Những năm gần đây, tình trạng hàng hóa Trung Quốc tràn ngập thị trường toàn cầu đã khiến các nền kinh tế thế giới từ nhỏ đến lớn đều lo ngại đến sự tổn thương của các ngành sản xuất nội địa. Nhật Bản, Mỹ và một số nước châu Âu đã phải ban hành một số biện pháp nhằm ngăn chặn làn sóng hàng Trung Quốc tràn ngập vào thị trường các nước này. Trong bối cảnh như vậy, các doanh nghiệp sản xuất gốm sứ xây dựng thuộc ASEAN đã đưa nội dung này vào Chương trình nghị sự tại Hội nghị thường niên lần thứ 19 vừa diễn ra mới đây.

Hiện nay, Indonexia, Malaixia, Thái Lan và Việt Nam là 4 nước dẫn đầu trong khu vực về sản xuất gốm sứ xây dựng. Giá trị xuất khẩu của nhóm hàng này chiếm tới 5,62% tổng giá trị xuất khẩu gốm sứ toàn cầu. Tuy nhiên, đối thủ chính trên “sân nhà” trong nhiều năm nay vẫn là hàng gốm sứ của Trung Quốc.
Nếu như trước đây khoảng chục năm, hàng Trung Quốc chiếm lĩnh ở thế áp đảo nên tốt xấu bao nhiêu cũng tiêu thụ hết. Nhưng khoảng 10 năm trở lại đây, khi công nghệ sản xuất tiên được ứng dụng rộng rãi thì hầu hết hàng chất lượng kém của Trung Quốc, dù có giá bán rất thấp cũng bị đẩy lùi. Tuy nhiên, 2-3 năm lại đây, ngành gốm sứ Trung Quốc với công suất chiếm hơn phân nửa tổng công suất sản xuất gốm sứ toàn cầu đã có những bước điều chỉnh nhỏ, nhưng vừa đủ để cùng kết hợp với nhiều “con đường” đã thâm nhập trở lại thị trường ASEAN.
Ông Puan Sri Maimon Arif Patail – Phó Chủ tịch Tập đoàn Công nghiệp gốm sứ Malaixia, cho hay: “Hàng gốm sứ Trung Quốc vẫn sử dụng vũ khí “giá mềm” đã tạo sức hút khủng khiếp đối với các nhà nhập khẩu. Đương nhiên, đó là hàng chất lượng thấp”. Bằng chứng mà ông này đưa ra là, chỉ trong một thời gian ngắn, khi Chính phủ Malaixia áp dụng các biện pháp kiểm tra nghiêm ngặt chất lượng hàng gốm sứ nhập khẩu, đã có tới hơn 150 côngtennơ hàng Trung Quốc bị lưu kho hải quan để tái xuất.
Hàng Trung Quốc, dù cong vênh, mỏng, dễ vỡ, dễ phai màu, hay hỏng hóc phụ kiện, men tráng không chuẩn gây mất vệ sinh... nhưng mức giá thấp, mẫu mã phong phú, đa dạng vẫn tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt. Chỉ cần bước chân ra ngoại thị, chứ chưa nói tới các vùng sâu, vùng xa, tại hầu hết các cửa hàng vật liệu xây dựng, hàng Trung Quốc luôn chiếm số lượng áp đảo. Chủ đại lý vật liệu xây dựng tại một thị xã cho hay: “Tôi chịu không nhận hàng ký gửi của các hãng lớn được, vì người mua chỉ chăm chăm chọn “hàng Tàu” giá “mềm” mà thôi!”. Tình hình này lặp lại với hầu hết các nước ASEAN, nếu Philippin có tới 40% sản phẩm gốm sứ là hàng Trung Quốc thì ở Lào, Myanmar, tình hình còn nghiêm trọng gấp đôi.
