Ngay khi chính thức trở thành thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam sẽ phải thực hiện đầy đủ những cam kết của WTO, trong đó có Hiệp định Hàng rào kỹ thuật trong thương mại. Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp Việt Nam phải chuẩn bị kịp thời và kỹ càng, nhất là khi thời điểm gia nhập WTO chỉ còn tính bằng ngày.
Hàng rào kỹ thuật trong thương mại là gì ?
Mỗi quốc gia đều có các quy định kỹ thuật riêng về sản phẩm nhập khẩu vào nước mình, đó chính là hàng rào kỹ thuật. Trong thương mại, hàng rào kỹ thuật được xếp vào loại hàng rào phi thuế quan. Mục đích các rào cản kỹ thuật được đưa ra nhằm bảo vệ người tiêu dùng khỏi các sản phẩm hàng hoá kém chất lượng không đảm bảo an toàn, ảnh hưởng đến môi trường (bật lửa, thực phẩm có chứa kháng sinh - EU, Mỹ; đồ điện gia dụng - Trung Quốc…). Đồng thời, các rào cản sẽ hạn chế hàng hoá nhập khẩu của các nước khác không đạt tiêu chuẩn; tăng chi phí kiểm tra, kiểm định hàng hoá; tăng chi phí lưu kho, bảo quản, tăng hư hỏng, thất thoát hàng hoá (đối với hàng hoá tươi sống); giảm tính cạnh tranh của hàng hoá nhập khẩu. Ví dụ, ở Việt Nam, quy định về tỷ lệ nội địa hóa để bảo vệ hàng hóa trong nước chính là hàng rào kỹ thuật.
Để điều chỉnh những vấn đề kỹ thuật của hàng hóa trong thương mại giữa các nước thành viên, WTO có Hiệp định Hàng rào kỹ thuật trong thương mại (Technical Barterrs to Trade - TBT) mà Việt Nam cam kết thực hiện ngay khi là thành viên chính thức của WTO.
Nguyên tắc của TBT
Hiệp định Hàng rào kỹ thuật trong thương mại của WTO đề ra các nguyên tắc chính như: không phân biệt đối xử, không cản trở thương mại, công khai minh bạch về các biện pháp kỹ thuật mà các nước sử dụng, hài hòa tiêu chuẩn quốc gia với các tiêu chuẩn quốc tế thừa nhận lẫn nhau các kết quả thử nghiệm, kiểm tra, giám định chất lượng...
Các bên cam kết không tạo ra các rào cản về kỹ thuật đối với thương mại bằng cách: minh bạch hoá các quy định theo các nguyên tắc xây đựng chung; phân định rõ các tiêu chuẩn kỹ thuật và quy định kỹ thuật; hàng hoá phải được đối xử bình đẳng; xây dựng hệ thống hỏi, đáp thông tin về các yêu cầu kỹ thuật đối với sản phẩm hàng hoá ở mỗi nước (điểm hỏi đáp); các hàng hoá chỉ có thể thiết lập các yêu cầu kỹ thuật khi liên quan đến vệ sinh, an toàn, điều kiện môi trường ...
Như vậy, các quy định về chất lượng, tiêu chuẩn hàng hóa phải đảm bảo có sự đối xử bình đẳng giữa các nước thành viên WTO giữa hàng hóa sản xuất trong nước và hàng hóa nhập khẩu. Hiệp định TBT yêu cầu các nước thành viên áp dụng tiêu chuẩn quốc tế như ngôn ngữ kỹ thuật thống nhất đối với tiêu chuẩn chất lượng hàng hóa. Tuy nhiên, Hiệp định TBT không bắt buộc các nước phải áp dụng tiêu chuẩn quốc tế một cách như nhau, mà không cho phép các nước đưa ra yêu cầu cao hơn tiêu chuẩn quốc tế...
Tìm cách “vượt rào”?
