Gần đây Nhật Bản đã đưa ra Tầm nhìn Nhật Bản 2050 (Japan Vision 2050). Đây là Tầm nhìn quốc gia, theo đó vào 2050 Nhật Bản trở thành một quốc của "phẩm giá" (A Nation of Dignity, ở đó mọi giá trị đều gần như đạt tới đỉnh điểm) và tạo được Niềm tin châu Á (Asian trust). Tầm nhìn Nhật Bản 2050 bao gồm 8 phần: những phần đầu lần lượt đi từ khái quát đặc điểm của Nhật Bản và thế giới trong thế kỷ 20 trong đó nhấn mạnh đến yếu tố KH&CN đã đưa Nhật Bản tiến xa; tiếp đến, Tầm nhìn đề cập tới những vấn đề và thách thức mà thế giới, nhất là Nhật Bản và châu Á phải đối đầu trong thế kỷ 21... Tầm nhìn đã đặt ra những sứ mệnh cần nhắm tới của các chiến lược và chính sách KH&CN cũng như giáo dục và đào tạo của Nhật Bản.
Theo Tầm nhìn Nhật Bản 2050, những thách thức mà nhân loại trong thế kỷ 21 là suy thoái môi trường, tăng dân số, khoảng cách phát triển giữa Bắc và Nam Bán cầu, sự ổn định của xã hội loài người. Trong thế kỷ 21, Nhật Bản sẽ đối đầu với nhiều thách thức, tạo lập và và thực hiện chiến lược xây dựng Niềm tin châu Á và nhận thức các chính sách KH&CN chiến lược.
Tầm nhìn sẽ đạt được khi giải quyết được hai vấn đề cơ bản là môi trường và phát triển kinh tế trong sự hài hoà. Phát triển nguồn nhân lực là vấn đề sống còn của một quốc gia. Các vấn đề then chốt trong các sứ mệnh mục tiêu được đề cập là:
v Thực hiện cải cách giáo dục;
v Thực hiện xã hội dân chủ, hiện thực hoá một xã hội xây dựng trên Đối tác bình đẳng (Equal - Partnership, như nhiều xã hội khác, xã hội Nhật Bản được xây dựng chủ yếu dựa vào cấu trúc xã hội nam giới ngự trị, do vậy Nhật Bản hướng tới một xã hội tốt đẹp hơn, ở đó có sự bình đẳng và hợp lý về giới, năng lực, độ tuổi…);
v An ninh quốc gia;
v Phát triển hạ tầng cho một lối sống lành mạnh;
v Tạo các chính sách công nghiệp, kinh tế, lao động và việc làm;
v Sống chung với thiên nhiên và phục hồi thiên nhiên;
v Phát triển các hệ thống thông tin - viến thông;
v Năng lượng và môi trường.
Về khung thời gian cho các sứ mệnh mục tiêu này, Nhật Bản sẽ thiết lập các kế hoạch 5 năm (từ 2006-2020). Nguyên tắc của chính sách KH&CN trong các kế hoạch này là chính sách KH&CN đảm bảo tính chắc chắn và ổn định kinh tế và môi trường. Trong giai đoạn 5 năm đầu, Nhật Bản sẽ thiết lập Kế hoạch KH&CN Cơ bản lần thứ 3.
Về nhận thức các chính sách KH&CN chiến lược, Nhật Bản coi các chính sách KH&CN như là những phương cách để thực hiện Tầm nhìn quốc gia. Mục tiêu của các chính sách này là không giới hạn đối với sự phát triển của ngành công nghiệp sử dụng KH&CN như một đòn bẩy. Ngoài ra, mục tiêu còn giúp cho người dân có một cuộc sống chất lượng hơn. Như lịch sử đã chứng minh, khoa học luôn tạo ra tri thức mới, tiến bộ mới, giúp nhân loại hiểu được quy luật của tự nhiên, kích thích óc sáng tạo và trí tưởng tượng.
Chính phủ Nhật Bản cho rằng điều quan trọng là chính sách KH&CN phải là một trong những yếu tố then chốt đảm bảo sự tồn tại và phát triển của Nhật Bản, tạo cho nước này một ảnh hưởng mới và một vị thế mới trên thế giới. Hợp tác với các nước châu Á là chủ đề quan trọng nhất trong chính sách KH&CN Nhật Bản. Một sứ mệnh mục tiêu quan trọng nhất mà chính sách KH&CN cần nhắm tới là hợp tác và điều phối những nỗ lực với các nước châu Á, nhằm giải quyết các vấn đề chung trong khu vực như đảm bảo an ninh (phòng ngừa bệnh tật, khủng bố, quốc phòng…); xây dựng xã hội thông tin với các giá trị chung; gắn kết tất cả các ngành khoa học mũi nhọn của thời đại (khoa học sự sống, công nghệ sinh học, công nghệ nano, công nghệ thông tin, rô-bốt…).
Châu Á chiếm 60% dân số thế giới và là nơi có tốc độ tăng trưởng kinh tế cao nhất thế giới. Đối với Nhật Bản, có rất nhiều điểm chung với các nước châu Á, về mặt lịch sử, văn hoá… do vậy Nhật Bản có thể cùng với các nước châu Á giải quyết các thách thức chung về tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường. Hợp tác với các nước châu Á thông qua KH&CN và phát triển nguồn nhân lực là bước đi cực kỳ quan trọng. Bởi vì không quốc gia nào có khả năng đầu tư lớn cho KH&CN hay phương tiện kỹ thuật trong các kế hoạch hay các dự án khổng lồ, ví dụ như các chương trình không gian: một số nước co lợi thế về nghiên cứu vệ tinh, nước khác lại có thế mạnh về siêu máy tính, nghiên cứu năng lượng cao… do vậy không có lý do gì để Nhật Bản thực hiện một mình các chương trình như vậy. Trước viễn cảnh đó, ngoại trừ những vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia, các dự án khổng lồ cần được mở cho cộng đồng nghiên cứu châu Á và quốc tế. Yếu tố đặc biệt quan trọng là phát triển nhận thức chiến lược về các dự án này, hình thành một mạng lưới các nhà nghiên cứu châu Á, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tương lai và xây dựng mạng lưới nguồn nhân lực. Bên cạnh đó, Nhật Bản cũng sẽ tìm kiếm sự tham gia của không chỉ các viện nghiên cứu và trường đại học mà cả các kỹ sư hoặc những doanh nghiệp trong việc tham gia vào các dự án khổng lồ. Những chương trình như vậy đòi hỏi các chiến lược và chính sách KH&CN phải tính tới các vấn đề môi trường và kinh tế. Nhật Bản sẽ ưu tiên trước hết cho các chương trình và dự án trao đổi giữa các nhà nghiên cứu châu Á, tạo cho họ nhiều cơ hội hợp tác. Nhật Bản đang xây dựng một mô hình quốc gia đáp ứng đồng thời đòi hỏi về kinh tế và môi trường. Do vậy, Nhật Bản có thể đóng góp đáng kể vào giải quyết vấn đề môi trường mà các nước đang phát triển ở châu Á chắc chắn sẽ phải đối đầu khi kinh tế tăng trưởng trong khoảng 20 đến 30 năm tới.
Tầm nhìn cũng đã đặt trọng tâm vào vấn đề cải cách giáo dục. Tầm nhìn cho rằng chỉ với KH&CN sẽ không giải quyết được mọi vấn đề, mà cần phải có một hệ thống giáo dục được cải cách, trong đó nhấn mạnh thu hút và bồi dưỡng nhân tài (Human Intellect and Wisdom).
Nguồn: Japan Vision 2050