiệp trong nhiều lĩnh vực quan trọng.
Một trong những lợi ích quan trọng mà APEC đem lại cho doanh nhân chính là tạo thuận lợi cơ bản cho họ khi làm ăn, đi lại nội khối. Nhóm Đi lại của doanh nhân APEC đã đề ra một giải pháp “nhất cử lưỡng tiện” là thực hiện Thẻ đi lại Doanh nhân APEC. Chương trình này cho phép các doanh nhân đủ điều kiện chỉ cần nộp đơn một lần tại nền kinh tế sở tại là được phép nhập cảnh ngắn hạn nhiều lần vào tất cả các nền kinh tế tham gia chương trình này qua hệ thống thông quan sớm rất đơn giản. Là một trong những sản phẩm dễ thấy nhất của APEC và cũng là sản phẩm duy nhất bạn có thể cho vào túi áp, thẻ đi lại Doanh nhân APEC thực sự giúp tiết kiệm thời gian, chi phí và rất tiện lợi, đáp ứng được nhu cầu của các doanh nhân, thúc đẩy quá trình phát triển thương mại trong khu vực bằng biện pháp cụ thể và thiết thực.
Nguồn: Business, 10/2006