Với các nguyên tắc trên, hàng hóa Việt Nam xuất khẩu sang các nước sẽ được đối xử bình đẳng với tất cả hàng hóa của các nước xuất khẩu khác cũng như với hàng hóa của nước nhập khẩu. Điều này sẽ tạo thêm cơ hội mở rộng thị trường với các doanh nghiệp Việt Nam. Tuy nhiên, để thâm nhập vào được những thị trường lớn với yêu cầu khắt khe, các doanh nghiệp Việt Nam phải đảm bảo yêu cầu kỹ thuật của họ. Được bình đẳng ở các nước khác cũng đồng nghĩa với việc phải đảm bảo bình đẳng ở trong nước. Hiện nay, quy định của WTO không bắt buộc các nước phải áp dụng tiêu chuẩn quốc tế như nhau do trình độ phát triển khác nhau. Nhưng nếu áp dụng tiêu chuẩn hàng hóa dưới mức tiêu chuẩn quốc tế sẽ khiến người tiêu dùng không an toàn trong sử dụng hàng hóa. Mặt khác, khi tiêu chuẩn quá thấp, hàng hóa nước ngoài tràn vào sẽ khiến cho người tiêu dùng Việt Nam không được bảo vệ, các doanh nghiệp Việt Nam khó giữ được ngay cả trên ''sân nhà''.
Hiện nay, Chính phủ đã thành lập Ban liên ngành về TBT gồm đại diện của 15 bộ, ngành có chức năng tư vấn cho Chính phủ và các cơ quan có liên quan trong việc thực thi các nghĩa vụ cũng như cam kết đối với Hiệp định TBT. Văn phòng TBT Việt Nam cũng được thành lập làm đầu mối thông tin. Vệ phía Bộ Công nghiệp, Văn phòng TBT của Bộ Công nghiệp cũng đã được xây dựng có nhiệm vụ chính là xây dựng một số rào cản nhằm bảo vệ lợi ích của người tiêu dùng và một số ngành công nghiệp có kim ngạch xuất khẩu cao. Hiện tại, Bộ Công nghiệp đang tổ chức triển khai việc rà soát toàn bộ hệ thống tiêu chuẩn quy định kỹ thuật thử nghiệm cho 4 ngành: hoá chất (phân bón và cao su), thép, thiết bị điện và dệt may và đề xuất một quy định kỹ thuật liên quan đến TBT. Đây là 4 ngành có ảnh hưởng lớn khi Việt Nam gia nhập WTO.
Về phía các doanh nghiệp, để có thể ''vượt rào'' TBT, các chuyên gia khuyến cáo cặc doanh nghiệp cản không ngừng đầu tư nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng các tiêu chuẩn sản phẩm ngang tầm khu vực và thế giới. Theo các chuyên gia, hiện nay các nước hay áp dụng tiêu chuẩn chia theo 3 nhóm: ở châu Á chọn bộ tiêu chuẩn của Nhật Bản, ở Bắc Mỹ nên chọn là tiêu chuẩn Mỹ và bộ tiêu chuẩn chung của EU. Hiện nay các quốc gia thường áp dụng các rào cản kỹ thuật là Nhật Bản, Mỹ, EU. Trong đó, Nhật Bản thường yêu cầu tiêu chuẩn kỹ thuật cao, do hệ thống tiêu chuẩn của họ có những chuẩn riêng, không theo hệ thống ISO. Các tiêu chuẩn của Mỹ về môi trường rất khắc nghiệt, các yêu cầu về an toàn cũng rất khác nhau giữa các bang. Còn với EU lại tuân theo các tiêu chuẩn bảo vệ người tiêu dùng (như hoá chất, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật)... Tùy từng thị trường mà các doanh nghiệp xác định hướng cho phù hợp. Ngoài ra, các doanh nghiệp nên tăng cường liên kết, trao đổi thông tin thông qua các hiệp hội để có tiếng nói chung gửi đến cơ quan quản lý đảm bảo tính chính xác, cân bằng quyền lợi...; chủ động nghiên cứu đề xuất với các cơ quan quản lý các biện pháp chính sách phù hợp hỗ trợ bảo vệ sản xuất...
(Công nghiệp Việt Nam, Số 31 (551), 2-8/08/2006)
***********