Gần 20 năm đổi mới, bức tranh kinh tế và đời sống xã hội nước ta đã thay đổi rõ rệt, tuy nhiên, cần thấy một sự thật: Việt Nam vẫn là một nước nghèo (giá trị GDP khoảng 40 tỉ USD), nền kinh tế đang trong quá trình chuyển đổi, khó khăn và thách thức trước mắt là hết sức to lớn và gay gắt, mặc dù thuận lợi và thời cơ cũng không nhỏ.
So với bè bạn trong khu vực ASEAN, chúng ta có mặt mạnh là, thể chế chính trị ổn định, một xã hội an ninh; nền kinh tế đang phát triển đúng hướng theo xu thế hội nhập quốc tế; nhìn chung nguồn nhân lực khá dồi dào và tương đối rẻ... Bên cạnh đó, chúng ta cũng bộc lộ những hạn chế và yếu kém đang là rào cản cho sức cạnh tranh, rào cản thu hút đầu tư nước ngoài, rào cản cho sự hội nhập, rào cản cho sự bứt phá nhanh về phía trước... như cơ sở hạ tầng kém, môi trường đầu tư và kinh doanh nhiều trở ngại, luật pháp chưa đồng bộ và thực thi không nghiêm, nhiều chi phí dịch vụ đầu vào quá cao, vẫn còn bảo hộ nội địa phi lý, chưa thoát khỏi tình trạng độc quyền, thiếu minh bạch về thuế khóa, tài chính, quan liêu, tham nhũng nặng nề.
Để có thể rút ngắn khoảng cách phát triển giữa ta với các nước trong khu vực và thế giới, chúng ta phải nỗ lực rất cao trong rất nhiều việc, như sau khi xác định chiến lược phát triển đúng đắn (và khả thi), cần xây dựng các thể chế kinh tế thị trường đồng bộ, xây dựng đầy đủ các bộ luật theo tiêu chuẩn quốc tế (và thực hiện nghiêm túc), xây dựng bộ máy trong sạch, phục vụ tốt các đòi hỏi đời sống kinh tế và của dân; chấn hưng nền giáo dục quốc gia đang yếu kém, bất cập, v.v...
Chúng ta phải khiêm tốn và thật sự cầu thị học hỏi kinh nghiệm và cách làm hay của bạn bè trên từng lĩnh vực, chứ không thể nhắm mắt làm ngơ “được chăng hay chớ”, mặc cho bè bạn vượt xa chúng ta, còn ta cứ đủng đỉnh, từ từ, hoặc tự bằng lòng với chính mình.
Lòng tự trọng dân tộc chính là ở đó. Không so sánh đâu xa với các nước phát triển cao hoặc các nước mới công nghiệp hóa (NICs), mà hãy so với Thái Lan, một nước mấy chục năm trước phát triển tương đương với ta, mà nay đã “qua mặt” và ngày càng bỏ xa ta.
Theo Viện Đánh giá mức độ rủi ro trong kinh doanh, có tên Business Monitor Institute (BMI) có trụ sở tại London, thì môi trường đầu tư kinh doanh hiện nay của Thái Lan là đứng đầu, Việt Nam thứ hai trong các nước ASEAN về mức độ lạc quan. Việt Nam chỉ hơn Thái Lan về nguồn nhân lực giá rẻ; còn các nội dung khác như: độ thích nghi của luật pháp so với quốc tế, mức tôn trọng luật pháp của các cơ quan nhà nước; độ sẵn sàng về nguồn nguyên liệu; quan hệ ngoại thương với thế giới; quy mô chiếm lĩnh thị trường nội địa..., thì đều thấp hơn Thái Lan. Thái Lan là nước phát triển mạnh mẽ nhất trong ASEAN. Thí dụ: số xe hơi do Thái Lan sản xuất đã hơn Pháp, trình độ lao động được đào tạo tăng nhanh hơn hẳn Việt Nam.
Các nhà đầu tư còn dè dặt với Việt Nam và Inđônêxia vì e ngại lợi tức thấp. Giá thuê văn phòng ở Việt Nam cao gấp 2 - 2,5 lần so với Thái Lan. Chưa kể ở Việt Nam vẫn thi hành chế độ bảo hộ đối với một số ngành quan trọng, vẫn để cho nhiều công ty Nhà nước độc quyền, v.v... Giáo sư David. O. Dapice của Đại học Harvard, Mỹ, trong tài liệu nghiên cứu đã nêu nhận xét sau đây: “Tốc độ tăng trưởng 6-7% của Việt Nam là rất tốt. Nhưng do điểm xuất phát thấp, nên dù tăng gấp đôi GDP/đầu người trong 15 năm tới thì vẫn không đuổi kịp, thậm chí thu hẹp khoảng cách tuyệt đối với các nước láng giềng. Thí dụ, năm 2001, thu nhập bình quân đầu người của Thái Lan theo sức mua tương đương (PPP) gấp 3 lần Việt Nam, 15 năm tới, giả sử Việt Nam đạt 2.000 USD/người, thì dù Thái Lan chỉ tăng trưởng 3%/năm, họ cũng đủ mức độ tăng thêm là 3.600 USD/người”.
