Ôxtrâylia đã nhất trí bán urani cho Trung Quốc để chạy các nhà máy điện hạt nhân, điều này được đánh giá là một bước chuyển biến đáng kể trong mối quan hệ song phương giữa hai nước những năm gần đây.

Hợp đồng trên đã được ký kết tại Canberra trong chuyến viếng thăm của Thủ tướng Trung Quốc Ôn Gia Bảo.
Hai hiệp định - một về chuyển giao urani và một về hợp tác hạt nhân đã được ký kết bởi Bộ trưởng Ngoại giao, Alexander Downer và người đồng nhiệm phía Trung Quốc, Li Zhaoxing, với sự chứng kiến của hai Thủ tướng Howard và Ôn.
Theo Bộ trưởng Downer cho biết, các hiệp định trên được ký kết hoàn toàn phù hợp với chính sách lâu dài của Ôxtrâylia về việc áp dụng các biện pháp an toàn và giới hạn đối với xuất khẩu urani.
Phía Trung Quốc muốn sử dụng thêm nhiều năng lượng nguyên tử để cung cấp năng lượng cho nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh của mình và làm giảm sự phụ thuộc vào các nguồn năng lượng than đá và dầu mỏ.
Trong cuộc họp báo diễn ra sau lễ ký tại Canberra, Thủ tướng Howard đã đánh giá rằng, các mối quan hệ giữa hai nước Ôxtrâylia và Trung Quốc đã đạt được sự chuyển biến trong thập kỷ vừa qua.
Trung Quốc hiện đang là đối tác thương mại lớn thứ hai của Ôxtrâylia và đang là người mua chính các mặt hàng như quặng sắt, than và đồng. Ôxtrâylia hiện đang nắm giữ khoảng 40% số khoáng sản urani giá thành thấp của thế giới và đã nhất trí trên nguyên tắc trong chuyến viếng thăm Trung Quốc của Thủ tướng Howard vào tháng tư năm ngoái về một hiệp định an toàn hạt nhân, điều này sẽ cho phép bán urani cho Trung Quốc vì mục đích sử dụng hòa bình.
Hai hiệp định trên được ký kết có tác dụng làm tăng thêm một hiệp định thương mại tự do rộng lớn hơn giữa Ôxtrâylia và Trung Quốc hiện đang được tiến hành đàm phán.
Tuân theo hiệp định an toàn hạt nhân, Ôxtrâylia sẽ phải chấp nhận sự cam đoan của Trung Quốc rằng urani xuất khẩu từ Ôxtrâylia sẽ chỉ được sử dụng vào mục đích hòa bình và điều này sẽ phải tuân theo Hiệp ước không Phổ biến Vũ khí hạt nhân (NPT) của quốc tế. Trung Quốc là nước đã ký kết NPT, trong khi Ấn Độ, một nước cũng đang theo đuổi urani của Ôxtrâylia lại không.
Nhưng sau khi một hiệp định hạt nhân lịch sử giữa Ấn Độ và Mỹ sẽ đạt được trong chuyến viếng thăm New Delhi vào đầu tháng này của Tổng thống Mỹ George W. Bush, sự kêu gọi Ôxtrâylia chấm dứt việc cấm bán urani cho Ấn Độ sẽ được khôi phục lại.
Phía Ôxtrâylia cho biết họ vẫn sẽ giữ vững chính sách hiện nay của mình không bán urani cho Ấn Độ chừng nào nước này vẫn chưa ký kết NPT. Nhưng ông Howard vẫn để ngỏ cửa cho một sự xem xét lại sau này về quyết định đó.
Trước khi urani của Ôxtrâylia được xuất khẩu sang Trung Quốc, điều này còn cần được sự phê chuẩn của chính quyền các bang và địa hạt hiện đang chịu trách nhiệm về các hợp đồng khai thác và thăm dò.
Ở Ôxtrâylia hiện nay có ba mỏ urani đang hoạt động, hai mỏ nằm ở bang South Ôxtrâylia (BHP Billiton’s Olympic Dam và Heathgate Resources’s Beverley) và một nằm ở địa phận hạt Northern Territory (Rio Tinto’s Ranger). Heathgate hiện đang thuộc sở hữu của công ty General Atomics của Mỹ.
Còn một mỏ thứ tư cũng nằm ở South Ôxtrâylia, hiện đã được phê chuẩn và có thể đi vào hoạt động trong vòng 18 tháng tới. Chủ sở hữu là một công ty mang tên SXR Uranium One có trụ sở tại Toronto.
Các khách hàng mua urani của Ôxtrâylia hiện nay gồm có Mỹ, với một tỷ trọng 39%, tiếp theo đến Nhật Bản và EU mỗi nước chiếm 25%, Hàn Quốc sở hữu 10% và Canada 1%.
Tổng xuất khẩu đạt trị giá khoảng 500 triệu US Ôxtrâylia (355 triệu USD), nhưng với sự tham gia của Trung Quốc con số này có thể đạt tới 1 tỷ US Ôxtrâylia (710 triệu USD) vào năm 2010.
Một trong những trở ngại chính hiện nay là sự phản đối của Đảng Lao động ở Ôxtrâylia, đảng này nắm quyền kiểm soát chính quyền các bang và địa hạt và tuân theo chính sách chỉ cho phép ba mỏ urani hoạt động.
Trung Quốc hiện đang là đối tác thương mại lớn thứ hai của Ôxtrâylia sau Nhật Bản. Tổng trị giá xuất khẩu hàng hóa đã lên đến 13 tỷ US Ôxtrâylia (9,2 tỷ USD) trong năm 2004-2005, tăng 30,5% so với năm trước, chủ yếu là do xuất khẩu quặng sắt và than đá tăng 50% và xuất khẩu đồng và quặng đồng tăng 57%. Theo số liệu thống kê mới nhất của Chính phủ Ôxtrâylia, lượng tài nguyên của nước này xuất khẩu sang Trung Quốc đã đạt 7,5 tỷ US Ôxtrâylia, chiếm 60% tổng trị giá hàng xuất khẩu của Ôxtrâylia sang Trung Quốc. Quặng sắt, nhôm ôxit, dầu thô, than đá và nhôm là những mặt hàng đứng đầu trong danh sách.
Cuối năm 2006 này, Ôxtrâylia sẽ bắt đầu cung cấp khí đốt hóa lỏng (LNG), mỗi năm với trị giá trong khoảng từ 700 triệu US Ôxtrâylia (500 triệu USD) đến 1 tỷ US Ôxtrâylia (710 triệu USD) cho Dự án LNG Quảng Đông, với thời hạn kéo dài 25 năm.
Trung Quốc đang là nước tiêu thụ năng lượng lớn thứ hai thế giới sau Mỹ và theo kế hoạch đa dạng hóa các nguồn năng lượng ngoài nhiên liệu hóa thạch, các mục tiêu đề ra là tăng gấp bốn lần sản lượng năng lượng hạt nhân vào năm 2020.
Nguồn: CNN, 4/2006