Bài học kinh nghiệm từ Malaixia
Theo Hiệp hội gốm sứ Malaixia, năm qua, Malaixia đã giảm được khoảng 70% lượng hàng Trung Quốc nhập khẩu chính ngạch. Sở dĩ như vậy là vì Hiệp hội gốm sứ (nằm trong Hiệp hội nghề nghiệp Malaixia) đã đệ trình lên Chính phủ tiêu chuẩn kỹ thuật gốm sứ để các doanh nghiệp muốn đưa hàng ra thị trường đều phải tuân thủ.
Tiêu chuẩn này, trước hết áp dụng nghiêm ngặt đối với doanh nghiệp gốm sứ nội địa. Sau là áp dụng cho hàng nhập khẩu. Khi Chính phủ Malaixia phê chuẩn, Hiệp hội đã thiết lập mối quan hệ khôn ngoan với Hải quan bằng cách phân công doanh nghiệp gốm sứ tại các địa phương mở lớp đào tạo, bồi dưỡng cho cơ quan hải quan vùng đó khả năng phân tích số liệu kê trong tờ khai hải quan để phát hiện kịp thời những ẩn chứa phía sau, ví dụ: nhập khẩu gạch không phủ men nhưng lại kê khai là có phủ men để hưởng thuế suất thấp, hàng kích thước lớn lại khai là kích thước nhỏ… Nhưng điều quan trọng nhất là giúp Hải quan hiểu và nắm rõ tiêu chuẩn kỹ thuật để ngăn hàng chất lượng thấp lọt vào.
Cách làm này nghe ra tưởng chừng đơn giản, nhưng không hẳn vậy. Đây là kết quả của sự phối hợp lâu dài, đồng bộ với hàng loạt cơ quan khác (như Hiệp hội nghề nghiệp, cơ quan phụ trách tiêu chuẩn Malaixia, Chính phủ và Hải quan) mà doanh nghiệp và Hiệp hội mất rất nhiều công sức tạo lập. Ông Puan Sri cho hay: “Vì những hành động này mà các nhà nhập khẩu hàng Trung Quốc rất không ưa tôi!”.
Chưa hết, Chính phủ Malaixia cũng lo ngại việc đề ra tiêu chuẩn như vậy sẽ đi ngược lại với các nguyên tắc của WTO về không được phép tạo rào cản. “Thuyết phục Chính phủ rất khó. Nhưng Hiệp hội đã thành công bởi tiêu chuẩn này được nâng cấp theo tiêu chuẩn ISO quốc tế mà các doanh nghiệp gốm sứ Malaixia phải tuân thủ trước. Đã là tiêu chuẩn quốc tế thì WTO không có quyền can thiệp - “Lách” nhưng đúng luật, đó là cách mà Malaixia đã áp dụng.
Đại diện Hiệp hội Gốm sứ các nước ASEAN (CICA) chia sẻ thành công của Malaixia, rất nhiều nước ngỏ ý muốn học tập. Nhưng ông Puan Sri cũng cảnh báo: “Các bạn sẽ phải đối mặt với nhiều vấn đề bởi sự nhũng nhiễu của các cơ quan công quyền. Nếu chỉ để một cơ quan vừa kiểm định chất lượng, vừa cấp giấy chứng nhận cho phép nhập khẩu thì chủ trương trên sẽ tan thành mây khói. Đồng thời, nếu áp dụng, các bạn cần phối hợp với Chính phủ để cương quyết chống đút lót, chạy chọt qua “cửa” hải quan. Ngay cả khi đã được cấp giấy chứng nhận nhập khẩu, Hiệp hội vẫn cần cử người sang tận cơ sở sản xuất bên Trung Quốc kiểm tra”.
Các thành viên CICA đã nhất trí: Từ thành công của Malaixia, nên đưa ra những tiêu chuẩn đồng nhất áp dụng chung giữa các nước thành viên nhằm giúp giao dịch thương mại trong khối được dễ dàng, thuận tiện. Và, theo cách nói nhấn mạnh của ông Somchai Wongaron (Hiệp hội gốm sứ Thái Lan) thì mục đích cơ bản là nhằm đối phó với hàng chất lượng thấp của Trung Quốc.
Nguồn: ASEAN News, 7/2006