Về công tác xúc tiến xuất khẩu, tìm thị trường mới, Chính phủ Thái Lan đã có những hoạt động mạnh mẽ, quyết liệt, khẩn trương. Ngay từ cuối năm 2004, Thái Lan đã triệu tập các tham tán thương mại (ở 54 nước) hoạch định Chiến lược xuất khẩu tới 6 khu vực trọng yếu, là Mỹ Latinh, châu Phi, Ấn Độ, Trung Đông, Đông Âu và Trung Quốc, nhằm nâng số nước nhập khẩu hàng Thái Lan lên 200 nước để đạt kim ngạch xuất khẩu 80 tỉ USD năm 2004. Các tham tán thương mại phải liệt kê cho được 10 sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu lớn ở các thị trường cũ và mới. Hàng chục nhà tư vấn cao cấp được Bộ Thương mại chỉ định quan sát Hội nghị APEC cũng được thông báo chi tiết về Chiến lược này (theo Báo Bangkok Post). Cũng theo báo này, Thủ tướng Thái Lan, ông Thasksin Shinawatra đưa ra định hướng xuất khẩu là nhắm vào thị trường sơ khai đông dân và đối phó với rào cản phi thức thuế quan đang bùng phát. Ông yêu cầu phải kiểm soát chặt chẽ hơn về tiêu chuẩn và chất lượng sản phẩm xuất khẩu, tăng thuế nhập đối với các hàng xa xỉ. Chính phủ khuyến khích sử dụng nguyên liệu nội địa thay hàng nhập. Thậm chí, Bộ trưởng Thương mại đề nghị mời các đối tác có vấn đề với hàng Thái hãy đến Thái Lan quan sát quy trình sản xuất (từ xử lý nguyên liệu đến thành phẩm) để giải tỏa mọi thắc mắc. Thái Lan thỏa mãn yêu cầu cung cấp 150.000 tấn gạo cho Madagasca theo điều khoản hỗ trợ đặc biệt, vì đây là thị trường mới có tiềm năng về thủy hải sản, khai khoáng, và Chính phủ Thái biết phải làm gì để hỗ trợ thương nhân Thái xâm nhập thị trường này.
Cục Xuất khẩu Thái Lan hỗ trợ các doanh nghiệp tư nhân chi phí đi nước ngoài ký kết các hợp đồng thương mại thuộc 141 quốc gia, nhất là các thị trường mới (sáu thị trường trọng yếu) trong đó có các nước Đông Dương dưới hai dạng hỗ trợ tham dự hội chợ quốc tế ở nước ngoài và tổ chức khảo sát thị trường. Do vậy, năm 2005, các nhà xuất khẩu Thái tham gia 431 sự kiện thương mại ở nước ngoài và 170 đoàn đi hợp tác thương mại. Kim ngạch xuất khẩu vào các thị trường mới tăng 30,2% từ 1999 đến 2003 (theo Nation). Đặc biệt, Thái Lan rất coi trọng công tác xúc tiến xuất khẩu qua hệ thống câu lạc bộ doanh nghiệp. Thí dụ, Câu lạc bộ doanh nghiệp ngành thực phẩm có khoảng 100 thành viên xác định chiến lược nâng cao chất lượng sản phẩm xuất khẩu theo tiêu chuẩn quốc tế. Họ lên kế hoạch lập các trung tâm bán hàng tại Trung Quốc, Ấn Độ và Trung Đông, đồng thời đã trực tiếp bán hàng tại Vân Nam, Trung Quốc. Họ đã lập hệ thống kho hàng ở Chiang Rai, quận nằm sát Trung Quốc, và sang năm 2006 sẽ xây kho hàng tại Vân Nam. Vấn đề họ lo giải quyết là hậu cần tại chỗ để giảm phí vận chuyển, hoặc chung nhau mua nguyên liệu để chế biến và bán tại chỗ thì có lời hơn. Công ty T. ThaiSnack Foods chuyên về sản phẩm mực chiên giòn đã mở rộng thị trường sang Thượng Hải. ThaiSnack cho biết đứng riêng lẻ sẽ khó, cho nên nếu chung trong câu lạc bộ thì sẽ khá hơn. Nhiều cơ quan Nhà nước và tư nhân Trung Quốc đã chú ý tới công ty này. Trung Quốc là thị trường trọng yếu của Thái Lan, là đối tác trái cây lớn thứ năm của nước này, nhất là tiêu thụ ở các tỉnh duyên hải. Hai bên cũng thỏa thuận miễn thuế nhập khẩu 200 mặt hàng rau quả đang chịu mức thuế 25-30%, v.v...
Rõ ràng, dù ta có nhiều cố gắng và tiến bộ để nâng kim ngạch xuất khẩu bằng nhiều hình thức và cấp độ, nhưng vẫn còn chậm chân hơn Thái Lan. Việc Thái Lan khánh thành nhà lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh vì có thời Người hoạt động trên đất nước này cũng là nhằm thu hút du khách Việt Nam một cách hết sức khôn ngoan. Còn ta làm gì ngược lại? Vâng, từng chút, từng chút, ta phải khiêm tốn học hỏi bạn bè, không nên cho rằng con đường ta tiến lên là không có tiền lệ nên cứ phải tự mò mẫm mà đi.
Thử hỏi cứ dò dẫm, mò mẫm vậy thì bao giờ mới thành công? Xin đừng mặc cảm tự ti, cũng đừng tự mãn. Chỉ có đi vào hội nhập một cách chủ động, tức là phải học tập điều hay của bè bạn và vận dụng thật hiệu quả vào thực tiễn Việt Nam một cách khẩn trương thì ta mới hoàn thành tốt sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Nguồn: VnNet, 2/2006